ជំពូកទី៣ ការចូលរួមអភិវឌ្ឍសហគមន៍
មេរៀនទី៧ ក្រមនីតិវិធីរដ្ឋប្បវេណី
បណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ជាបណ្តឹងទាក់ទងនឹងសិទ្ធិឯកជន ឬបណ្តឹងដែលទាមទារឱ្យជនប្រព្រឹត្តបទល្មើស ជួសជុលសងការខូចខាតផ្នែកសម្ភារៈ ការព្យាបាលរូបកាយ និងការសងជំងឺចិត្តទៅតាមភាពជាក់ស្តែងនៃការរងគ្រោះ ។
១. គោលបំណងនៃក្រមនីតិវិធីរដ្ឋប្បវេណី
បណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីមានគោលបំណង ដូចជា ៖
ឱ្យតុលាការដោះស្រាយវិវាទរដ្ឋប្បវេណីដោយផ្អែកលើច្បាប់ ដើម្បីការពារសិទ្ធិបុគ្គលម្នាក់ៗ។
ទាមទារឱ្យមានការសាកសួរ ឬកោះហៅទាំងដើមចោទ ទាំងចុងចម្លើយនៅមុនពេលជម្រះក្ដីក្នុងករណីណាក៏ដោយ តុលាការត្រូវគោរពគោលការណ៍ចំពោះមុខនៅពេលអនុវត្តបណ្ដឹង និងប្រឹងប្រែង ដើម្បីរ៉ាប់រងបណ្ដឹងរដ្ឋប្បវេណីឱ្យប្រព្រឹត្តទៅដោយយុត្តិធម៌ និងឆាប់រហ័ស ។
តុលាការដែលមានសមត្ថកិច្ច ជាតុលាការដែលអាចទទួលពាក្យបណ្ដឹងដោយស្របច្បាប់ វិនិច្ឆ័យលើរឿងក្ដី ហើយជាអ្នកចេញសាលក្រម ឬសាលដីកាបាន។
សមត្ថកិច្ចសាលាជម្រះក្ដី មានដែនយុត្តាធិការមួយកំណត់ ក្នុងនោះមានសមត្ថកិច្ចលើដែនដីដែលខ្លួនគ្រប់គ្រង និងដែនសមត្ថកិច្ចត្រូវអនុវត្ត។
២. សមត្ថកិច្ចសាលាជម្រះក្តី
សមត្ថកិច្ចសាលាជម្រះក្ដីដែលបានកំណត់ទៅតាមលំនៅឋាន ជាសមត្ថកិច្ចរបស់តុលាការក្នុងការជម្រះរឿងក្ដីទាំងឡាយណា កើតមាននៅក្នុងរង្វង់ដែនដីខ្លួនគ្រប់គ្រង ។
ដើមបណ្ដឹងអាចប្ដឹងចុងចម្លើយ ទៅតុលាការដែលមានសមត្ថកិច្ចជម្រះក្ដីនៅទីកន្លែងដែលបានកំណត់នៅក្នុងចំណុចដូចខាងក្រោម ៖
រូបវន្តបុគ្គល
នីតិបុគ្គលក្នុងប្រទេស
នីតិបុគ្គលបរទេស
បណ្ដឹងដែលអាចប្ដឹងទៅតុលាការដែលមានសមត្ថកិច្ចនៅទីកន្លែង ដែលបានកំណត់មាន ៖
បណ្ដឹងទាមទារឱ្យអនុវត្តកាតព្វកិច្ច
បណ្ដឹងទាមទារឱ្យបង់ប្រាក់ដោយរូបិយាណត្តិ
បណ្ដឹងទាក់ទងអំពីអនីត្យានុកូល
បណ្ដឹងទាក់ទងអចលនវត្ថុ
បណ្ដឹងទាក់ទងនឹងមត៌ក ។
២.៣. បណ្ដឹងលែងលះគ្នានិងបណ្ដឹងទាមទារឱ្យបញ្ជាក់ពីអត្ថិភាព ឬអត្ថិភាពនៃបុត្តភាព
ត្រូវស្ថិតនៅក្រោមសមត្ថកិច្ចផ្ដាច់មុខរបស់សាលាដំបូង ដែលមានសមត្ថកិច្ចនៅលំនៅឋានរបស់ភាគីបណ្ដឹង ប្រសិនបើភាគីបណ្ដឹង មានអាសយដ្ឋានមិនច្បាស់លាស់ សមត្ថកិច្ចសាលាជម្រះក្ដី ត្រូវកំណត់តាមលំនៅឋានចុងក្រោយ ។
ក្រៅពីសមត្ថកិច្ចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ សាលាជម្រះក្ដីនៅមានសមត្ថកិច្ចមួយចំនួនទៀតដូចជា ៖
ជម្រះក្ដីដោយគ្មានការតវ៉ាពីចុងចម្លើយ នៅពេលដែលចុងចម្លើយបានធ្វើសេចក្ដីដោះសាអំពីខ្លឹមសារនៃបណ្ដឹង
ពិនិត្យភស្តុតាងដោយឆន្ទានុសិទ្ធិ
ផ្ទេរបណ្ដឹងទៅសាលាជម្រះក្ដីមួយផ្សេងទៀត តាមការស្នើសុំរបស់ភាគីបណ្ដឹង ឬតាមឆន្ទានុសិទ្ធិរបស់ខ្លួន ។ល។
៣. សមត្ថកិច្ចក្នុងការធ្វើបណ្តឹង
ភាគីបណ្ដឹងទាំងដើមចោទ ទាំងចុងចម្លើយ មានសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើបណ្ដឹងលុះត្រាតែ៖
បុគ្គលដែលមានសិទ្ធិនិងករណីយកិច្ច តាមបញ្ញត្តិនៃក្រមនីតិវិធីរដ្ឋប្បវេណីនិងច្បាប់ផ្សេងៗទៀតអាចជាដើមចោទ ឬចុងចម្លើយនៅក្នុងបណ្ដឹងរដ្ឋប្បវេណី ។
បុគ្គលដែលមានសមត្ថភាពធ្វើសកម្មភាពដោយខ្លួនឯង តាមបញ្ញត្តិនៃក្រមនីតិវិធីរដ្ឋប្បវេណី និងច្បាប់ផ្សេងទៀត អាចដាក់ពាក្យបណ្ដឹងដោយខ្លួនឯងដោយតាំងខ្លួនជាដើមចោទ ឬអាចឆ្លើយដោះសា ចំពោះបណ្ដឹងដោយតាំងខ្លួនជាចុងចម្លើយ ឬអាចធ្វើសកម្មភាពបណ្ដឹងផ្សេងទៀតដែលជាចាំបាច់ ។
៤. ប្រាក់ប្រដាប់ក្តី
ប្រាក់ប្រដាប់ក្ដី ជាប្រាក់ពន្ធសរុបដែលត្រូវចំណាយផ្សេងៗក្នុងរឿងរដ្ឋប្បវេណី។
ទំហំ និងចំនួនប្រាក់ប្រដាប់ក្ដីរដ្ឋប្បវេណីដែលភាគីបណ្ដឹង ឬបុគ្គលផ្សេងៗ ត្រូវទទួលមាន ដូចជា ពន្ធដាក់ពាក្យ សុំប្រាក់ប្រដាប់ក្ដីតុលាការក្រៅពីពន្ធ និងប្រាក់ប្រដាប់ក្ដីភាគី ។
ពេលដាក់ពាក្យបណ្ដឹង ពន្ធដាក់ពាក្យសុំ ត្រូវបង់ជាប្រាក់ ដោយគណនាទៅតាមកម្មវត្ថុ នៃបណ្ដឹង។
ពាក្យសុំធ្វើបណ្ដឹងដែលមិនបានបង់ពន្ធ នៅពេលដាក់ទេ ត្រូវចាត់ទុកថាជាពាក្យសុំមិនស្របច្បាប់។
តម្លៃនៃកម្មវត្ថុបណ្ដឹងត្រូវបានគណនា ដោយផ្អែកលើមូលដ្ឋាននៃផលប្រយោជន៍ដែលបានទាមទារក្នុងបណ្ដឹងនោះ ។
ពន្ធនៃការដាក់ពាក្យសុំធ្វើបណ្ដឹងមាន៖
ការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅតុលាការ
ការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងសុំជំនុំជម្រះសាជាថ្មី
ការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍
ការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងសាទុក្ខ
ការដាក់ពាក្យសុំទៅតុលាការឱ្យសម្រេចសេចក្ដី។
ប្រាក់ប្រដាប់ក្ដីតុលាការក្រៅពីពន្ធ ជាចំនួនទឹកប្រាក់ដែលភាគីឬបុគ្គលទាក់ទងនឹងរឿងក្ដីត្រូវបង់ទៅឱ្យតុលាការមាន ៖
ចំនួនទឹកប្រាក់ចាំបាច់ដើម្បីឱ្យតុលាការធ្វើការពិនិត្យ ។
ភស្តុតាង ការបញ្ជូនឯកសារ ឬសកម្មភាពផ្សេងទៀតតាមនីតិវិធីក្នុងបណ្ដឹងរដ្ឋប្បវេណី ។
ចំនួនទឹកប្រាក់ស្មើនឹងសោហ៊ុយធ្វើដំណើរ សោហ៊ុយស្នាក់នៅ សម្រាប់ការពិនិត្យភស្តុតាង ការស្រាវជ្រាវ ។
អង្គហេតុ ឬសកម្មភាពផ្សេងទៀតដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅក្រៅតុលាការ។
ប្រាក់ប្រដាប់ក្ដីភាគី ជាចំនួនទឹកប្រាក់ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយតុលាការ ដោយពិចារណាលើលក្ខណៈរឿងក្ដី លទ្ធភាពនៃទ្រព្យធនរបស់ភាគី។
ភាគីឬបុគ្គលដែលទាក់ទងនឹងរឿងក្ដីត្រូវបង់ប្រាក់ទៅឱ្យតុលាការសម្រាប់៖
ថ្លៃធ្វើលិខិត ដូចជាលិខិតពាក្យបណ្ដឹង លិខិតពាក្យសុំផ្សេងទៀត ឬឯកសារផ្សេងៗ ដូចជាឯកសារត្រៀម និងថ្លៃដាក់ឯកសារនោះទៅតុលាការ ។
សោហ៊ុយធ្វើដំណើរ ប្រាក់ឧបត្ថមប្រចាំថ្ងៃ និងសោហ៊ុយស្នាក់នៅសម្រាប់ភាគីនិងអ្នកតំណាងដើម្បីបង្ហាញខ្លួនតាមកាលកំណត់ ។
សោហ៊ុយផ្សេងទៀតដែលតុលាការទទួលស្គាល់ថា ជាសោហ៊ុយចាំបាច់សម្រាប់អនុវត្តនីតិវិធីបណ្ដឹង ។
ក្នុងករណីអ្នកដាក់ពាក្យសុំ មិនបានបង់ប្រាក់ជាមុនទេ តុលាការអាចមិនធ្វើសកម្មភាពណាដែលចាំបាច់ត្រូវមានប្រាក់ប្រដាប់ក្ដីនោះទេ ។
៥. ការបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍
បណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍ ជាបណ្ដឹងមួយដែលកើតឡើងដោយសារ ភាគីបណ្ដឹងណាមួយ មិនសុខចិត្តនឹងសេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការ ក្រោយពេលសាលក្រមសាលាដំបូងបានចេញប្រកាសជាសាធារណៈ ។
សាលក្រមដែលអាចប្ដឹងឧទ្ធរណ៍បាន ជាសាលក្រមចុងក្រោយរបស់សាលាដំបូងលើកលែងតែ៖
ភាគីបណ្ដឹងបានព្រមព្រៀងគ្នាមិនប្ដឹងឧទ្ធរណ៍ ប៉ុន្តែពុំមានអានុភាពឡើយ ប្រសិនបើភាគីបណ្ដឹងព្រមព្រៀងដោយមិនបានធ្វើជាលិខិតលាយលក្ខណ៍អក្សរ ។
សាលក្រមចុងក្រោយនោះវិនិច្ឆ័យរឿងក្ដី ដែលមានតម្លៃនៃកម្មវត្ថុបណ្ដឹងមិនលើសពី៥ ០០០ ០០០រៀល(ប្រាំលានរៀល) ឡើយ។
ចំពោះពាក្យបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍ ភាគីបណ្ដឹងត្រូវសរសេរឱ្យបានច្បាស់ ពីឈ្មោះ អាសយដ្ឋានរបស់ភាគី ហើយនិងឈ្មោះ អាសយដ្ឋានរបស់អ្នកតំណាងដែលច្បាប់បានកំណត់ និងបញ្ជាក់ពីមូលហេតុនៃបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍ឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដើម្បីឱ្យតុលាការនៃបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍ ងាយស្រួលស្វែងរកចំណុចវិវាទនៃការជំនុំជម្រះបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍បានឆាប់។
ប្រសិនបើលិខិតបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍ សរសេរពុំបានច្បាស់លាស់អំពីមូលហេតុនៃការទាមទារឱ្យលុបចោល ឬផ្លាស់ប្ដូរសាលក្រមនៃការជំនុំជម្រះលើកទីមួយក្នុងពាក្យបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍ទេ ដើមបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍គប្បីដាក់លិខិតជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដែលសរសេរពីចំណុចនោះទៅតុលាការនៃបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍នៅក្នុងពេល៣០ថ្ងៃ ដោយគិតចាប់ពីថ្ងៃដែលបានដាក់ពាក្យបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍នោះ ។
អំឡុងពេលសម្រាប់ប្ដឹងឧទ្ធរណ៍ មានរយៈពេលមួយខែដោយគិតចាប់ពីថ្ងៃដែលបានជូនដំណឹងអំពីដីកាសម្រេចច្រានចោល ឬលើកចោលបណ្ដឹងទាស់ចំពោះសាលក្រមកំបាំងមុខនិងចាប់ពីថ្ងៃប្រកាសសាលក្រមសម្រាប់សាលក្រមចំពោះមុខ ។
តុលាការនៃបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍មានសិទ្ធិច្រានចោលបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍ ក្នុងករណីដែលយល់ឃើញថាសាលក្រមនៃការជំនុំជម្រះលើកទីមួយត្រឹមត្រូវ។
ទោះបីជាក្នុងករណីដែលសម្អាងហេតុនៃសាលក្រមជុំនុំជម្រះលើកទីមួយមិនត្រឹមត្រូវក៏ដោយ ក៏តុលាការ នៃបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍ មានសិទ្ធិច្រានចោលបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍នោះដែរ ប្រសិនបើតុលាការនេះយល់ឃើញថា សេចក្ដីសម្រេចបញ្ចប់នៃសាលក្រមនោះត្រឹមត្រូវ ដោយផ្អែកលើសម្អាងហេតុផ្សេងទៀត ។
តុលាការនៃបណ្ដឹងឧទ្ធរណ៍ មានសិទ្ធិលុបចោលសាលក្រមនៃជំនុំជម្រះលើកទីមួយក្នុងករណីដូចជា សាលក្រមនៃការជំនុំជម្រះលើកទី១ មិនត្រឹមត្រូវ ឬនីតិវិធីនៅសាលាដំបូងផ្ទុយនឹងច្បាប់ធ្ងន់ធ្ងរ ។
៦. បណ្តឹងសាទុក្ខ
បណ្ដឹងសាទុក្ខ ជាបណ្ដឹងសើរើ ឬបណ្ដឹងសុំតវ៉ា សុំឱ្យពិនិត្យឡើងវិញ បដិសេធសេចក្ដីសម្រេចរបស់សាលាក្ដីដែលសម្រេចជាស្ថាពរដោយសាលាឧទ្ធរណ៍ ។
បណ្ដឹងសាទុក្ខ អាចធ្វើទៅបានអាស្រ័យដោយ៖
ភាពផ្ទុយនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ច្បាប់ឬបទដ្ឋានគតិយុត្តិដែលមានឥទ្ធិពលលើសាលក្រម ឬសាលដីកា។ ប្រសិនបើបណ្ដឹងសាទុក្ខ មានមូលហេតុទាំងនេះ តុលាការនៃបណ្ដឹងសាទុក្ខ មានសិទ្ធិច្រានចោលសាលក្រម ឬសាលដីកាដើម ។
តុលាការដែលចេញសាលដីកា ឬសាលក្រម មិនត្រូវបានចាត់តាំងដោយស្របទៅតាមច្បាប់។
ចៅក្រមដែលមិនបានអនុវត្តឱ្យចូលរួមក្នុងការចេញសាលដីកា ឬសាលក្រម តែបានចូលរួម។
ភាពផ្ទុយនឹងបញ្ញត្តិស្ដីពីសមត្ថកិច្ចផ្ដាច់មុខរបស់តុលាការ ។
ខ្វះសិទ្ធិតំណាងដែលកំណត់ដោយច្បាប់ សិទ្ធិតំណាងដោយអាណត្តិ ឬការប្រគល់សិទ្ធិចាំបាច់សម្រាប់ អ្នកតំណាងដើម្បីធ្វើសកម្មភាពបណ្ដឹង។
សាលដីកា ឬសាលក្រមគ្មានសម្អាងហេតុ ឬមានសម្អាងហេតុតែផ្ទុយនឹងគ្នា ។
៧. បណ្តឹងជំទាស់
បណ្ដឹងជំទាស់ ជាបណ្ដឹងដែលកើតឡើងពីការមិនយល់ព្រមចំពោះសាលក្រម ឬជាពាក្យតវ៉ាសុំបដិសេធសេចក្ដីសម្រេចរបស់ចៅក្រម ដែលត្រូវបើកឱ្យគូក្ដីមិនមានវត្តមាននៅពេលជំនុំជម្រះ ។
ក្នុងករណីដែលសរសេរពុំបានច្បាស់លាស់អំពីមូលហេតុនៃការទាមទារឱ្យលុប ឬផ្លាស់ប្ដូរដីកាសម្រេចដើមក្នុងពាក្យបណ្ដឹងជំទាស់ទេ ម្ចាស់បណ្ដឹងជំទាស់គប្បីដាក់លិខិតជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដែលសរសេរអំពីចំណុចនោះ ទៅតុលាការនៃបណ្ដឹងជំទាស់ក្នុងអំឡុងពេលពីរសប្ដាហ៍ គិតចាប់ពីថ្ងៃដែលបានដាក់ពាក្យបណ្ដឹងជំទាស់នោះ ។
ក្នុងករណីដែលសរសេរពុំបានច្បាស់លាស់អំពីមូលហេតុនៃការទាមទារឱ្យលុប ឬផ្លាស់ប្ដូរដីកាសម្រេចដើមក្នុងពាក្យបណ្ដឹងជំទាស់ទេ ម្ចាស់បណ្ដឹងជំទាស់គប្បីដាក់លិខិតជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដែលសរសេរអំពីចំណុចនោះ ទៅតុលាការនៃបណ្ដឹងជំទាស់ក្នុងអំឡុងពេលពីរសប្ដាហ៍ គិតចាប់ពីថ្ងៃដែលបានដាក់ពាក្យបណ្ដឹងជំទាស់នោះ។