មេរៀនទី៣ (សង្ខេបមេរៀន) បំណិន៖ ទម្រង់​និងធាតុសំខាន់ៗនៃរឿង

ប្រភេទអត្ថបទរឿងនីមួយៗ តែងមានលក្ខណៈពិសេសដោយឡែកៗពីគ្នាតាំងពីចំណុចផ្តើមរឿង តួរឿង រហូតដល់ចំណុចបញ្ចប់រឿង។

* ចលនាអក្សរសិល្ប៍ព្រាហ្មណ៍និយម

ក.ការផ្តើមរឿង
        ផ្តើមឡើងដោយបង្ហាញឈ្មោះរបស់អាទិទេពធំៗ ទាំងបីដូចជា ព្រះព្រហ្ម ព្រះវិស្ណុ ព្រះឥសូរ ឬការធ្វើពិធីបូជាយញ្ញ។ល។

ខ.តួរឿង ឬដំណើររឿង
· តួអង្គ
          តួអង្គសំខាន់ជាអាទិទេព ឬអវតារនៃព្រះវិស្ណុយោនយកកំណើតជាមនុស្ស បុរសអស្ចារ្យ និងជានារីអស្ចារ្យ ឯតួអង្គផ្សេងៗទៀត រួមមាន៖ ឥសី ទេវតា យក្ស គ្រុឌ...។
· ទីកន្លែង
          គេច្រើនបង្ហាញទីកន្លែងដូចជា ព្រៃហេមពាន្ត ស្ថានសួគ៌ ស្ថានបាតាល ស្ថានសិម្ពលី
ស្ថានមនុស្ស។ល។
· បញ្ហាចោទ
          និយាយពីទំនាស់វិបត្តិរវាងសភាវៈល្អ និងសភាវៈអាក្រក់។
·ដំណោះស្រាយ
          ប្រើសិល្ប៍មន្តឫទ្ធិអំណាច សងសឹក ធ្វើចម្បាំងនឹងគ្នា ដោយការធ្វើសង្រ្គាម ឬការប្រឡង
ឫទ្ធិគ្នា។
· ស្នេហា
          បង្ហាញឥទ្ធិពលរបស់អាទិទេព អ្នកឈ្នះគឺបានទទួលស្នេហា។
·ឧត្តមគតិរឿង
អប់រំមនុស្សឱ្យជឿលើអាទិទេព ឱ្យមានជំនឿថាទុក្ខសោក ល្អ អាក្រក់របស់ខ្លួនបានមកពីអាទិទេព។

គ.បញ្ចប់រឿង
          អាទិទេពតំណាងសភាវល្អ មានជ័យជម្នះលើសភាវៈអាក្រក់(យក្ស គ្រុឌ អសុរៈ)។

* ចលនាអក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយម

ក.ការផ្តើមរឿង       
          ផ្តើមឡើងដោយបទនមស្ការ ឬផ្តើមដោយតំណាងថា ព្រះពុទ្ធគង់នៅអារាមណាមួយ ទេសនាពីអតីតជាតិ។ល។

ខ. តួរឿង ឬដំណើររឿង
· តួអង្គ
          តួអង្គសំខាន់ជាព្រះពោធិសត្វ ឯតួអង្គស្រីកន្សៃសារពេជ្ញ ។
· ទីកន្លែង
          ទីកន្លែងនៃរឿងច្រើនប្រព្រឹត្តទៅស្ថានមនុស្ស ស្ថាននរក ឬនគរពារាណសី តក្កសិលា
ព្រៃហេមពាន្ត។ល។
· បញ្ហាចោទ
          និយាយពីទំនាស់រវាងព្រះពោធិសត្វនិងសង្គមមនុស្ស ទមនៀមទម្លាប់កម្មពៀរ។ល។
· ដំណោះស្រាយ
          បង្ហាញពីការព្យាយាមតស៊ូប្រឹងប្រែងប្រកបដោយវីរភាពយកសីលធម៌ខន្តី ទៅអប់ដោយ
សន្តិវិធី ប្រើធម៌អហិង្សាដោះស្រាយបញ្ហាជានិច្ច។
· ស្នេហា
          បង្ហាញក្តីស្នេហាបរិសុទ្ធ និងការកសាងបារមីព្រះពោធិសត្វ និងកន្សៃសារពេជ្ញ ។
· ឧត្តមគតិរឿង
          អប់រំមនុស្សឱ្យស្គាល់បុណ្យ បាប ឱ្យធ្វើអំពើល្អខំប្រឹងតស៊ូព្យាយាមដោយជឿជាក់លើខ្លួនឯង ជឿលើយុត្តិធម៌។

គ. បញ្ចប់រឿង
        ការបញ្ចប់រឿងដោយមានការសជាតិរបស់តួអង្គព្រះពោធិសត្វ និងកន្សៃសារពេជ្ញ។