ជំពូកទី៣ ការចូលរួមអភិវឌ្ឍសហគមន៍
មេរៀនទី៤ តួនាទីពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍
១. សិទ្ធិនិងតួនាទីពលរដ្ឋ
រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលជាច្បាប់គ្រឹះរបស់ជាតិ បានទទួលស្គាល់ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងការផ្ដល់សិទ្ធិសេរីភាពគ្រប់បែបយ៉ាងដល់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានទទួលស្គាល់ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងការផ្ដល់សិទ្ធិសេរីភាពគ្រប់បែបយ៉ាង ដល់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប ដូចជា សិទ្ធិទទួលការអប់រំ សិទ្ធិជ្រើសរើសមុខរបរ សិទ្ធិបោះឆ្នោត សិទ្ធិបង្កើតសមាគម និងគណបក្សនយោបាយ សិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការធ្វើដំណើរ ការតាំងទីលំនៅ សិទ្ធិក្នុងការបញ្ចេញមតិ សិទ្ធិមានការសម្រាក និងកម្សាន្តកាយ សិទ្ធិដើម្បីមានសន្តិសុខសង្គម សិទ្ធិខាងជំនឿសាសនា ។ល។
ពលរដ្ឋទទួលបានសិទ្ធិពេញលេញដែលធានាដោយច្បាប់ពលរដ្ឋទាំងអស់ មិនត្រូវប្រើប្រាស់
សិទ្ធិសេរីភាពនោះធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ ឬប៉ះពាល់ដល់របៀបរៀបរយសណ្ដាប់ធ្នាប់
សាធារណៈ និងទំនៀមទម្លាប់ដ៏ល្អផូរផង់របស់សង្គមជាតិជាដាច់ខាត ។ សង្គមជាតិបានផ្ដល់សិទ្ធិសេរីភាព និងសេវាកម្មសាធារណៈគ្រប់បែបយ៉ាងជូនដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដូចជា ការផ្ដល់ការអប់រំ ការថែទាំ និង
ព្យាបាលជំងឺ ការធានាឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់សន្តិសុខ ការកសាងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ
ផ្សេងៗ ។ល។ ពលរដ្ឋម្នាក់ៗ ក៏ត្រូវតែបំពេញតួនាទី ករណីយកិច្ចការទទួលខុសត្រូវតបទៅសង្គមជាតិវិញដែរដូចជា៖
ការគោរពច្បាប់
ការចូលរួមជួយថែរក្សាទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ
ការថែរក្សាបរិស្ថាន ។ល។
ក្នុងនាមជាប្រជពលរដ្ឋ យើងត្រូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់តួនាទី និងមានការទទួលខុសត្រូវ ចំពោះ
សហគមន៍ និងប្រទេសជាតិរបស់យើង ដើម្បីឱ្យសហគមន៍និងប្រទេស មានការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយជោគជ័យនិងមាននិរន្តរភាព ។ តួនាទីរបស់ពលរដ្ឋ គឺទាក់ទងទៅនឹងការចូលរួមធ្វើឱ្យមានការអភិវឌ្ឍនៅក្នុងសហគមន៍ទាំងមូលដូចជា ការចូលរួមសម្អាតបរិស្ថាន អនាម័យ ការថែទាំ សុខភាព សុវត្ថិភាព ការចូលរួមជួយរក្សាសណ្ដាប់ធ្នាប់ ។ល។ គឺធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមនុស្សទាំងអស់ដែលរស់នៅក្នុងសហគមន៍មួយមានបរិស្ថានល្អ មានកន្លែងធ្វើការងារនិងការរស់នៅមានសុខុមាលភាព ។
តួនាទីពលរដ្ឋគ្រប់រូប គឺចូលរួមធ្វើឱ្យគ្រួសារមានសុខដុមរមនា ជីវភាពរស់នៅសមរម្យ ធូរធារ ថ្លៃថ្នូរ និងសហគមន៍រីកចម្រើនក្នុងគ្រប់វិស័យដូចជា វិស័យសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច វប្បធម៌ និងនយោបាយ ។
២. វិស័យសេដ្ឋកិច្ច
បច្ចុប្បន្ន ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជានៅតែបន្តការលើកស្ទួយប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ ដោយមានរៀបចំប្រព័ន្ធច្បាប់ផ្សេងៗ សម្រាប់គ្រប់គ្រងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារឱ្យកាន់តែប្រសើរឡើង ដើម្បីធានាបានរបបសេដ្ឋកិច្ចមួយដែលមានស្ថិរភាពនិងបានជំរុញឱ្យមានការចូលរួមបណ្ដាក់ទុនពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានពិសេសផ្នែកឯកជនដែលមានតួនាទីជាកម្លាំងចលករក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ។ នៅក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច រដ្ឋនិងពលរដ្ឋមានតួនាទីដូចជា ៖
រដ្ឋជំរុញការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់វិស័យ ពិសេសវិស័យកសិកម្ម សិប្បកម្ម កសិឧស្សាហកម្ម ។
ពលរដ្ឋមានសិទ្ធិជ្រើសរើសការងារស្របច្បាប់តាមសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន មានសិទ្ធិលក់ដូរ
ផលិតផល ។
រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលជាច្បាប់គ្រឹះរបស់ជាតិ បានទទួលស្គាល់ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងការផ្ដល់សិទ្ធិសេរីភាពគ្រប់បែបយ៉ាងដល់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប ។
អាស្រ័យដោយមានធនធានទាំងនេះ ពលរដ្ឋមានតួនាទីនិងករណីយកិច្ចយ៉ាងសកម្ម ក្នុង
ការចូលរួម បង្កបង្កើតផលឱ្យបានទាន់ពេលវេលា និងរកវិធីបង្កើនផលិតផល ឱ្យបានច្រើនសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារផង ។
សម្រាប់លក់ដូរនៅលើទីផ្សារក្នុងស្រុក និងសម្រាប់នាំចេញទៅលក់នៅក្រៅប្រទេសទៀតផង ។
ដោយឡែក ចំពោះអ្នកជាសិស្ស ក្រៅពីការសិក្សារៀនសូត្រ អ្នកត្រូវចូលរួមជួយធ្វើការងារឪពុកម្ដាយ បងប្អូន ដើម្បីជួយសម្រាលបន្ទុកការលំបាករបស់ក្រុមគ្រួសារដូចជា អ្នកត្រូវចូលរួម
ជីកប្រឡាយ ទប់ភ្លឺស្រែ ដកស្ទូង ច្រូតកាត់ ប្រមូលផលជាដើម ។
តួនាទីសំខាន់មួយទៀតរបស់ពលរដ្ឋនៅក្នុងសហគមន៍ គឺចូលរួមថែរក្សាការពារសំណង់
សាធារណៈមានដូចជា ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ផ្លូវគមនាគមន៍ ... ដែលផ្ដល់ប្រយោជន៍ដល់ខ្លួន
និងសហគមន៍ ។
ពលរដ្ឋមានសិទ្ធិជ្រើសរើសការងារស្របច្បាប់តាមសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន មានសិទ្ធិលក់ដូរផលិតផលនិងលក់ដូរទ្រព្យសម្បត្តិស្របច្បាប់របស់ខ្លួនដោយសេរី ។
តួនាទីផ្សេងទៀតរបស់ពលរដ្ឋដែលទាក់ទងនឹងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចនេះ គឺការចូលរួមបង់ពន្ធ។ការបង់ពន្ធ គឺជាបរិមាណប្រាក់ដែលពលរដ្ឋ ឬក្រុមហ៊ុនអាជីវកម្មត្រូវបង់ជូនរដ្ឋ ។
៣. វិស័យសង្គមកិច្ច
ចំពោះវិស័យសង្គមកិច្ច ពលរដ្ឋម្នាក់ៗមានតួនាទីចាំបាច់ក្នុងការចេះរស់នៅរួមគ្នា ចេះជួយគ្នាក្នុងគ្រាលំបាក ជួយកុមារកំព្រា ជនពិការ មនុស្សចាស់ជរា ។ ដើម្បីធ្វើឱ្យសហគមន៍មាសុខុមាលភាព និង
សន្តិភាពនៃជីវិត ។
ដើម្បីធ្វើឱ្យសហគមន៍មានសុខមាលភាព ពលរដ្ឋទាំងអស់នៅក្នុងសហគមន៍ត្រូវមាន៖
សាមគ្គីភាព មានជំនឿទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក ការរួមសហការគ្នាដើម្បីជួយថែរក្សាការពារទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់សហគមន៍ ។
កាតព្វកិច្ចសម្អាតបរិស្ថានទាំងនៅលំនៅស្ថានរបស់ខ្លួន ទាំងនៅសហគមន៍ទាំងមូល ដើម្បីឱ្យមាន
អនាម័យ សុខុមាលភាពនិងបរិស្ថានស្អាត ។
ការចូលរួមការពារសុវត្ថិភាព សន្តិសុខ នៅក្នុងសហគមន៍ ។
ចំពោះវិស័យសង្គមកិច្ច ពលរដ្ឋម្នាក់ៗមានតួនាទី ចាំបាច់ក្នុងការចេះរស់នៅរួមគ្នា ចេះជួយគ្នា
ក្នុងគ្រាលំបាក ជួយកុមារកំព្រា ជនពិការ មនុស្សចាស់ជរា ។
ដើម្បីធ្វើឱ្យសហគមន៍មាសុខុមាលភាព និងសន្តិភាពនៃជីវិត។
ការចូលរួមសម្អាតសួនច្បារសាធារណៈ និងទីកន្លែងកម្សាន្ដផ្សេងៗទៀត សម្រាប់សម្រាក
លំហែកាយ ក្រោយពីការបំពេញការងារនឿយហត់។ល។
៤. វិស័យវប្បធម៌
ដើម្បីថែរក្សាការពារនិងពង្រឹងអត្តសញ្ញាណជាតិ ពលរដ្ឋទាំងអស់មានតួនាទី លើកតម្កើងវប្បធម៌ ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ជាតិ និងចូលរួមថែរក្សាការពារប្រាសាទបុរាណវត្ថុសិល្បៈ រមណីយដ្ឋាន
ប្រវត្តិសាស្ត្រឱ្យបានគង់វង្ស ។
ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ ពលរដ្ឋម្នាក់ៗត្រូវចូលរួម ៖
ករណីយកិច្ចចូលរួមចំណែកជួយថែរក្សាកេរមរតកដ៏មានតម្លៃដែលបន្សល់ទុកដោយបុព្វបុរសខ្មែរ
ដូចជាប្រាសាទបុរាណ ទឹកដី ព្រៃឈើ ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ ដ៏ល្អរបស់ជាតិ ។
ដើម្បីថែរក្សាការពារ និងពង្រឹងអត្តសញ្ញាណជាតិពលរដ្ឋទាំងអស់ មានតួនាទី លើកតម្កើងវប្បធម៌
ប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ជាតិ និងចូលរួមថែរក្សាការពារប្រាសាទបុរាណវត្ថុសិល្បៈ រមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រឱ្យបានគង់វង្ស ។
ការចូលរួមក្នុងការសិក្សានៅគ្រប់កម្រិតដោយរដ្ឋ បានយកចិត្តទុកដាក់ លើកស្ទួយសិទ្ធិពលរដ្ឋក្នុងការទទួលការអប់រំ ប្រកបដោយគុណភាពនៅគ្រប់កម្រិត ដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋគ្រប់រូបមានភ័ព្វសំណាងគ្រប់គ្នាក្នុងការកសាងជីវិត ។
៥. វិស័យនយោបាយ
តួនាទីពលរដ្ឋជាសំខាន់ដែលទាក់ទងនឹងវិស័យនយោបាយគឺ ៖
ការចូលរួមពង្រឹងថែរក្សាសន្តិភាព សុវត្ថិភាព សណ្ដាប់ធ្នាប់សង្គម ការគោរពសិទ្ធិនិងសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ
អ្នកដទៃ ការប្រកាន់ខ្ជាប់សីលធម៌សង្គម ការគោរពច្បាប់ និងគោលនយោបាយផ្សេងៗរបស់រដ្ឋ ។
ពលរដ្ឋម្នាក់ៗ នៅក្នុងសហគមន៍មានតួនាទីចូលរួមក្នុងវិស័យនយោបាយដូចជា ៖
បោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងថ្នាក់ជាតិនិងថ្នាក់មូលដ្ឋាន។
ធ្វើសេចក្ដីសម្រេចផ្សេងៗដែលទាក់ទងដល់ការអភិវឌ្ឍនៅមូលដ្ឋាន។
គោរពច្បាប់សង្គម ព្រោះការគោរពច្បាប់ គឺជាកាតព្វកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប។
ប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាពរបស់ខ្លួន ស្របតាមច្បាប់ ដូចជា ការចូលរួមបង្កើតសមាគម ការជួបប្រជុំ ការតស៊ូមតិ។
ពលរដ្ឋល្អ ឬពលរដ្ឋជឿនលឿន តែងមានការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះសុខុមាលភាព វិបុលភាព សុភមង្គលរបស់សមាជិកសហគមន៍ និងតែងប្រកាន់ខ្ជាប់ស្មារតីទទួលខុសត្រូវ ក្នុងការចូលរួមចំណែកជួយកសាងសហគមន៍របស់ខ្លួន ឱ្យក្លាយទៅជាកន្លែងដ៏ល្អសម្រាប់ធ្វើការងារ និង
ការរស់នៅ ។