មេរៀនទី៣ (សង្ខេបមេរៀន) បំណិន៖ ចំណាប់ចួន ផ្ទួន រណ្ដំ

❶. សេចក្តីផ្តើម

     កំណាព្យ ជាប្រភេទពាក្យកាព្យ ដែលសរសេរឡើងដោយមានក្បួនខ្នាតយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ដែលជាហេតុឱ្យកំណាព្យមានភាពពីរោះរណ្តំចិត្ត។ កំណាព្យមានចំណុចសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចជា៖ ជួន ផ្ទួន រណ្តំ ជាដើម។

❷. ខ្លឹមសារមេរៀន

     កំណាព្យខ្មែរពីរោះរណ្តំដោយសារតែមានចំណាប់ជួន ផ្ទួន រណ្តំ។ ចំណាប់ជួន ក្នុងកំណាព្យមានលក្ខណៈសូរស្រៈដូចគ្នា ឬ ព្យញ្ជនៈប្រកបដូចគ្នា ឬ សូរស្រៈ និង ព្យញ្ជនៈប្រកបដូចគ្នា។
ក. ចំណាប់ជួន
      ចំណាប់ជួន ក្នុងកំណាព្យមានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាទៅតាមបទនីមួយៗ។ ជួនព្យាង្គ កើតឡើងដោយសូរស្រៈដូចគ្នា ឬ ព្យញ្ជនៈប្រកបដូចគ្នា ឬ សូរស្រៈ និង ព្យញ្ជនៈប្រកបដូចគ្នា។ ជួនមានលក្ខណៈល្អលុះត្រាតែ៖
- ព្យញ្ជនៈស្ថិតក្នុងពួកតែមួយ(ពួកអ និង ពួកអ, ពួកអ៊ និង ពួកអ៊)
- ស្រៈដូចគ្នា(ពួកអ និង ពួកអ, ពួកអ៊ និង ពួកអ៊)
បទពំនោល
ដៃកាន់អាវុធរាងហំ      ឫកពាសោតសម        យុទ្ធជនសម័យមានឫទ្ធិ។
អប្សរបវរទេពពិត        ឆ្លាក់ជាប់នៅនិត្យ        សសរសិលារាងរាយ។
- ជួនក្នុងវគ្គ៖ ព្យាង្គទី៦ នៃឃ្លាទី១ ជួននឹងព្យាង្គ៤ នៃឃ្លាទី២ វគ្គទី១។
- ជួនឆ្លងវគ្គ៖ ព្យាង្គទី៦ នៃឃ្លាទី៣ វគ្គទី១ ជួននឹងព្យាង្គទី៦ នៃឃ្លាទី១ វគ្គទី២ ជួននឹងព្យាង្គទី៤ ឃ្លាទី២ វគ្គទី២។
ខ. ផ្ទួន
        ផ្ទួន គឺជាការដែលកវីចេះជ្រើសរើសពាក្យឃ្លាកាព្យយកមកប្រើច្រើនដងដដែលៗក្នុងឃ្លា ឬ វគ្គនៃកំណាព្យ។ ផ្ទួន ជាវិធីមួយដែលកវីប្រើ ដើម្បីសង្កត់ន័យលើគំនិតណាមួយ ឬ បង្កើតសញ្ចេតនាអ្វីមួយ។
ត្រីក្រាញ់លលេញដេញត្រីក្រុស           ត្រីក្រឹមក្រាបចុះឈប់បង្អង់
ត្រីក្រាយហែលក្រោយបណ្តោយត្រង់    ត្រីក្រឹមវិលវង់ក្រោយត្រីក្រាយ។
កំពឹសតោងឫសកំពឹងពួយ                 កំពតស្ទុះស្ទួយស្នាក់ពីឆ្ងាយ។
ពើបពះពានលើកំពូលបាយ               កំពុងវាត់វាយកំពឹសពង។
«ផ្ទួន» ក្នុងអត្ថបទកាព្យដកស្រង់ខាងលើនេះគឺពាក្យ «ត្រី»។
គ. រណ្តំ
      កំណាព្យខ្លះកវីប្រើព្យញ្ជនៈតែមួយ ឬ ស្រៈតែមួយច្រើនដងនៅក្នុងឃ្លា ឬ វគ្គនៃកំណាព្យ ដែលធ្វើឱ្យស្នាដៃរបស់គាត់មានភាពពីរោះរណ្តំណែងណង។ រណ្តំជាព្យាង្គ ដែលកវីប្រើព្យញ្ជនៈ ឬ ស្រៈតែមួយច្រើនដងនៅក្នុងឃ្លាកំណាព្យ។
រណ្តំ មានពីរ គឺរណ្តំស្រៈ និង រណ្តំព្យញ្ជនៈ។
រណ្តំក្នុងឧទាហរណ៍ខាងលើមាន៖
- រណ្តំព្យញ្ជនៈ «ក»៖ ក្រាញ់ ក្រុស ក្រឹម ក្រាប ក្រាយ ក្រោយ។
- រណ្តំព្យញ្ជនៈ «ព»៖ ពឹស ពីង ពួយ ពត ពើប ពះ ពាន ពូល ពុង ពង។
- រណ្តំព្យញ្ជនៈ «» និង ព្យញ្ជនៈ «ក»៖ កំពឹង កំពត កំពឹស។