ជំពូកទី២ វប្បធម៌សន្តិភាព
មេរៀនទី៩ ការប្រតិបត្តិសាសនាក្នុងសង្គមខ្មែរ
សាសនាមាននៅក្នុងសង្គមទាំងអស់តែងតែជះឥទ្ធិពលយ៉ាងធំធេងនៅលើជីវភាពរស់នៅលើជីវភាពរស់នៅរបស់មនុស្សជាតិនិងសង្គម ។ បទពិសោធន៍សាសនារបស់មនុស្សខុសៗគ្នា ដូចនេះ
ការយល់ដឹងរបស់ពួកគេអំពីសាសនាក៏ខុសគ្នាដែរ ប៉ុន្តែអ្វីដែលជាមូលដ្ឋានគឺសាសនាបានកំណត់នៅគុណធម៌និងគោលការណ៍ទាំងឡាយដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីនាំផ្លូវមនុស្សឱ្យរកអំពើកុសល ។
សាសនា កឺជាពាក្យក្លាយមកពីពាក្យសាសនៈ ដែលមានន័យថាពាក្យបណ្តាំ ពាក្យប្រៀនប្រដៅលទ្ធិពាក្យបង្គាប់ ការជឿ ។
១. សាសនានិងមនោគមវិជ្ជា
មនោគមន៍វិជ្ជាមាន ន័យថា ជាសំណុំគំនិត ជំនឿ ការយល់ឃើញដែលស្ថិតនៅក្នុងលក្ខណៈជាទ្រឹស្តីនយោបាយដែលស្តែងឡើងជាលក្ខណៈទាក់ទាញឱ្យមានការចំណាប់អារម្មណ៍ ហើយជំរុញឱ្យធ្វើសកម្មភាពដើម្បីបំពេញសេចក្តីត្រូវការដែលជាគោលបំណងរបស់ក្រុមមនុស្ស សហគមន៍ វណ្ណៈ ឬ
គណបក្សនយោបាយ ។
ទំនាក់ទំនងរវាងសាសនានិងមនោគមន៍វិជ្ជាគឺជានយោបាយមួយដែលធ្វើឱ្យរបបសង្គមផ្លាស់ប្តូរ ដែលអ្នកដឹកនាំរដ្ឋនីមួយៗខិតខំប្រឹងប្រែងដឹកនាំសង្គមរបស់ខ្លួនឆ្ពោះទៅរកសេចក្តីសុខនិងវឌ្ឍនភាព។ទោះបីជាមានការខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏គេមិនអាចមើលរំលងបានសាសនាបានឡើយ ព្រោះសាសនាក៏ជាលិទ្ធមួយដែលប្រជាពលរដ្ឋបានគោរពពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើមនោគមន៍វិជ្ជាសង្គមផ្ទុយពីលទ្ធិសាសនារបស់សង្គមនោះ នឹងនាំឱ្យមានការមិនចុះសម្រុងរវាងអ្នកដឹកនាំសង្គមនិងប្រជាពលរដ្ឋ ហើយក៏អាចឈានទៅរកការរលំរលាយសង្គមនោះបានដែរ ព្រោះសាសនាជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌របស់មនុស្សដែលរស់នៅក្នុងសង្គមនោះ។ ដូច្នេះ មនោគមន៍វិជ្ជាត្រូវតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ក្នុងការកំណត់គោលគំនិតរបស់ខ្លួនឱ្យច្បាស់លាស់នៅក្នុងផ្នែកនៃជំនឿសាសនារបស់សង្គម ។
២. វិទ្យាសាស្រ្តគ្មានសាសនា
ទំនាក់ទំនងរវាងវិទ្យាសាស្រ្តនិងសាសនាគឺ៖
ប្រសិនបើមិនមានសាសនាចូលរួមជាមួយវិទ្យាសាស្រ្តទេ នោះនឹងក្លាយទៅជាវិទ្យាសាស្រ្តបំផ្លាញមនុស្សជាតិ ធ្វើឱ្យមនុស្សមានមហិច្ឆតា លោភលន់ពុំចេះចប់ក្នុងការបម្រើតែផលប្រយោជន៍ខ្លួនផ្ទាល់ និងបង្កើតឱ្យមានអារិភាពរវាងមនុស្សផងគ្នានិងធ្វើឱ្យសង្គមមនុស្សដល់នូវភាពអន្តរាយ។
ប្រសិនបើសាសនាគ្មានវិទ្យាសាស្រ្តវិញនោះនឹងធ្វើឱ្យមានមានភាពងងឹត សង្គមមនុស្សនឹងក្លាយទៅជាសង្គមបុព្វកាល គ្មានការរីកចម្រើននិងគ្មានការអភិវឌ្ឍ ។
ដូច្នេះ វិទ្យាសាស្រ្តដែលមានការទាក់ទងជិតស្និទ្ធជាមួយសាសនា ឬសហការដើរទន្ទឹមជាមួយសាសនា នោះមនុស្សជាតិនឹងរស់នៅប្រកបដោយភាពសុខសាន្ត សុខដុមរមនា គ្មានការគំរាមកំហែង គ្មានការជិះជាន់កេងប្រវ័ញ្ចរវាងមនុស្សផងគ្នា។
សាសនាអប់រំស្មារតីមនុស្សឱ្យមានចិត្ត មេតា្ត ករុណា ដឹកនាំមនុស្សឱ្យរស់នៅក្នុងសុខសន្តិភាពនិងសុភមង្គលផ្លូវចិត្ត ចំណែកវិទ្យាសាស្រ្តជាអ្នកផលិតសម្ភារៈដែលមានសារៈប្រយោជន៍សម្រាប់បម្រើសេចក្តីត្រូវការរបស់មនុស្ស។
៣. ការអប់រំសាសនា
ដើម្បីឱ្យមនុស្សជាតិទាំងអស់រស់នៅដោយចុះសម្រុងជាមួយគ្នាប្រកបដោយសន្តិភាព លុះត្រាតែមនុស្សម្នាក់ៗ ទទួលបានការអប់រំផ្នែកសីលធម៌សាសនាឱ្យច្បាស់លាស់ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើតម្លៃគុណធម៌ សុជីវធម៌ និងការអប់រំផ្លូវចិត្ត ។ អ្នកកាន់ សាសនាផ្សេងៗគ្នាទាំងអស់គួរមានគំនិតរួបរួមគ្នានិងមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយគ្នាដើម្បីលើកកម្ពស់ការអប់រំផ្នែកសាសនាឱ្យបានល្អប្រសើរដោយមិនប្រកាន់ថាសាសនាណាល្អ ឬបរិសុទ្ធជាងសាសនាមួយណាឡើយ ។ សាសនាទាំងអស់សុទ្ធតែមានសារៈសំខាន់ដូចគ្នា ។ មនុស្សម្នាក់ៗទោះស្ថិតក្នុងសាសនាណាក៏ដោយ ត្រូវកាត់បន្ថយគំនិតជ្រុលនិយមគំនិតរើសអើងសាសនានាំមកនូវអស្ថេរភាពក្នុងសង្គមរហូតកើតមានសង្គ្រាមសាសនា ។
មានវិធានការអ្វីខ្លះដើម្បីជួយបង្រួបបង្រួមសាសនាឱ្យមានការចេះយោគយល់គ្នានិងចេះគោរពគ្នាទៅវិញទៅមកគឺ៖
ការបង្កើតឱ្យមានអង្គការឬមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាអន្តរសាសនាសម្រាប់ផ្តល់ឱវាទ
ការណែនាំ ការបង្ហាត់បង្រៀន ការសន្ទនា
ការពិភាក្សា ការធ្វើសិក្ខាសាលា
វេទិការសេរីស្តីពីសាសនា ដោយមានការចូលរួមគ្រប់អ្នកជឿសាសនាទាំងអស់ ។
ឥរិយាបែបណា ដើម្បីបង្កើតឱ្យមានទំនាក់ទំនងល្អនិងភាពស្និទ្ធស្នាលក្នងសង្គមពហុសាសនាមានដូចជា៖
ការគោរពនិងទទួលស្គាល់សាសនាដទៃក្រៅពីសាសនាដែលខ្លួនគោរព។
មិនត្រូវចំអកឬរិះគន់សាសនាណាដែលខ្លួនមិនបានប្រតិបត្តិដើរតាមនោះឡើយ។
៤. ការអធ្យាស្រ័យនិងគោរព
ដើម្បីឱ្យមានការយោគយល់ អធ្យាស្រ័យនិងគោរពគ្នាបានល្អក្នុងសង្គមមានចម្រុះសាសនាគេត្រូវ៖
ព្យាយាមប្រមើលមើលឬស្វែងយល់ពីការប្រតិបត្តិ ប្រពៃណី ទំនៀមទំលាប់របស់សាសនា
ដទៃផ្សេងៗពីសាសនាខ្លួន។
ប្រើចរិតស្លូតបូត យល់អធ្យាស្រ័យដល់អ្នកដទៃក្នុងការប្រតិបត្តិសាសនារបស់គេ។
ការចេះយោគយល់ អាធ្យាស្រ័យ និងគោរពគ្នាទៅវិញទៅមកនាំមកនូវសារៈសំខាន់៖
ក្នុងការទប់ស្កាត់អំពើឃោឃៅ ការកាប់សម្លាប់គ្នា អំពើអនាធិបតេយ្យ ការបំផ្លិចបំផ្លាញ។
ការយល់អធ្យាស្រ័យគ្នាផ្នែកសាសនានាំឱ្យមនុស្សក្នុងសង្គមទាំងមូលរស់នៅក្នុងសន្តិភាព និងភាពសុខដុមរមនា ស្ងប់ផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត។