មេរៀនទី៣ (សង្ខេបមេរៀន) អំណានទី១៖ រឿង ភ្នំសុពណ៌កាលី

- ដំណែងខ្លួន   (ន) ប្រែកាឡាខ្លួន និម្មិតខ្លួន។
- និមន្ត            (កិ) ធ្វើដំណើរ,អញ្ជើញ។
- បិណ្ឌបាត      (ន) អាហារដែលប្រមូលឱ្យជាដុំដាក់ក្នុងបាត្រ
                            គឺចង្ហាន់ដាក់រាប់បាត្រ។
- បិសាច          (ន) អមនុស្ស មានពពួកខ្មោចព្រាយជាដើម។
- បច្ចាមិត្រ        (ន) អមិត្ត សត្រូវ ។
- មន្ត                (ន) អាគម វេទ ពាក្យស័ក្តិសិទ្ធិសម្រាប់សូត្រប្រសិទ្ធីឱ្យកើតសុខសួស្តី។
- សព               (ន) សាកសព រូបបុគ្គលដែលស្លាប់ខ្មោចស្រស់ ។
- សុគត            (កិ) ស្លាប់ ។
- ឫទ្ធានុភាព      (ន) អានុភាពនៃឫទ្ធិ ។

ខ. អត្ថបទ

       ភ្នំសុពណ៌កាលី មានទីតាំងស្ថិតនៅ ភូមិជ្រោយថ្ម ស្រុកព្រែកប្រសព្វ ខេត្តក្រចេះ ដែលមានរាងដូចជាក្រពើ។ ភ្នំនេះមានកាំជណ្ដើរ៨៦៤កាំ នៅលើភ្នំមានវត្ត ព្រមទាំងមានកន្លែងជាច្រើនសំរាប់ភ្ញៀវទេសចរទៅកំសាន្តក៏ដូចចូលក្នុងវិហារគោរពព្រះពុទ្ធបដិមា នៅទីនោះមានរូបចម្លាក់ដំរីក្បាលបី កន្លែងឆ្លាក់ព្រះ វត្តអារាម រន្ធល្អាងបុរាណជាដើម។ មានសៀវភៅនិទានរឿងព្រេងខ្មែរដែលមានឈ្មោះថាក្រពើលោកនេន ដែលបានរៀបរាប់ទាក់ទងនឹងភ្នំនេះ តែសាច់រឿងហាក់ដូចជាចាកឆ្ងាយបន្ដិចអំពីរឿងព្រេងដែលអ្នកភូមិតែងនិទានតៗគ្នា។

       កាលពីដើមឡើយមានក្រពើមួយ ដែលរស់នៅតាមដងទន្លេមេគង្គ ហើយក្រពើនោះមានឈ្មោះថា ក្រពើហាន់ជ័យ វាកាចសាហាវណាស់ ឱ្យតែឃើញទូកអ្នកភូមិតែងតែបោលបំបុករួចស៊ីអ្នកភូមិជាចំណី អ្នកណាក៏ញញើតនឹងក្រពើនោះដែល។ នៅវេលាថ្ងៃមួយព្រះនាងមួយអង្គព្រះនាមសុពណ៌កាលី បានធ្វើដំណើរតាមទូកឆ្លងកាត់ដែនដីក្រពើកាចសាហាវនោះ ដូចសព្វមួយដងក្រពើនោះក៏បានបោលបំបុកទូកដែលព្រះនាងសុពណ៌កាលីគង់ហើយស៊ីអស់អ្នករួមដំណើរជាមួយព្រះនាង ព្រមទាំងព្រះនាងផងដែរ។

       អស់រយៈកាលច្រើនខែឆ្នាំកន្លងផុតទៅក្រពើនោះបានពងនៅក្បែរអាស្រមតាឥសី ដោយឫទ្ធិបារមីពូកែ តាឥសីបានប្រមើលដឹងថា ពងក្រពើនេះជាព្រះនាងសុពណ៌កាលីកាលពីជាតិមុន តាឥសីក៏បានយកពងក្រពើនោះមកថែរក្សា រហូតញាស់ជាកូនក្រពើហើយនៅជាមួយតាឥសីរហូតចំរើនវ័យធំ។ ពេលដែលក្រពើនោះធំឡើង តាឥសីក៏បានជប់អោយក្រពើនោះអាចប្រែក្រឡាទៅជាមនុស្សបាន គឺព្រះនាងសុពណ៌កាលីនោះឯង។ ពេលដែលបានរៀនវិជ្ជាពីតាឥសីបានច្រើនហើយ ក្រពើសុពណ៌កាលីក៏មានបំណងទៅប្រយុទ្ធជាមួយនឹងក្រពើហាន់ជ័យដែលតែងតែធ្វើបាបអ្នកស្រុកអ្នកភូមិបាត់បង់ជីវិត ពេលនោះគាប់ដូចបំណងក្រពើសុពណ៌កាលីបានប្រទះឃើញក្រពើហាន់ជ័យ ឈុតប្រយុទ្ធគ្នាក៏បានកើតឡើងយ៉ាងសាហាវ លាន់ពេញផ្ទៃទឹក ទីបញ្ចប់ក្រពើសុពណ៌កាលីក៏ទទួលបានជ័យជម្នះ។

       នៅពេលល្ងាចឡើង ក្រពើសុពណ៌កាលីតែងតែប្រែក្រឡាខ្លួនទៅជាមនុស្សហើយអង្គុយលេងក្បែរទន្លេមេគង្គ ដោយគូព្រេងមកដល់ និស្ស័យនាំឱ្យជួប មានកូនកំលោះអ្នកភូមិម្នាក់បានមកនិយាយលេងជាមួយនឹងនាងរាល់រាត្រីរហូតបង្កើតបានជាចំណងស្នេហ៍ដ៏ផ្អែមល្អែម ក្ដីស្នេហ៍នៃកម្លោះ កូនអ្នកភូមិមិនបានយូរប៉ុន្មាន ម្ដាយបុរសនោះក៏គុណគូររកគ្រូអាចារ្យបានឱ្យដឹងថា កូនប្រុសរបស់គាត់កំពុងសេពគុបនឹងនាងក្រពើ ហើយបានពន្យល់ឱ្យកូនឈប់ទៅទាក់ទងនាងនោះទៀត ដោយក្ដីស្រឡាញ់ដ៏ស្មោះស្មគ្រនៃមាណពនិងនាងសុពណ៌កាលី បុរសនោះមិនព្រមស្ដាប់ហើយជឿសម្តីម្ដាយឡើយ។ ម្ដាយមិនអស់ចិត្តក៏ទៅសុំឱ្យគ្រូអាចារ្យសូត្រមន្ដអាគមគាថាដាក់នៅអាវ ប្រសិនបើនាងសុពណ៌កាលីពាក់ហើយនោះ នឹងប្ដូររូបរាងទៅជាក្រពើវិញមិនខាន។ ម្ដាយបុរសនោះបានបង្ខំឱ្យបុរសនោះយកអាវទៅឱ្យនាងដែលជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្លួនពាក់ ដោយចង់បញ្ជាក់ពីភាពស្អាតស្អំ ហើយជាកូនកត្តញ្ញូ បុរសនោះក៏សុខចិត្តយកអាវនោះទៅ។ ពេលរាត្រីបានឈានចូលមកដល់ បុរសដែលជាកូនអ្នកភូមិនោះបានទៅនិយាយលេងជាមួយនាងសុពណ៌កាលីដូចរាល់ដង ហើយចុងបញ្ចប់ក៏បានជូនអាវដែលសេពមន្ដអាគមរួចនោះឱ្យទៅនាង គ្រាន់តែបានពាក់លើស្បែកភ្លាម រំពេចនោះស្បែកនាងក៏ប្រែក្លាយជាស្រកាក្រពើមួយរំពេក ហើយបានប្ដូររូបរាងទៅជាសត្វក្រពើដូចដើម។ បុរសនោះភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំងពេលដែលបានឃើញនាងសុពណ៌កាលីដែលជាអ្នកជាទីស្រឡាញ់របស់ខ្លួនជាសត្វក្រពើ។ ក្រពើសុពណ៌កាលីឈឺចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ដោយហួសចិត្តថាមិនគួរគូស្នេហ៍របស់នាង ធ្វើបែបនេះចំពោះនាងសោះ ហើយនាងក៏បានហែលបំបុកដីផ្ទុះស្លាប់ ក្លាយជាភ្នំដែលមានរូបរាងដូចក្រពើ ដែលភ្នំនេះមកដល់សព្វថ្ងៃគេហៅថា ភ្នំសុពណ៌កាលីដែលមានរូបរាងដូចក្រពើ។