(ជ៤)មេរៀនទី៤៖ (មេរៀនសង្ខេប)​ ប្រព័ន្ធដំណឹកនាំ

មេរៀនសង្ខេប

សេចក្ដីផ្ដើម

គ្រប់ភាវៈរស់ ត្រូវការសារធាតុចិញ្ចឹម ដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងការដឹកនាំសកម្មភាពផ្សេងៗទៀតនៃជីវិត។

១. តម្រូវការប្រព័ន្ធដំណឹកនាំ

តម្រូការប្រព័ន្ធដំណឹកនាំមានពីរគឺ៖

·         សារពាង្គកាយតូច(សារពាង្គកាយថ្នាក់ទាប)

·         សារពាង្គកាយធំ(សារពាង្គកាយថ្នាក់ខ្ពស់)។

១.១ សារពាង្គកាយតូច

សារពាង្គកាយថ្នាក់ទាប គ្មានប្រព័ន្ធដំណឹកនាំទេដូចនេះសារធាតុចិញ្ចឹមនិង សាយចូលក្នុងកោសិកាដោយផ្ទាល់ហើយកាកសំណល់និង

សាយចេញពីកោសិកាទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញ។

១.២ សារពាង្គកាយធំ

ចំពោះសារពាង្គកាយថ្នាក់ខ្ពស់កោសិកាវាស្ថិតនៅទីជម្រៅឆ្ងាយពីផ្ទៃខាងលើនៃសារពាង្គកាយ ដូចនេះវាត្រូវការប្រព័ន្ធដំណឹកនាំសម្រាប់ដឹកនាំ

សារធាតុរលាយទៅពាសពេញសារពាង្គកាយទាំងមូលបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

២.ប្រព័ន្ធដំណឹកនាំក្នុងខ្លួនមនុស្ស

ប្រព័ន្ធដំណឹកនាំក្នុងខ្លួនមនុស្សគឺជាប្រដាប់របត់ឈាម។ មាននាទីផ្តល់ឱ្យកោសិកានូវអាហារនិង  ហើយយកពីកោសិកាមកវិញនូវកាកសំណល់និង ។

២.១ សកម្មភាព

·         ជីពចរលោត (Pulse Rate) សំដៅលើចង្វាក់លោតនៃសរសៃអាកទែ ស្របទៅនឹងចង្វាក់លោតនៃបេះដូង (Heart Rate)។

·         ចំនួនជីពចរក្នុង ១នាទី

·         ប្រក្រតី :  50 -100 ដង/ នាទី

២.២ បេះដូង

បេះដូងគឺជាសាច់ដុំមានពណ៌ក្រហមប្រហោងក្នុងដែលមានទំហំប៉ុនដៃក្តាប់។ វាស្ថិតនៅក្នុងប្រអប់ទ្រូងនៅចន្លោះសួតទាំងពីរ។

២.៣ សរសៃឈាម

សរសៃឈាមនិងនាទីរបស់វាគឺ ៖

• អាកទែ មាននាទីដឹកនាំឈាមចេញពីបេះដូងទៅកាន់គ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៃសារពាង្គកាយ ។

• វ៉ែន មាននាទីដឹកនាំឈាមពីគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៃសារពាង្គកាយទៅកាន់បេះដូង ។

• សរសៃប្តូរ មាននាទីអាចអោយធាតុរាវនៃឈាមជ្រាបឆ្លងកាត់វាបាន។

២.៤ នាទីរបស់របត់ឈាម

• របត់ឈាមខ្លី ដំបូងឈាមចេញពីបេះដូងទៅកាន់សួតដោយដឹកនាំកាកសំណល់និងឧស្ម័នកាបូនិចនៃកោសិកាទៅឱ្យសួតបន្ទាប់មកឈាម

   ចេញពីសួតដោយដឹកនាំអុកស៊ីសែនទៅបេះដូងវិញ ។(ជាដំណើរឈាមរវាងបេះដូង និងសួត)។

• របត់ឈាមវែង ឈាមចេញពីបេះដូងដោយដឹកនាំអាហារនិង ទៅឱ្យកោសិកានៃសារពាង្គកាយបន្ទាប់មកឈាមដឹកនាំកាកសំណល់និង 

   ពីកោសិកាចូលទៅបេះដូងវិញ។ (ជាដំណើរឈាមរវាងបេះដូងនិងកោសិកានៃសារពាង្គកាយ )។

• របត់ឈាមកូរ៉ូណែ បេះដូងមានសរសៃឈាមផ្សេងទៀតសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមនិង ដល់កោសិកាបេះដូង និងដកយកកាកសំណល់

   មកវិញ។

៣. ឈាម

v  ឈាមគឺជា ជាលិកាមួយបែបដែលបង្កឡើងពីគោលិកាក្រហម គោលិកាស ប្លាកែត និងប្លាស្មា។

·         ឈាមមានប្រហែល  8% នៃម៉ាសរបស់សារពាង្គកាយ

·         ឧទាហរណ៍ មនុស្សទម្ងន់ 45kg ឈាមដែលធ្វើចលនាក្នុងសារពាង្គកាយប្រហែល 3.6kg

·         គណនា = 3.6kg

៣.១ ប្លាស្មា

៣.២ គោលិកាក្រហម

ឈាមមួយតំណក់តូចមានគោលិកាក្រហមប្រហែល៥លានកោសិកា។ គោលិកាក្រហម ជាគោលិកាឈាមក្រហមមានផ្ទុកអេម៉ូក្លូប៊ីនដែលដឹកនាំ

 និង ហើយវាមានរាងដូចជាថាសនិងគ្មានណ្វៃយ៉ូទេ។គោលិកាក្រហម អាចរស់បានរយៈពេលប្រហែល១២០ថ្ងៃ។ វាកើតឡើងនៅ

ក្នុងខួរឆ្អឹងវែង(ឆ្អឹងភ្លៅនិងដើមដៃ) ចំនួនពី២-៣លានក្នុង១វិនាទី។កោសិកាចាស់រេចរឹលងាប់ទៅវិញក្នុងចំនួនស្មើគ្នា នៅពេលតែមួយ។

៣.៣ គោលិកាស

មនុស្សមានសុខភាពល្អមានចំនួនគោលិកាប្រហែល8000 ក្នុងឈាមមួយតំណក់តូច។ គោលិកាមានទំហំជាងគោលិកាក្រហម។ គោលិកាស

ទាំងអស់មានណ្វៃយ៉ូ។ ប្រសិនបើមានបាក់តេរីច្រើនជ្រៀតចូលមក ចំនួនគោលិកាអាចកើនឡើងរហូតដល់ 20 000ក្នុងឈាមមួយតំណក់។

កំណើននេះមានរយៈពេលប្រហែល 2-3ម៉ោង។

គោលិកាសផ្លាស់ទីចូលទៅកន្លែងមានដំបៅក្លាយដែលកជាខ្ទុះដោយសារបាក់តេរី។ ខ្ទុះជាសារធាតុពណ៌សដែលកើតឡើង

ពីរាប់លានគោលិកាសរស់ គោលិកាងាប់ចំនួនគោលិកាសកើននៅពេលមានដំបៅក្លាយហើយចំនួននេះត្រឡប់មកធម្មតាវិញនៅពេលដំបៅជា។

៣.៤ ប្លាកែត

ប្លាកែត ជាចំណែកតូចៗនៃកោសិកា ដែលមានកំណើតនៅក្នុងខួរឆ្អឹងវាជាកោសិកាឈាមដែលចូលរួមក្នុងកត្តាកំណកឈាម។ ក្នុងឈាមមួយ

តំណក់តូចមានប្លាកែតប្រហែល 250 000។ រយៈពេលនៃជីវិតរបស់វាខ្លីណាស់ប្រហែលពី 5-10ថ្ងៃ។

៤ កំណកឈាម

កំណកឈាមបណ្តាលមកពីប្លាកែតភ្ជិតកន្លែងរបួសនិងបញ្ចេញសារធាតុគីមីដែលធ្វើឱ្យប្លាកែតនៅក្បែរនោះស្អិតនិងផលិតភីប្រ៊ីនច្រើនដើម្បីរា

រាំងគោលិកាស គោលិកាក្រហម និងប្លាកែត បន្ទាប់មកឈាមក៏ខាប់អន្ធិលក្លាយជាកំណក។

៥ ជំងឺឈាម

Ø  ជំងឺឈាមមាន ជំងឺស្លេក និងជំងឺមហារីកឈាម។

·         ជំងឺស្លេកបង្កឡើងដោយសារគោលិកាក្រហមគ្មាន លទ្ធភាពដឹកនាំឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់តាមតម្រូវការនៃកោសិកាក្នុងសារពាង្គកាយ។ ដើម្បី

      ព្យាបាលជំងឺស្លេក ត្រូវផ្តល់របបអាហារដែលមានធាតុដែក។

·         ជំងឺមហារីកឈាមបណ្តាលមកពីចំនួនគោលិកាសកើនឡើងច្រើនមិនធម្មតា។ ចំពោះអ្នកជំងឺមហារីកឈាម ក្នុងមួយតំណក់ឈាមមាន

      បរិមាណគោសិកាសចំនួនពី ៣០០០០ ទៅ ៥០០០០។ ដើម្បីព្យាបាលជំងឺមហារីកឈាម ត្រូវបញ្ចូលឈាម ឬផ្សុំាខួរឆ្អឹង។

      តើជំងឺមហារីកឈាមគឺជាអ្វី?

·         ជំងឺមហារីកឈាម គឺជាជំងឺមហារីកនៃកោសិកាឈាម។ ក្នុងខ្លួនមនុស្សយើងមានកោសិកាឈាមជាច្រើនប្រភេទ ក្នុងនោះរួមទាំងកោសិកា   
      ឈាមក្រហម (RBCs) កោសិកាឈាមស (WBCs) និងប្លាកែត។ ជាទូទៅ ជំងឺមហារីកឈាម សំដៅលើជំងឺមហារីកនៃកោសិកាឈាមស        WBCs ។