ជំពូកទី២ វប្បធម៌សន្តិភាព
មេរៀនទី៨ ភាពជាបព្វជិតក្នុងសាសនាតៅ
សាសនាទាំងអស់ សុទ្ធតែមានការអប់រំទូន្មានប្រៀន ប្រដៅដល់សាសនិករបស់ខ្លួន ឱ្យយកចិត្តទុកដាក់ប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អចំពោះគ្នាទៅវិញទៅមកនៅក្នុងសង្គម។សាសនាដែលប្រជាជននៅលើពិភពលោកគោរពបូជា មានប្រភពកំណើតនៅប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ហិណ្ឌូសាសនា និងព្រះពុទ្ធសាសនា មានកំណើតដំបូងនៅប្រទេសឥណ្ឌា គ្រិស្តសាសនាមានដើមកំណើតនៅប្រទេសអ៊ីស្រាអែល អ៊ីស្លាម សាសនាមានដើមកំណើតអារ៉ាប់ ដោយឡែកជនជាតិចិនបូរាណក៏បានផ្តល់កំណើតសាសនារបស់ខ្លួនដែរ ដែលគេបានស្គាល់សាសនាតៅ ។
១. ប្រវត្តិកំណើតឡៅស៊ឹនិងសាសនាតៅ
សាសនាតៅ ជាសាសនារបស់ប្រជាជនចិន ដែលបានផ្ដួចផ្ដើមឡើងបង្កើតឡើងដោយមហាបុរសជនជាតិចិនមួយរូបនាមថា ឡៅស៊ឺ។
សាសនានេះបានកើតឡើងនៅប្រទេសចិនក្នុងសម័យបន្ត បន្ទាប់គ្នានៅសម័យពុទ្ធកាលដែលគឺប្រហែលនៅសតវត្សទី៦ មុនគ.ស. ។
អ្នកបង្កើតសាសនានេះមាននាមថា ឡៅ ស៊ឺ ដែលមានន័យ ថាគ្រូចាស់ ឬលោកម្ចាស់។
ឡៅស៊ឺ បានកើតនៅឡើងរវាងឆ្នាំ ៦០៤ មុនគ.ស. ។
គាត់ជាមនុស្សពោរពេញដោយអាថ៌កំបាំង និងជាអ្នកនិពន្ធល្បីឆ្ពោះនូវ គម្ពីមួយឈ្មោះថា
តៅតេជិញ ។
យោងតាមរឿងព្រេងបានដំណាលថា ឡៅស៊ឹ បានចាប់កំណើតនៅពេលម្តាយគាត់បានឃើញនិងសរសើរផ្កាយមួយដែលបានធ្លាក់ចុះមក។ ថ្ងៃមួយម្តាយគាត់បានផ្អែកទៅលើដើមឈើមួយ ហើយបានដ្តល់កំណើតមនុស្សម្នាក់មានសក់ពណ៌ស និងទងត្រចៀកវែង។គាត់បានដាក់ឈ្មោះខ្លួនឯងថា លី និងប្រកាសត្រូលរបស់ខ្លួនថាអឹ ។ អ្នកអក្សរសិល្ប៍ភាគច្រើនថា ហៅគាត់ថា
លីអឹ ឬឡៅតាន ប៉ុន្តែជាញឹកញាប់ គេនិយមហៅគាត់ថា ឡៅស៊ឹ ។
ការកកើសាសនាតៅមានលក្ខណៈដូចជា៖
ឡៅស៊ឹបានធ្វើការនៅក្នុងរាជធានី ឡយ៉ាង ក្នុងនាទីជាអ្នក អភិរក្សឯកសាររបស់រាជវាំង ការធ្លាក់ចុះនៃសីលធម៌សង្គមនិងមានអំពើពុករលួយកើតឡើង ។
គាត់មិនពេញចិត្តនៅអំពើទាំងនោះ ដូច្នេះក្នុងវ័យជរារបស់គាត់ ។
គាត់ក៏សម្រេចចិត្តចាកចេញពីទីក្រុងទៅរស់នៅម្នាក់ឯងជាតាបស ។
អ្នកយាមច្រកទ្វារស្គាល់ថាជា ឡៅស៊ឺ ក៏បានសុំឱ្យគាត់សរសេរទុកកំណត់ត្រាខ្លះស្តីពីគតិបណ្ឌិតរបស់គាត់ដែលការសរសេរនោះបានជាសៀវភៅមួយដែលគេស្គាល់ថាជា គម្ពីតៅតេជិញ ហើយលទ្ធិតៅបែបសាសនាក៏ចាប់ផ្តើមឡើងពីពេលនោះមក ។
២. លទ្ធិតៅ
លទ្ធិតៅជាលទ្ធិធម្មជាតិ ជឿធម្មជាតិ បូជាធម្មជាតិ ឬជាលទ្ធិ ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងធម្មជាតិ។
ពួកតៅជឿថា តៅឱបក្រសោបអ្វីៗទាំងអស់ ដែលកើតមាន ក្នុងលោកនេះ ពិសេសគឺការចាប់ផ្ដើមនៃចក្រវាឡ និងការកើត នៃអព្ភូតហេតុដែលប្រមូលផ្ដុំអ្វីៗទាំងអស់ឱ្យមានជីវិត ដូចជាតៅមានអំណាចគ្រប់យ៉ាងដូចជាមានតម្លៃបង្គាប់ឲ្យកើត មានរដូវកាលឱ្យមានទឹកឡើង ទឹកស្រក ទឹកហូរឱ្យមានទឹកក្កៅ មានត្រជាក់ មានភ្នំខ្ពស់ ជ្រោះជ្រៅ សត្វដើរលើដីហើរលើ អាកាសបានក៏ព្រោះតែតៅ។
៣. ការអប់រំទូន្មានក្នុងសាសនាតៅ
ការអប់រំទូន្មានប្រៀនប្រដៅក្នុងសាសនាតៅមានដូចជា៖
អ្នកណាស្គាល់អ្នកដទៃ អ្នកនោះបណ្ឌិត តែអ្នកណាស្គាល់ ខ្លួនឯង អ្នកនោះជាអ្នកភ្ញាក់រលឹក។
អ្នកណាឈ្នះអ្នកដទៃ អ្នកនោះជាមនុស្សពូកែ តែអ្នកណាឈ្នះខ្លួនឯង អ្នកនោះជាមនុស្សមានតេជៈ ។
អ្នកណាស្គាល់ប្រមាណអ្នកនោះជាមនុស្សខ្ជាប់ខ្ជួន។
អ្នកណាកាលបើស្លាប់ហើយ នៅមានគេរំលឹកដល់អ្នកនោះ មានឈ្មោះថាគង់នៅឋិតថេររហូតដល់អាយុមេឃដី។
មិនមានបាបអ្វីធ្ងន់ធ្ងរស្មើនឹងបណ្ដោយខ្លួន ឱ្យធ្លាក់ទៅតាម សេចក្តីក្តៅក្រហាយ មិនមានទុក្ខអ្វីធំជាសេចក្តីមិនសណ្តោស មិនមានវិបត្តិអ្វី អំណាចខ្លាំងក្រៃជាងសេចក្តីលោភ។
គប្បីធ្វើល្អ តបចំពោះអ្នកធ្វើល្អក្តីឬអ្នកធ្វើអាក្រក់ក្តី ឬបើបានធ្វើដូចនេះគ្រប់ៗគ្នាមនុស្សក៏និងធ្វើល្អដាក់គ្នានឹងគ្នា។ គប្បីស្មោះត្រង់ចំពើអ្នកត្រង់ ឬគប្បីស្មោះត្រង់ចំពោះអ្នកដែលវៀច ។
បើបានធ្វើដូចនេះគ្រប់ៗគ្នា មនុស្សទាំងអស់ក៏មានការស្មោះត្រង់នឹងគ្នាទៅវិញទៅមក។
៤. ជីវភាពបព្វជិតក្នុងសាសនាតៅ
ក្រុមមេដឹកនាំសាសនាតៅទាំងអស់មាន៖
គ្រហស្ថហៅថា ស៊ីកុង ជាបុរសដែលបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងមានគ្រួសារ ហើយជាអ្នកដែលរស់នៅក្បែរវត្តអារាម ។
ដូនជីហៅថា តៅគូ ។
អ្នកបួសឬសង្ឃហៅថាតៅជី ដែលនៅលីវមិនធ្លាប់បាន
រៀបការ ហើយបានសម្រេចចិត្តមករស់នៅក្នុងវត្តជាក្រុម បព្វជិត ដែលផ្តាច់ខ្លួនចេញពីការរស់នៅរបស់មនុស្សទូទៅ ក្នុងគោល បំណងសំខាន់ គឺព្យាយាមស្វែងរកស្ងប់ក្នុងផ្លូវ អារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន។
វត្តអារាមមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងប្រវត្តិនៃសាសនាតៅ។ អ្នកបួសដែលស្នាក់នៅក្នុងវត្ត ត្រូវទាមទារឱ្យប្រកាន់ខ្ជាប់ក្រិត្យវិន័យនៃសាសនា។
ភាពជាបព្វជិតក្នុងសាសនាតៅមានលក្ខណៈ៖
គេហៅអ្នកបួសក្នុងសាសនាតៅថា តាសី ឬបព្វជិតតៅ ។
ពួកបព្វជិតតៅចូលចិត្តដើរធុតង្គរុក្ខមូលនៅក្នុងព្រៃភ្នំក្រំថ្ម ល្អាងភ្នំនិងម្លប់ឈើដែលមានសំណាក់អាស្រ័យសម្រាប់ការចម្រើនភាវនា ដើម្បីស្វែងរកសេចក្តីស្ងប់ ដើម្បីឱ្យអារម្មណ៍បានផុតពី
ការសៅហ្មង ។
អ្នកបួសទាំងអស់ត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យសម្លាប់ជីវិតសត្វ និងបរិភោគសាច់ មិនផឹកស្រា មិននិយាយភូតកុហក មិនលួចទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃមិនលួចប្រពន្ធកូនគេ ហើយអ្នកបួសមិនអនុញ្ញាត្តិឱ្យរៀបការទេ។
ជាទូទៅអ្នកដឹកនាំសាសនាតៅខ្លះគ្មានគ្រួសារ រស់នៅតែម្នាក់ឯង ហើយអ្នកបួសភាគច្រើន ជាអ្នកមានចំណេះដឹងពេញខាងសាសនានិងជាអ្នកចូលរួមរៀបចំពិធីសាសនាផ្សេងៗ ជាសាធារណៈ និងជំនាញមួយចំនួនទៀតដូចជាការសូត្រ មន្តបណ្តេញខ្មោច ព្រាយបិសាច ការព្យាបាលជំងឺតាមរយៈការសូត្រមន្ត។
កាលសម័យដើម ក្រុមមេដឹកនាំសាសនាដែលប្រជាជន និយមហៅថាអ្នករៀបចំពិធីសែនបួងសួងមានភារកិច្ចធំបីគឺ ការអប់រំណែនាំអំពីសាសនា ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលតាមមូលដ្ឋាន និង ការរៀបចំពិធីសាសនាផ្សេងៗ ។