មេរៀនទី៩ (សង្ខេបមេរៀន) ការស្ដាប់៖ ល្បើក ជុច និងត្រី

       ជុច គឺជាឧបករណ៍នេសាទត្រីម៉្យាង ត្បាញប្រទាកដោយបន្ទោះផ្តៅ ឬឫស្សីជាដើមដោយមានត្បាញភ្ជិតបាត ទុកមាត់នៅច្រហ(ចំហ) សម្រាប់ដាក់ត្រីធំឱ្យស្ទុះចូលជាប់ថយក្រោយពុំរួច ដូចជាត្រីរ៉ស់ជាប់ជុចនេះជាដើម។

❶. សិក្សាពន្យល់គន្លឹះ

- យាត្រា   (ន.) ការដើរ ការចេញចរ ការដើរផ្លូវ ការដើរហែ។
- ពើប       (កិ.) ប្រទះ ជួបដោយមិនបានស្វែងរកឥតមានបំណង។ ដើរៗទៅស្រាប់តែពើបនឹងខ្លា។
- តេជៈ     (ន.) អំណាច អនុភាព កម្លាំង។
- ដៀល    (កិ.) និយាយរិះគន់ និន្ទាសកេរ្តិ៍យស ឬនិយាយបង្អាប់បង្អោនអ្នកដទៃក្នុងទីចំពោះមុខ ឬកំបាំង។

❷. អត្ថបទ(ល្បើកជុចនិងត្រី)

១. ថ្លែងដោយទំនង             ដំណើរត្រីផងយាត្រា
     ពើបនឹងជុចណា             ត្រីស្រែកថាវើយចៀសចេញ ។
២. ជុចថានេះអើ                  បុណ្យអ្នកនេះតើម្តេចមិញ
     ក៏មកប្រើអញ                 ចៀសចេញឱ្យអ្នកជាល្បែង ។
៣. ត្រីថាបើច្នោះ                  អញនឹងទម្លុះចៅឯង
    ឱ្យយល់ជាក់ស្តែង             ត្បិតឯងមកនៅរាំងផ្លូវ ។
៤. ជុចថាអើហង                  បើខឹងចង់លងឥឡូវ
    នេះហើយសមត្រូវ             នឹងម្ជូរប្រហើរសារអាំង ។
៥. ត្រីថានេះអើ                    ប៉ើងរ៉ើងទេតើម្តេចខ្លាំង
     អួតមានកម្លាំង                 គិតថាអញខ្លាចឯងហោង ។
៦. ជុចថាបើច្នោះ                  អញ្ជើញមកចុះចង់លង
     ឱ្យដឹងនេះម្តង                  ឫទ្ធីតេជៈតេជដៃ ។
៧. ត្រីស្ទុះភ្លាមចូល                ក្នុងជុចរមួលហើយនៃ
     ជំពាក់ក្រក្រៃ                   ថយក្រោយពុំរួចឡើយណា ។
៨. ជុចថាអើម្ល៉េះ                   កម្លាំងប៉ុណ្ណេះទេណា
     ឯងកុំចេះស្តី                    ចំអកចំអន់ឱ្យគ្នា ។
៩. ត្រីថាម្ចាស់ថ្លៃ                  អស់ពាក្យនេះនៃខ្ញុំថា
     ជាល្បែងទៅណា              អ្នកម្ចាស់កុំយកទោសឡើយ ។
១០. ជុចថាល្បែងៗ               ឯងអួតគគ្រេងស្រេចហើយ
      ពិតពុំលង់ឡើយ              ឯងស្ទុះបំពារតេជដៃ។[...]