(ជ៤) មេរៀនទី២៖ (មេរៀនសង្ខេប) កង្វក់ទឹក

ជំពូកទី៤ ៖ កង្វក់ និងការត្រួតពិនិត្យ

មេរៀនទី២ ៖ កង្វក់ទឹក

មេរៀនសង្ខេប

១. ទឹកជាភោគទ្រព្យសំខាន់សម្រាប់ជីវិត

ទឹក ជាសារធាតុចាំបាច់ពុំអាចអត់បាន ព្រោះបើគ្មានទឹកក៏គ្មានជីវិតនៅលើភពផែនដីដែរ ។ ទឹករួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រតិកម្មជីវគីមីនៅក្នុងសរីរាង្គ ដោយដឹកជញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹមសរីរាង្គ និងរក្សាលំនឹងសីតុណ្ហភាពនៃ
រាងកាយ។​ បើគ្មានទឹកមនុស្សអាចរស់នៅបានតែ 2 ឬ ​3 ​ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ។

បច្ចុប្បន្នប្រជាជនលើពិភពលោក ចំនួន 32% កំពុងជួបប្រទះកង្វះទឹកប្រើប្រាស់ និង 80% ប្រើប្រាស់ទឹកដែលគ្មានអនាម័យត្រឹមត្រូវ ។ នៅតំបន់ខ្លះបញ្ហានេះកើតមានឡើងរហូតដល់ក្លាយទៅជាសង្គ្រាមទឹក (ជម្លោះដណ្ដើមទឹក) រួចមកហើយក្នុងពិភពលោក ។ ឧទាហរណ៍នៅប្រទេសចិនឆ្នាំ2006 ប្រជាជនរាប់លាននាក់អត់ទឹកប្រើប្រាស់ពួកគេទទួលបានទឹកតែ2ធុងក្នុងមួយថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ ។

២. ប្រភពនៃកង្វក់

កង្វក់ទឹក បណ្ដាលមកពី៖ សំណល់ឧស្សាហកម្ម ទឹកលូសំអុយ សំណល់គីមី សារធាតុចិញ្ចឹម (លំហូរកសិកម្ម)
ដំណឹកជញ្ជូនប្រេងតាមផ្លូវទឹក ទីប្រជុំជននានាតាមមាត់ទឹក កំពង់ចម្លង កំពង់ផែ តាមផ្ទះទឹក ការលួចចាក់កាកសំណល់នុយក្លេអ៊ែ អាជីវកម្ម និងភោជនីយដ្ឋានតាមមាត់ទឹក ការបូមទឹកពីក្នុងដីស្រោចស្រពដំណាំ ធ្វើឱ្យនីវ៉ូទឹកក្នុងដីស្រកចុះ
ទឹកជំនន់ ....។

នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានប្រភពទឹកសំខាន់ៗជាច្រើនដែលបានបង្កឱ្យមានលក្ខណៈងាយស្រួលដល់បម្រើបម្រាស់ និងការធ្វើអាជីវកម្មផ្សេងៗ ដូចជាប្រភពទឹកក្នុងអាងទន្លេមេគង្គ ទន្លេសាប ទន្លេបាសាក់ ស្ទឹង ព្រែក ព្រមទាំង
ដៃរបស់វាជាច្រើនទៀត ។ ប្រភពទាំងនេះបានស្រូបយកទឹកភ្លៀងអស់ 86% នៃផ្ទៃទឹកភ្លៀងក្នុងប្រទេសទាំងមូល ។

ការប្រើប្រាស់ជីកសិកម្មធ្វើឱ្យមានកង្វក់ទឹកដែរ ព្រោះកសិករមិនបានយល់ដឹងពីវិធីប្រើពីបរិមាណ និងពេលវេលាត្រូវដាក់ជី សម្រាប់ប្រភេទដី និងរុក្ខជាតិផ្សេងៗទេ ។ ប្រសិនបើការប្រើប្រាស់ជីមិនបានត្រឹមត្រូវតាមបទដ្ឋាននោះវានឹងមានគ្រោះថ្នាក់ដល់បរិស្ថាន រួមទាំងការបំពុលទឹក និងការធ្លាក់ចុះនូវទិន្នផលដំណាំផងដែរ ។

៣. ផលអាក្រក់នៃកង្វក់ទឹក

ការប្រើប្រាស់ទឹកមិនស្អាត អាចបណ្ដាលឱ្យកើតរោគងងឹតភ្នែក បង្កដោយជំងឺត្រាកូម ជំងឺគ្រុនពោះវៀន គ្រុនចាញ់ អាសន្នរោគ រលាកថ្លើម...ដោយសារបរាសិតម្យ៉ាងឈ្មោះ Schistosomiasis ។ ឧទាហរណ៍ លើពិភពលោកមានមនុស្សចំនួន300លាននាក់កើតជំងឺប៊ីឡាស៊ីយោ (មានជើងរីកធំដូចជើងដំរី) ដែលក្នុងនោះមានមនុស្សស្លាប់ប្រមាណ1លាននាក់ក្នុង1ឆ្នាំ ។ ការចាក់កាកសំណល់ដែលមានជាតិពុលចូលទៅក្នុងទន្លេ ដូចជាទន្លេរ៉ាំង (អាល្លឺម៉ង់) ទន្លេគង្គា (ឥណ្ឌា)
ទន្លេចៅផ្រះយ៉ា (ថៃ) មិនអាចយកមកប្រើប្រាស់សម្រាប់បរិភោគ ចម្អិនអាហារ ឬងូតបានឡើយ ។ ការបំពុលទឹកដោយកម្ដៅ (ចេញពីរោងចក្រ) បានបញ្ចេញទឹកមានសំណល់ដែលមានសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកនាំឱ្យបាត់បង់         ជីវចម្រុះក្នុងទឹក ថែមទាំងទៅលើសត្វព្រៃនានាទៀតផង ។

៤. ការត្រួតពិនិត្យកង្វក់ទឹក

ការត្រួតពិនិត្យកង្វក់ទឹក ជាភារកិច្ចរបស់យើងគ្រប់រូប និងជាការងារចាំបាច់របស់រដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្រសួង
បរិស្ថានផ្ទាល់ ដែលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងខ្លាំងដល់ការការពារប្រភពធនធានទឹកទាំងអស់ ដោយលើកទិសដៅ និងវិធានការអនុវត្តចំពោះមុខ និងទៅអនាគត ។  វិធានការទប់ស្កាត់កង្វក់ទឹកមានដូចជា៖

• ប្រជាជនគ្រប់រូបគប្បីប្រើប្រាស់ទឹកដោយសន្សំសំចៃខ្ពស់

• កុំចោលកាកសំណល់ទាំងឡាយដែលនាំឱ្យមានកង្វក់ទឹក

• កុំប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត និងជីគីមី ព្រោះជីគីមីពុលមួយចំនួនអាចជ្រាបចូលទៅដល់ទឹកក្រោមដី ជាហេតុនាំឱ្យទឹកខូចគុណភាព

• ត្រូវពង្រីកការអនុវត្តវិស័យកសិកម្ម តាមកម្មវិធីអាយភីអិម (IPM=វិធានការចម្រុះថែទាំដំណាំ) ដោយមិនប្រើប្រាស់ថ្នាំពុល 

• អប់រំប្រជាជនឱ្យយល់ច្បាស់ពីបរិស្ថាន និងតម្លៃនៃការខូចខាត តាមរយៈប្រព័ន្ធឃោសនាគ្រប់រូបភាព បញ្ចូលការអប់រំបរិស្ថានទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សា ចាប់ពីបឋមសិក្សារហូតដល់ឧត្ដមសិក្សា

• ក្រសួងបរិស្ថា​នត្រូវបើកវគ្គបំប៉នមន្ត្រីជំនាញ ស្ដីពីកង្វក់ទឹកនៅកម្ពុជា ក៏ដូចជានៅលើពិភពលោកដែរ

• ក្រសួងបរិស្ថានត្រូវមានឧបករណ៍វិភាគជាតិពុលដែលមានក្នុងទឹក

• ធ្វើការតាមដានត្រួតពិនិត្យជាប្រចាំ នៅរាល់ប្រភពទាំងឡាយដែលធ្វើឱ្យមានកង្វក់ទឹក

• ណែនាំអប់រំដល់ម្ចាស់រោងចក្រ សិប្បកម្ម​ សហគ្រាស រមណីយដ្ឋាន ភោជនីយដ្ឋានឱ្យធ្វើអាងសំអាតកាកសំណល់ទាំងឡាយ មុននឹងបង្ហូរចូលទៅតាមផ្លូវទឹក  ​

• បង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យ និងដាក់ពិន័យចំពោះអ្នកទាំងឡាយណាដែលបង្កឱ្យមានកង្វក់ទឹក ។