ជំពូកទី៣ ការចូលរួមអភិវឌ្ឍសហគមន៍
មេរៀនទី៥ ច្បាប់ការងារ
១. និយមន័យនិងលក្ខខណ្ឌទូទៅនៃច្បាប់ការងារ
ច្បាប់ការងារ ជាច្បាប់សម្រាប់គ្រប់គ្រងរាល់ទំនាក់ទំនងដែលកើតចេញពីកិច្ចសន្យាការងាររវាងនិយោជក(ថៅកែ) និងកម្មករ និយោជិត(អ្នកធ្វើការ) ដើម្បីយកមកអនុវត្តនៅលើទឹកដីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ទោះបីកិច្ចសន្យានោះធ្វើឡើងនៅទីណាក៏ដោយ ភាគីទាំងសងខាង មានសញ្ជាតិអ្វី ហើយទោះបីជាស្នាក់នៅទីណាក៏ដោយ ។
ច្បាប់ការងារ បានត្រូវអនុវត្តចំពោះសហគ្រាស ឬគ្រឹះស្ថានឧស្សាហកម្មរ៉ែ ពាណិជ្ជកម្ម សេវាកម្ម កសិកម្ម ដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវគោក ឬផ្លូវទឹក ទោះជាប្រយោជន៍សាធារណៈ ពាក់កណ្ដាលសាធារណៈ ឬឯកជនក្រៅសាសនា ឬក្នុងសាសនាក៏ដោយ ទោះបីមានលក្ខណៈជាការបង្រៀនវិជ្ជាជីវៈ ព្រមទាំងវិជ្ជាជីវៈសេរីសមាគម ។
ច្បាប់នេះ មិនយកទៅអនុវត្តដូចខាងក្រោម៖
ចៅក្រមខាងតុលាការ ។
ជនដែលតែងតាំងឱ្យធ្វើការជាអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងក្របខ័ណ្ឌ រាជការសាធារណៈ។
បុគ្គលិកនគរបាល កងទ័ព និងកងតម្រួតដែលគ្រប់គ្រងដោយលក្ខន្តិកៈដោយឡែក។
បុគ្គលិកធ្វើការតាមផ្លូវអាកាស និងនាវាសមុទ្រដែលគ្រប់គ្រងដោយច្បាប់ពិសេសផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែកម្មករ និយោជិតទាំងនេះ មានសិទ្ធិអនុវត្តបទបញ្ញត្តិស្ដីពីសេរីភាពសហជីពនៃច្បាប់ការងារ ។
អ្នកបម្រើក្នុងផ្ទះ លើកលែងតែច្បាប់នេះបានចែងច្បាស់លាស់ ។ អ្នកបម្រើទាំងនេះមានសិទ្ធិ
អនុវត្តបទបញ្ញត្តិស្ដីពីសេរីភាពសហជីពនៃច្បាប់ការងារ ។
១.១. ប្រភេទការងារ នៃកម្មករនិយោជិត
គេសម្គាល់ឃើញស្ថេរភាពនៃការងាររបស់កម្មករនិយោជិតមានពីរប្រភេទគឺ ៖
កម្មករនិយោជិតជាប់លាប់ គឺជាជនដែលធ្វើការទៀងទាត់ក្នុងមុខការអ្វីមួយលក្ខណៈអចិន្រ្តៃយ៍ ។
កម្មករនិយោជិតម្ដងម្កាលគឺជនដែលចុះកិច្ចសន្យា៖
ធ្វើការមួយជាប្រាកដ តាមធម្មតាត្រូវតែឱ្យហើយក្នុងរយៈពេលយ៉ាងខ្លី ។
ធ្វើការមួយពេលៗ ធ្វើឈប់ៗ និងធ្វើការមួយរដូវៗ ។
១.២. ការបើកប្រាក់ឈ្នួល
ការបើកប្រាក់ឈ្នួលរបស់កម្មករនិយោជិត ត្រូវបានបែងចែកដូចខាងក្រោម៖
កម្មករនិយោជិត ធ្វើការយកប្រាក់ឈ្នួលតាមពេលវេលាដូចជា ប្រចាំខែ ប្រចាំថ្ងៃ ប្រចាំម៉ោងដែលគេត្រូវបើកប្រាក់ឈ្នួលឱ្យរាល់ថ្ងៃ ឬរាល់រយៈពេលមិនហួសពីដប់ប្រាំថ្ងៃ ឬមួយខែ ។
កម្មករនិយោជិត ធ្វើការយកប្រាក់ឈ្នួលតាមបរិមាណផលិតផល ឬតាមរបៀបម៉ៅការ។
កម្មករនិយោជិតធ្វើការយកកម្រៃជើងសា។
២. ការហ្វឹកហ្វឺនកូនជាង
កូនជាង សំដៅលើជនដែលបានចុះកិច្ចសន្យាសិក្សាវិជ្ជាជីវៈជាមួយនឹងនិយោជក ឬសិប្បករណាមួយដែលបានចុះកិច្ចសន្យានឹងគ្នាថា និយោជកត្រូវបង្រៀន ឬប្រើឱ្យគេ បង្រៀនវិជ្ជាជីវៈដល់កូនជាង ហើយកូនជាង ត្រូវធ្វើការឱ្យនិយោជកតាមលក្ខខណ្ឌ និងក្នុងរយៈពេលនៃកិច្ចសន្យា ។
ការទទួលបុគ្គលម្នាក់ឱ្យមកហ្វឹកហ្វឺនធ្វើជាកូនជាងបាន គឺត្រូវមានរយៈពេលមួយជាកំណត់និងមានធ្វើកិច្ចសន្យាដែលគេហៅថា កិច្ចសន្យាហ្វឹកហ្វឺនកូនជាង ។
កិច្ចសន្យាហ្វឹកហ្វឺនកូនជាង ជាកិច្ចសន្យាដែលនាយកគ្រឹះស្ថានឧស្សាហកម្ម ឬពាណិជ្ជកម្ម
សិប្បករ ឬមេជាងម្នាក់ ទទួលឬប្រគល់ភារៈអប់រំវិជ្ជាជីវៈឱ្យបានពេញលេញនិងតាមរបៀបបច្ចេកទេសដល់បុគ្គលម្នាក់ទៀត ដែលចុះកិច្ចសន្យានិងជួយធ្វើការក្នុងឋានៈ ជាកូនជាងតាមលក្ខខណ្ឌ និងថិរវេលាដែលបានព្រមព្រៀងគ្នា ។
ថិរវេលានៃការហ្វឹកហ្វឺនកូនជាង មានរយៈពេលមិន លើសពី២ឆ្នាំ។
ការហ្វឹកហ្វឺនកូនជាងត្រូវធ្វើលិខិតកិច្ចសន្យាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរដោយមានបញ្ជាក់ពី៖
ឈ្មោះ អាយុ វិជ្ជាជីវៈ ទីលំនៅរបស់គ្រូ និងឈ្មោះទីលំនៅរបស់កូនជាង។
ឈ្មោះ វិជ្ជាជីវៈ និងទីលំនៅរបស់មាតាបិតា ឬអាណាព្យាបាលកូនជាង។
កាលបរិច្ឆេទ និងរយៈពេលកិច្ចសន្យាព្រមទាំងមុខរបរនៃកូនជាងដែលត្រូវរៀន។
លក្ខខណ្ឌនៃការផ្ដល់កម្រៃ ភស្តុភារ អាហារ លំនៅ និងវត្ថុឯទៀតដែលមានការព្រមព្រៀងទាំងសងខាង ។
មុខវិជ្ជាដែលនាយកសហគ្រាស បានចុះកិច្ចសន្យាបង្រៀនកូនជាង។
ប្រាក់បំណាច់ដែលត្រូវចេញឱ្យក្នុងករណីរំលាយកិច្ចសន្យា។
កាតព្វកិច្ចសំខាន់ៗរបស់គ្រូនិងកូនជាង។
កិច្ចសន្យានេះ ត្រូវចុះហត្ថលេខាដោយគ្រូនិងកូនជាង ដើម្បីឱ្យមានលក្ខណៈស្របច្បាប់។
ចំពោះគ្រូដែលទទួលបន្ទុកហ្វឹកហ្វឺនកូនជាងត្រូវមានអាយុច្រើនជាង២១ឆ្នាំ ហើយប្រកបវិជ្ជាជីវៈបង្រៀនយ៉ាងតិច២ឆ្នាំ ក្នុងឋានៈ ជាអ្នកបច្ចេកទេស ជាគ្រូ ឬជាជាង។
៣. កិច្ចសន្យាការងារ
កិច្ចសន្យាការងារ ជាកិច្ចសន្យាដែលបង្កើតឱ្យមានការទាក់ទងផ្នែកការងាររវាងកម្មករនិយោជិតនិងនិយោជក ហើយធ្វើទៅតាមទម្រង់ដែលភាគីទាំងសងខាងព្រមព្រៀងគ្នា។ កិច្ចសន្យានេះ អាចធ្វើជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ឬដោយមាត់ទទេ ។ ចំពោះកិច្ចសន្យាធ្វើដោយមាត់ទទេ ត្រូវទុកដូចជាមាន ការព្រមព្រៀងគ្នារវាងនិយោជកនិងកម្មករនិយោជិតតាមលក្ខខណ្ឌដែលមានចែងក្នុងបទបញ្ជាការងារ ។
៣.១. កិច្ចសន្យាការងារមានកំណត់ថិរវេលា
កិច្ចសន្យាការងារដែលធ្វើឡើងរវាងកម្មករនិយោជិត និងនិយោជក មានបីករណីគឺ កិច្ចសន្យាការងារមានកំណត់ថិរវេលា កិច្ចសន្យាការងារមានថិរវេលាមិនកំណត់ និងកិច្ចសន្យាសាកល្បងការងារ។កិច្ចសន្យាការងារដែលមានកំណត់ថិរវេលា ជាកិច្ចសន្យាការងារដែលធ្វើឡើងដោយមាន ការព្រមព្រៀងគ្នារវាងកម្មករនិយោជិត និងនិយោជក ហើយមានកំណត់ថិរវេលានៃការធ្វើការងារពិតប្រាកដ និងត្រូវមានចែងកាលបរិច្ឆេទច្បាស់លាស់ នៃការបញ្ចប់កិច្ចសន្យា។
៣.២. កិច្ចសន្យាការងារមានថិរវេលាមិនកំណត់
កិច្ចសន្យាការងារមានថិរវេលាមិនកំណត់ ជាកិច្ចសន្យាការងារដែលមិនមានកំណត់ពេលវេលា
និងកាលបរិច្ឆេទនៃការបញ្ចប់កិច្ចសន្យាឡើយ។
ការចុះកិច្ចសន្យាសាកល្បងការងារ មិនអាចមានថិរវេលាលើសកាលបរិច្ឆេទជាចាំបាច់សម្រាប់ឱ្យ
និយោជក វិនិច្ឆ័យវិជ្ជាជីវៈរបស់កម្មករនិយោជិត ហើយក៏សម្រាប់ឱ្យកម្មករនិយោជិតស្គាល់យ៉ាង
ជាក់ច្បាស់នូវលក្ខខណ្ឌការងារដែលគេផ្ដល់ឱ្យនោះដែរ។
៤. លក្ខខណ្ឌនៃការចូលបម្រើការងារ
លក្ខខណ្ឌនៃការចូលបម្រើការងារមានដូចជា៖
ការងារសម្រាប់ក្មេង
ការងារសម្រាប់ស្រ្តី
ការមិនរើសអើង
ក្រសួងទទួលបន្ទុកវិស័យការងារ អាចអនុញ្ញាតឱ្យមានមុខរបរ ឬការងារសម្រាប់មនុស្សពេញជំទង់ចាប់ពីអាយុ ១៨ឆ្នាំឡើងទៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលសុខភាព សន្តិសុខ និងសីលធម៌របស់អ្នកទាំងនោះ ត្រូវបានធានាដោយពេញលេញ ហើយអ្នកទាំងនោះអាចទទួលបានការអប់រំពិសេសនិងត្រឹមត្រូវ ឬ
ការបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈនៅក្នុងផ្នែកសកម្មភាពដែលពាក់ព័ន្ធ ។
៤.១. ការងារសម្រាប់ក្មេង
ក្មេងដែលមានអាយុតិចជាង ១៥ឆ្នាំ អាចអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើការងារបាន ក្នុងលក្ខខណ្ឌដូចខាងក្រោម៖
ការងារទាំងនោះ មិនបណ្ដាលឱ្យខូចសុខភាព ឬការអភិវឌ្ឍនៃចិត្ត និងកាយរបស់កុមារ ។
ការងារទាំងនោះមិនបណ្ដាលឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការសិក្សាជាទៀងទាត់ ការចូលរួមក្នុងកម្មវិធីតម្រង់ទិស ឬកម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈដែលបានកំណត់ដោយអាជ្ញាធរ មានសមត្ថកិច្ច (ផ្អែកតាមច្បាប់ការងារមាត្រា១៧៧ ឆ្នាំ១៩៩៧) ។
ក្មេងមានអាយុតិចជាង១៨ ឆ្នាំ មិនអាចចុះកិច្ចសន្យាការងារដោយគ្មានការយល់ព្រមពីជន
ដែលខ្លួននៅក្រោមការគ្រប់គ្រងបានឡើយ ។
៤.២. ការងារសម្រាប់ស្រ្តី
រាល់សហគ្រាសទាំងអស់ ត្រូវកំណត់ឱ្យស្ត្រី មានសិទ្ធិឈប់សម្រាក ៩០ថ្ងៃ ដើម្បីសម្រាលកូន។
ក្រោយពីឈប់សម្រាករួចមកក្នុងរយៈពេល ២ ខែ ដែលបានចូលធ្វើការ និយោជក ត្រូវឱ្យស្ត្រីនោះធ្វើតែការងារណាស្រាលៗ ។
និយោជក មិនអាចបញ្ឈប់ការងារពីស្ត្រីសម្រាលកូននៅពេលឈប់ឆ្លងទន្លេ ឬនៅថ្ងៃណាមួយក្នុង
រយៈពេលកំពុងឈប់សម្រាលកូនទេ។
៤.៣. ការមិនរើសអើង
និយោជកគ្រប់រូបមិនអាចយកបញ្ហាដូចជា ពូជសាសន៍ ពណ៌សម្បុរ ភេទ ជំនឿ សាសនា គំនិត នយោបាយ ជាតិកំណើត ដើមកំណើតសង្គម ការចូលជាសមាជិក សហជីពកម្មករនិយោជិត ឬការធ្វើសកម្មភាព ក្នុងសហជីព ដើម្បីធ្វើជាលេសដោយបដិសេធការជួល ការកំណត់និងការបែងចែកការងារ ។
ការបណ្ដុះបណ្ដាលវិជ្ជាជីវៈ ការដំឡើងថ្នាក់ ការដំឡើងឋានន្តរសក្ដិ ការផ្ដល់កម្រៃ ឬការផ្ដាច់កិច្ចសន្យាការងារ។
៥. គ្រោះថ្នាក់ការងារ
គ្រោះថ្នាក់ការងារ ជាគ្រោះថ្នាក់ដែលកើតឡើងនៅក្នុងពេលធ្វើការ ទោះដោយហេតុអ្វីក៏ដោយ ទោះមានកំហុសរបស់កម្មករនិយោជិត ឬគ្មានក៏ដោយ ជាគ្រោះថ្នាក់ដែលកើតមានចំពោះរូបកាយកម្មករនិយោជិតក្នុងពេលធ្វើការឱ្យនិយោជក ឬកើតមានចំពោះសិស្សវិជ្ជាជីវៈមានឈ្នួលក្ដី ឥតឈ្នួលក្ដី កាន់មុខការងារជាអ្វីនៅទីកន្លែងណាក៏ដោយ ។
បន្ទាប់ពីជូនដំណឹងពីគ្រោះថ្នាក់ការងារ មកក្រសួងទទួលបន្ទុកការងារត្រូវមានភារកិច្ចដូចតទៅ៖
ធ្វើទំនាក់ទំនងជាបន្ទាន់ទៅសហគ្រាសកើតហេតុ ដើម្បីឱ្យជួយរក្សាស្ថានភាពដើមនៃទីកន្លែងគ្រោះថ្នាក់ ។
ជូនដំណឹងជាបន្ទាន់ទៅនាយកដ្ឋានពេទ្យការងារនិងនាយកដ្ឋានអធិការកិច្ចការងារ ដើម្បីសុំមន្ត្រីមានសមត្ថកិច្ចសម្រាប់ចូលរួមក្នុងការអង្កេតគ្រោះថ្នាក់។
ចាត់ចែងចុះពិនិត្យនិងអង្កេតដល់ទីកន្លែងកើតហេតុផ្ទាល់។
ស្នើសុំជំនួយពីអ្នកឯកទេសជំនាញក្នុងករណីគ្រោះថ្នាក់ដែលកើតមានពាក់ព័ន្ធនឹងលក្ខខណ្ឌបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញ។
រាល់ការចុះអង្កេតគ្រោះថ្នាក់ការងារ គេត្រូវធ្វើកំណត់ហេតុបញ្ជាក់ឱ្យបានច្បាស់ពីមូលហេតុនៃគ្រោះថ្នាក់ការងារ និងត្រូវកំណត់វិធីសាស្ត្រសម្រាប់បង្ការគ្រោះថ្នាក់ដដែលនេះកុំឱ្យកើតមានសារជាថ្មីម្ដងទៀត ។