មេរៀនទី៧ (សង្ខេបមេរៀន) វេយ្យាករណ៍៖ អំពីពាក្យក្លាយ

❶. ពាក្យក្លាយមានពីរប្រភេទ គឺកម្លាយដោយផ្នត់ដើម និងកម្លាយដោយផ្នត់ជែក។

ក. វិធីកម្លាយដោយផ្នត់ដើម

* ផ្នត់ដើមក្នុងទម្រង់ “ព-” គឺ៖ [ក-] [ច-] [ត-] [ប-] [ស-]
- បាំង              >     ក្បាំង
- បូត               >     ច្បូត
- រៀប              >     ត្រៀប
- រាយ              >     ប្រាយ
- កក               >     ស្កក

* ផ្នត់ដើមក្នុងទម្រង់ “ពស-” គឺ៖  [ក-] [ច-] [ត-]  [ប-]  [ស-]

- កាយ             >     កកាយ
- ចឹក               >     ចចឹក
- ពូន               >     ពពូន
- បោស            >     បបោស
- សិត              >     សសិត

* ផ្នត់ដើមក្នុងទម្រង់ “ពសព-” គឺ៖ [កង់-] [ចង់-] [បង់-] [សង់-] [អង់-]

- វៀច              >     កង្វៀច
- គ្រោង            >     ចង្គ្រោង
- អួត               >     បង្អួត
- កើត              >     បង្កើត
- កិន               >     សង្កិន
- កាច់              >     អង្កាច់

* ផ្នត់ដើមក្នុងទម្រង់  “ពសព-”  គឺ៖ [ប្រ-] [ស-]...

- ទាយ             >     ប្រទាញ
- ចាក់              >     ប្រចាក់
- ទន់               >     ស្រទន់

ខ. វីធីកម្លាយដោយផ្នត់ជែក

* ផ្នត់ចែកក្នុងទម្រង់  “-ព-” គឺ៖ [-ន-] [-ម-] [-ប-]
- កើយ           >     ខ្នើយ
- ចាំ               >     ឆ្នាំ     
- ជួយ            >    ឈ្មួញ
- លោត          >    ល្បោត

* ផ្នត់ជែកក្នុងទម្រង់ “-សព-” គឺ៖ [-អ'ម-] [-អ៊'ម-] [-អ'ង-] [-អ៊'ង-] [-អ'ន-]

- ក្រង             >     កម្រង
- គ្រប             >     គម្រប
- ព្រាយ           >     ពង្រាយ
- ខ្លុះ               >     កន្លុះ
- ភ្លឺ                 >     ពន្លឺ

* ផ្នត់ជែកក្នុងទម្រង់ “-ស/ព-” គឺ [-អ៊/ន-] [-អ៊/ប-]

- រាប          >     រនាប
- រាំង          >     រនាំង
- រុក           >     រនុក
- រាំង          >     របាំង
- រក           >     របក
- រាប់          >     របាប់  

* ផ្នត់ជែកក្នុងទម្រង់ “-សព/ព-” គឺ [-អ'ម/ន-] ឬ [-អ'ម/ន-] [-អ៊'ម/ន-]

- កក          >     កំណក    
- បន់          >     បំណន់    
- ចែក         >     ចំណែក         
- បែក         >     បំណែក​
- គូរ           >     គំនូរ
- ទួល         >     ទំនួល
- ពឹង          >     ពំនឹង

❷. ថ្នាក់និងន័យសេចក្តីរបស់ពាក្យក្លាយ

* ពាក្យក្លាយជានាម

- ផ្នត់ដើម [ អ'ង-] សម្គាល់គ្រឿងឧបករណ៍។ឧទាហរណ៍៖ គប់   >  អង្គប់, រត់   >  អង្រុត
- ផ្នត់ជែក [-អ៊/ប-] [-ប-] សម្គាល់អ្វីមួយដែលគេធ្វើ។ឧទាហរណ៍៖  រៀន > របៀន  លេង  >  ល្បែង

* ពាក្យក្លាយជាគុណនាម

- ផ្នត់ដើម [ ក'ម-] [ ក'ញ-] សម្គាល់ន័យទ្រគោះ។ ឧទាហរណ៍៖   ពៀច  > កំពៀច      ចាស់  > កញ្ចាស់

* ពាក្យក្លាយជាកិរិយា

- ផ្នត់ដើម [ ប-] សម្គាល់ន័យញ៉ាំងអំពើ។ ឧទាហរណ៍៖  ដេក  >  ផ្តេក, អាប់ >  ផ្អាប់
- ផ្នត់ដើម [ ប្រ-] សម្គាល់ន័យតបតទៅវិញទៅមក។ ឧទាហរណ៍៖ កាប់ > ប្រកាប់, វាយ   >   ប្រវាយ

* ពាក្យក្លាយជាគុណកិរិយា

- ផ្នត់ដើម [ អ'ន-] សម្គាល់ន័យ ច្រើនដង។ ឧទាហរណ៍៖ ត្រើក  > អន្រ្តីក, ត្រុក  > អន្រ្តុក, ទ្រក់   >   អន្រ្ទក់