មេរៀនទី១០ (សង្ខេបមេរៀន) បំណិន៖ ប្រលោមលោកទំនើប

        ប្រលោមលោក គឺជារឿងប្រលោមចិត្តមនុស្ស គឺរឿងដែលអ្នកតែងប្រឌិតប្រដូចឡើង តាមទំនាក់ទំនងព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងសង្គម និយាយពីជីវិត ជំនឿ ទំនៀមទម្លាប់ ជីវភាពរស់នៅ ស្នេហា ប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែលកើតមានជាក់ស្តែងក្នុងសង្គម។

         ប្រលោមលោកទំនើបមានច្រើនប្រភេទដូចជា៖ ប្រលោមបែបស្នេហា ប្រវត្តិសាស្រ្ត មនោគមន៍វិជ្ជា និងបែបស៊ើបអង្កេតជាដើម...។ ក្នុរឿងនីមួយៗរមែងបង្កប់នូវចំណុចសំខាន់ៗ ដូចជា៖

១. អត្ថន័យ

អ្នកនិពន្ធ ឬកវី ច្រើនលើកមកបង្ហាញដូចជា បញ្ហាតួអង្គ បញ្ហាជំនឿ បញ្ហាស្នេហា បញ្ហាវណ្ណៈ...នៅក្នុងសង្គមជាក់ស្តែង ដែលក្នុងនោះមានបញ្ហាចោទ និងដោះស្រាយដូចជា៖
- វិធីចោទ៖ ការចោទដោយផ្អែកទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ ដែលតែងតែមានរឿងរ៉ាវ ឬព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ ហើយប្លែកៗគ្នា តាមចិត្តគំនិតមនោសញ្ចេតនា ទស្សនៈរបស់មនុស្ស។
- វិធីស្រាយ៖ ការដោះស្រាយដោយសមត្ថភាពផ្ទាល់ខ្លួនរបស់តួអង្គ ភាពចៃដន្យ កម្លាំងសាមគ្គី សមូហភាពគ្រួសារ និងសង្គម។

២. អត្ថរូប

ក. អារម្ភកថា (បង្ហាញអារម្មណ៍របស់អ្នកនិពន្ធ...)

ខ. ការផ្តើមរឿង៖ អាស្រ័យលើសិល្ប៍វិធីរបស់អ្នកនិពន្ធម្នាក់ៗ ដូចជាខ្លះផ្តើមដោយ ការបង្ហាញពីធម្មជាតិ បង្ហាញតួអង្គ បង្ហាញពីទំនាស់ ឬសកម្មភាពផ្សេងៗ រួចភ្ជាប់ទៅ និងដំណើររឿងតែម្តង។ ឧទាហរណ៍៖ រឿងកុលាបបៃលិន អ្នកនិពន្ធផ្តើមរឿងដោយពណ៌នារឿបរាប់ពីទីកន្លែងរបស់តួអង្គ ។ រឿងផ្កាស្រពោន អ្នកនិពន្ធផ្តើមរឿងដោយពណ៌នាទេសភាព “រទេះភ្លើងបោលលឿនដូចព្យុះកាត់ព្រៃខ្លុង...”។

គ. តួរឿង ឬដំណើររឿង
        អ្នកនិពន្ធមានវិធីច្រើនយ៉ាង ដើម្បីធ្វើឱ្យសាច់រឿងប្រទាក់ក្រឡាគ្នា និងមានភាពរស់រវើក វិធីទាំងនោះមានដូចជា៖ វចនាវិធី រចនាវិធី សន្ទេហវិធី បដិវិធី ឬវិធីផ្ទុយ វណ្ណនាវិធី ឧបមានវិធី សំវាទវិធី ឯកវាទវិធី ហាសវិធី។ល។

ឃ. ការបញ្ចប់រឿង
          នៅចុងបញ្ចប់នៃរឿងអ្នកនិពន្ធមានសិល្ប៍វិធីដោយវិធីឡែកៗក្នុងការបញ្ចប់រឿងរបស់ខ្លួន ដោយពុំមានក្បួន ឬលក្ខណៈឯកភាពគ្នាទូទៅឡើយ គឺអាស្រ័យទៅតាមគោលបំណងឬទស្សនៈរបស់អ្នកនិពន្ធ។ អ្នកនិពន្ធខ្លះបញ្ចប់រឿងដោយឱ្យតួអង្គនៅរស់ ឬស្លាប់ ជួនកាលបញ្ចប់រឿងដោយក្តីសង្ឃឹមគ្រប់គ្នា ជួនកាលបញ្ចប់រឿងដោយក្តីអស់សង្ឃឹម ឬបរាជ័យ ជួនកាលតួអង្គទទួលបានជោជ័យ...។

៣. អត្ថរស

យើងអាចចែកអត្ថរសនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ជាបីគឺ បច្ចេករស វិសេសរស និងសព្វរស។
ក. បច្ចេករស ជាតម្លៃសិល្បៈកែច្នៃនូវអត្ថបទផ្សេងៗ មានដូចជា៖
- កាព្យរស ៖ តម្លៃដែលកវីរចនាអត្ថបទ ជាពាក្យកាព្យឱ្យមានសម្ផស្ស ចួនរណ្តំណែងណងក្នុងការពណ៌នារៀបរាប់អ្វីមួយធ្វើឱ្យ អ្នកអានស្តាប់រំភើបតាមដំណើររឿង។
- ប្រលោមរស៖ តម្លៃដែលអ្នកនិពន្ធបង្កើតជាដំណើររឿងក្តី ជាសកម្មភាពតួអង្គធ្វើឱ្យមានភាពអណ្តែតអណ្តូង ស្នេហាក្រោមពន្លឺព្រះចន្ទ កម្សត់លើផ្នូកខ្សាច់ លើកោះ។ល។

ខ. វិសេសរស
       ជាតម្លៃដែលអ្នកនិពន្ធបានបង្កើតឡើងពិសេសៗ នៅក្នុងការតាក់តែងនិពន្ធល្ខោន កំណាព្យ រឿងព្រេងរឿងល្បើកឬអត្ថបទផ្សេងៗក្តី។ វិសេសរសមានច្រើនប្រភេទដូចជា៖
- សុន្ទរ៍រស(តម្លៃល្អ) ៖ តម្លៃល្អដែលធ្វើឱ្យអ្នកអានអ្នកទស្សនាឱ្យតម្លៃទៅលើរឿងដែលខ្លួនពេញចិត្តទោះបីរឿងនោះអាក្រក់ក៏ដោយ។ អ្នកនិពន្ធបង្ហាញលក្ខណៈតួអង្គត្រឹមត្រូវតាមការពិត សេចក្តីពិត ឬរូបលក្ខណៈពិត។ ឧទាហរណ៍ ៖ រឿងកាកី អ្នកនិពន្ធបង្ហាញថា​រូបសម្ផស្សសម្រស់នាងកាកី ល្អទាំងគ្រប់ល្អទាំងកាយបាក្យសម្តី។
- វិហាសរូបរស(តម្លៃអាក្រក់)៖ តម្លៃដែលអ្នកនិពន្ធបង្ហាញទៅលើលក្ខណៈអាក្រក់របស់តួអង្គក្តី លក្ខណៈសកម្មភាពក្តីតាមរយៈការពណ៌នានេះធ្វើឱ្យមានភាពប្រត្យក្រអំពីរឿងរបស់តួអង្គដើម្បីបង្កើតនូវសោភណភាពនៃរឿង។ឧទាហរណ៍ ៖ រឿងរាមកេរ្តិ៍ តួអង្គ កូខ័ន ជាថ្មើរព្រៃមានរូបរាងអាក្រក់តែមានទឹកចិត្តល្អបរិសុទ្ធស្គាល់គុណទោស ។  
- វិសិដ្ឋរស ៖ តម្លៃដែលស្តែងឡើងដោយអ្នកនិពន្ធបង្ហាញនូវសកម្មភាពអស្ចារ្យរបស់តួអង្គក្នុងការធ្វើពលិកម្មអ្វីមួយដែលសកម្មភាពខ្លះមានការលះបង់ខ្ពស់រហូតដល់មនុស្សធម្មតាធ្វើពុំដូចទៀតផង។ឧទាហរណ៍ ៖ ព្រះពោធិសត្វ ក្នុងរឿងព្រះវេស្សន្តរបានដាក់ទានតាំងពីទ្រព្យសម្បត្តិ រហូតដល់ប្រពន្ធកូនខ្លួនឯងថែមទៀតផង ។
- វិររស ៖ តម្លៃដែលអ្នកនិពន្ធបង្ហាញនូវលក្ខណៈអាកប្បកិរិយា ចិត្តក្លាហានមោះមុតរបស់តួអង្គក្នុងការប្រយុទ្ធ ដោយកាយវាចាចិត្ត ឬក្នុងអំពើណាមួយដើម្បីទប់ទល់តតាំងនឹងអំពើអ្វីមួយដែលលក្ខណៈមិនល្អ។ ឧទាហរណ៍ ៖  រឿងរាមកេរ្តិ៍ ហនុមានតតាំងនឹងទ័ពយក្សក្នុងសង្រ្គាមដណ្តើមនាងសិតា។
- ទារុណរស ៖ តម្លៃដែលអ្នកនិពន្ធរៀបរៀងរឿងឡើង ធ្វើឱ្យឃើញនូវសកម្មភាពប្រយុទ្ធការព្យាបាទសងសឹកជិះជាន់រំលោភធ្វើទុក្ខទោសទណ្ឌកម្មយ៉ាងឃោរឃៅអស្ចារ្យរហូតដល់បាត់បង់ជីវិតតួអង្គទន់ខ្សោយដែលគ្មានសមត្ថភាព។
- នាដ្យរស៖ តម្លៃដែលចេញមកពីការកម្សត់នៅក្នុងរឿងវិបត្តិទំនាស់ ប្រឆាំងរវាងតួអង្គបដិបក្ខដ៏មានកម្លាំង សមត្ថភាព មធ្យោបាយ គ្រឿងការពារប៉ុនគ្នាស្មើគ្នា។
- ហាសរស៖ តម្លៃដែលកើតឡើងមកពីលក្ខណៈសកម្មភាព ឬចលនានៃរឿងក្តី នៃតួអង្គក្តីក្នងការបង្កើតភាពកំប្លែងធ្វើឱ្យអ្នកអាន អ្នកស្តាប់សប្បាយរីករាយសើចអបអរសាទរជ្រះថ្លាក្នុងចិត្ត។
- សោភណរស៖ តម្លៃដែលធ្វើអក្សរសិល្ប៍មានលក្ខណៈល្អប្រសើរគឺ ល្អក្នុងផ្នែកអត្ថន័យប៉ិនចោទ និងស្រាយ ។
ជាតម្លៃទូទៅដែលអ្នកនិពន្ធលើកបង្ហាញ
- តថរស ៖ អ្នកនិពន្ធលើកយកតួអង្គជាក់ស្តែងមានមនុស្សគ្រប់វ័យ និងលើកយកបញ្ហាជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សមានដូចជាទំនាស់វិបត្តិផ្សេងៗទាក់ទងនឹងការគ្រប់គ្រងសង្គមជំននឿប្រពៃណីសាសនាមកធ្វើការតាក់តែងនិពន្ធឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់នឹងភ្នែកងាយយល់ងាយស្តាប់
- អច្ឆរិយរស៖ អ្នកនិពន្ធលើកយកតួអង្គអរូបី ឬតួអង្គសត្វចេះនិយាយ តួអង្គទេវៈ ឬសកម្មភាពអស្ចារ្យ ចេះហោះហើរ ប្រែកាឡា បែងភាគ។
- កុសលរស៖ គឺតម្លៃដែលទាក់ទងនឹងការអប់រំ។
          សរុបមក រឿងប្រលោមលោក គឺរឿងប្រលោមចិត្តមនុស្ស ដែលអ្នកតែងប្រឌិតប្រដូចឡើងតាមទំនងព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងសង្គម រឿងប្រលោមលោក និយាយអំពីជីវិត ជំនឿ ទំនៀមទម្លាប់ ជីវភាពរស់នៅ ស្នេហា ប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែលកើតមានជាក់ស្តែងក្នុងសង្គម។ ប្រលោមលោកទំនើប ជាប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ដែលស្ថិតនៅក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ និងប្រភេទស្នាដៃកើតក្រោយសង្រ្គាមលោកលើកទី២។

គ. សព្វរស
ជាតម្លៃទូទៅដែលអ្នកនិពន្ធលើកបង្ហាញ
- តថរស ៖ អ្នកនិពន្ធលើកយកតួអង្គជាក់ស្តែងមានមនុស្សគ្រប់វ័យ និងលើកយកបញ្ហាជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សមានដូចជាទំនាស់វិបត្តិផ្សេងៗទាក់ទងនឹងការគ្រប់គ្រងសង្គមជំននឿប្រពៃណីសាសនាមកធ្វើការតាក់តែងនិពន្ធឱ្យឃើញជាក់ច្បាស់នឹងភ្នែកងាយយល់ងាយស្តាប់
- អច្ឆរិយរស៖ អ្នកនិពន្ធលើកយកតួអង្គអរូបី ឬតួអង្គសត្វចេះនិយាយ តួអង្គទេវៈ ឬសកម្មភាព
អស្ចារ្យ ចេះហោះហើរ ប្រែកាឡា បែងភាគ។
- កុសលរស៖ គឺតម្លៃដែលទាក់ទងនឹងការអប់រំ។
          សរុបមក រឿងប្រលោមលោក គឺរឿងប្រលោមចិត្តមនុស្ស ដែលអ្នកតែងប្រឌិតប្រដូចឡើងតាមទំនងព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងសង្គម រឿងប្រលោមលោក និយាយអំពីជីវិត ជំនឿ ទំនៀមទម្លាប់ ជីវភាពរស់នៅ ស្នេហា ប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែលកើតមានជាក់ស្តែងក្នុងសង្គម។ ប្រលោមលោកទំនើប ជាប្រភេទអក្សរសិល្ប៍ដែលស្ថិតនៅក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះ និងប្រភេទស្នាដៃកើតក្រោយសង្រ្គាមលោកលើកទី២។