(ជ២) មេរៀនទី២៖ (សង្ខេបមេរៀន) តំហយគុណភាពដី

ជំពូកទី២ ៖ មនុស្សបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិ

មេរៀនទី២ ៖ តំហយគុណភាពដី

មេរៀនសង្ខេប

១. ដី : មុខកណ្ដាលរវាងជីវមណ្ឌល និងមណ្ឌលថ្ម

ដី ជាស្រទាប់លើបង្អស់នៃសំបកផែនដី មានកម្រាស់មិនទៀងទាត់ពី ២ ឬ ៣Cm ទៅ ២ ឬ ៣m ផ្សំឡើងដោយល្បាយរូបធាតុរ៉ែ និងរូបធាតុសរីរាង្គ (រុក្ខជាតិ ឬសត្វស្លាប់) ។ 

ដីមានប្រភពកំណើតផ្សេងៗគ្នាដូចជា៖

• បានមកពីការពុកផុយនៃសិលា ដូចជា ដីក្រហមកើតពីសិលាបាសាល់ ដីប៉ូតសុល ឬដីសម្បូរខ្សាច់ កើតពីសិលាក្រែជាដើម

• បានមកពីការពុកផុយនៃរុក្ខជាតិ ដូចជាដីមមោក ដីខ្មៅ ឬដីឈែណូស្យូម

• បានមកពីចរន្ត ខ្យល់បក់បំប៉ើង ផង់ធូលីពីតំបន់វាលលំហ គឺដីឡឹស និងចរន្តទឹក ពិសេសទឹកទន្លេគឺដីល្បាប់ ។ 
  
  
  
  
  
  

២. កត្តាធម្មជាតិនៃសំណឹកដី

កត្តាធម្មជាតិនៃសំណឹកដីមានដូចជា៖

• ទឹក ជាភ្នាក់ងារសំណឹកមួយដ៏សំខាន់បំផុត មានគ្រប់រូបភាព រឹង រាវ និងឧស្ម័ន 

• ទឹកភ្លៀង ហូរស្រោចលើផ្ទៃដីបង្កើតបានជាខ្សែទឹកតូចៗហូរតាមចំណោត តម្រង់ទៅកាន់ទីទំនាប ដោយបានច្រោះយកចុណ្ណភាគដីចេញពីគ្នា

• ទឹកជ្រោះ ឬស្ទឹងបានរចនាភ្នេន និងច្រាំងទន្លេបង្កើតបានជាត្រើយលយ ត្រើយឆក និងកោះរកេតរកូតតាម
  ពោះទន្លេ

• ទឹកសមុទ្រក៏ជាកត្តាបំផ្លាញដីមួយយ៉ាងខ្លាំងក្លាណាស់ដែរ

• ទឹកកកក៏ជាភ្នាក់ងារសំណឹកដ៏សំខាន់មួយដែរ

• ខ្យល់បក់ក៏ជាភ្នាក់ងារសំណឹកមួយសកម្មណាស់ដែរ ពិសេសតំបន់ដែលគ្មានគម្របរុក្ខជាតិ ។  
  

៣. ការរីកសាយនៃសំណឹកដីដោយសកម្មភាពមនុស្ស

គេនិយាយថាសកម្មភាពមនុស្សជាកត្តានាំឱ្យមានតំហយគុណភាពដីព្រោះថា៖

• ឯកវប្បកម្ម នាំឱ្យដីខ្សោះជីជាតិ ដំណាំដុះមិនបានល្អ ដីអាចគ្មានគម្របងាយរងសំណឹក

• ដំណាំឥតស្រោចទឹកនៅតំបន់ខ្សត់ភ្លៀងធ្វើឱ្យដីរងសំណឹកដោយសារខ្យល់បក់

• ការភ្ជួរដីតាមទិសចំណោតធ្វើឱ្យដីរងសំណឹកយ៉ាងរហ័សដោយសារទឹកភ្លៀង

• អាជីវកម្មរ៉ែ និងការដ្ឋានសំណង់នានា នាំឱ្យបាត់បង់ព្រៃឈើ និងដីស្រទាប់លើដីមានជីជាតិ 

• សកម្មភាពផ្សេងៗទៀតមាន អាជីកម្មឈើគ្រប់រូបភាព កសិកម្មព្រៃដុត បន្ស៊ីស្មៅសត្វហួសកម្រិត សុទ្ធសឹងជាសកម្មភាពដែលនាំឱ្យមានតំហយគុណភាពដី ។ 
  
  

៤. កត្តាផ្សេងៗទៀតនៃតំហយគុណភាពដី

កត្តាផ្សេងៗទៀតនៃតំហយគុណភាពដីមានដូចជា៖

• ការបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹម៖ សារធាតុចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិស្រូបយកអស់ សំរាប់ការលូតលាស់ និងផ្លែផ្ការបស់វា
  សល់តែដីគ្មានជីជាតិ ។ 

• កំណថ្មបាយក្រៀម៖ គឺដីក្លាយទៅជាក្ដាំងរឹងដូចសិលាដោយសារដីត្រងិល (គ្មានរុក្ខជាតិ) សំដិលក្រោមកម្តៅថ្ងៃខ្លាំង ដែលនាំឱ្យពពួកអុកស៊ីតហើបមកនៅផ្ទៃលើ ពិសេសដែកអុកស៊ីត អាលុយមីញ៉ូមអុកស៊ីត ដីអស់គុណភាព
  ដាំដុះលែងកើត ។ 

• អំបិលកម្ម៖ ទឹក អណ្ដូង ទន្លេ បឹងបួ ដែលប្រើសម្រាប់ស្រោចស្រពដំណាំតែងមានសារធាតុអំបិលរលាយ ។​
  នៅតំបន់ស្ងួត ទឹកភាគច្រើនឡើងជាចំហាយបន្សល់ទឹកជាតិអំបិលលើផ្ទៃដីដូចជាអំបិលសូដ្យូមក្លរួ ។ ដំណើរបង្គរជាតិអំបិលនៅក្នុងដីស្រទាប់លើនេះហៅថា អំបិលកម្ម ។
  
  

៥. មធ្យោបាយកម្រិតតំហយគុណភាពដី

ការថែរក្សាគុណភាពដី យើងត្រូវមានវិធានការដូចជា៖ 

• បន្លាស់ដំណាំ៖ គឺជាវិធីដាំដុះដំណាំច្រើនមុខនៅលើដីតែមួយដោយប្ដូរវេនគ្នា

• ដំណាំតាមជម្រាលកូនភ្នំ ឬទីទួលមួយ៖ តម្រូវឱ្យកសិករភ្ជួររាស់តាមខ្សែកម្ពស់កាត់កែងទៅតាមចំណោតតាមវ័ណ្ឌសណ្ឋានដី

• ស្រែថ្នាក់ ឬចម្ការល្បាក់៖ ជាវិធីមួយដ៏ល្អដែលគេបានប្រើប្រាស់តាំងពីយូរយារណាស់មកហើយនៅតំបន់ភ្នំ...

• ដំណាំចម្រុះ៖ ជាបច្ចេកទេសដែលគេនិយមប្រើក្នុងចម្ការកៅស៊ូ ឬដូងប្រេងនៅចន្លោះកូនកៅស៊ូ ដូងប្រេង ដូចជា ពោត សណ្ដែក បន្លែដើម្បីគ្របដីទម្រាំដើមកៅស៊ូ ដូងប្រេង ធំបែកមែកបែកធាងគ្របដីជិត

• កសិរុក្ខកម្ម៖ ជាដំណាំចម្រុះមួយបែបទៀត ដោយមានដាំដើមឈើ ចុល្លព្រឹក្ស ដំណាំផ្សេងៗទៀត និងចិញ្ចឹមសត្វផងដែរ

• បន្ស៊ីស្មៅសត្វ៖ ដោយដាក់ពង្រាយហ្វូងសត្វ បង្កលក្ខណៈ ឬទុកពេលឱ្យស្មៅអាចដុះលូតលាស់វិញបាន...

• បម្រើបម្រាស់ជី៖ ជាវិធីចំបាច់មួយសម្រាប់បង្កើនគុណភាពដី ។