(ជ៣)មេរៀនទី១៖ (មេរៀនសង្ខេប) លក្ខណៈបរិយាកាស

១. សមាសភាពបរិយាកាស

រូបភាពទី1៖ បរិយាកាសផែនដី

       បរិយាកាសភពផែនដីកើតបច្ចុប្បន្នមានដូចជា ឧស្ម័នអាសូត អុកស៊ីសែន ឧស្ម័នកាបូនិច ចំហាយទឹក ឧស្ម័នផ្សេងៗ ហើយនិងភាគល្អិតរឹង និងរាវផ្សេងៗទៀត។

   • អាសូត ជាឧស្ម័នដែលមានច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងបរិយាកាសកើតឡើងពីបន្ទុះភ្នំភ្លើង និងសាកសពសត្វ និងរុក្ខជាតិងាប់ពុកផុយ។ 
    • អុកស៊ីសែន ជាឧស្ម័នដែលសំបូរលំដាប់ទីពីរ នៅក្នុងបរិយាកាសផែនដីផលិតឡើងដោយរុក្ខជាតិ និងពពួកប្រូទីសរុក្ខជាតិតាមរយៈរស្មី សំយោគ។ 

រូបភាពទី2៖ ប្រភពឧស្ម័នកាបូនិច

   • ឧស្ម័នកាបូនិច មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ជីវិតមានរុក្ខជាតិត្រូវតែមានឧស្ម័នកាបូនិចដើម្បីផលិតអាហារ។

   • ចំហេះឥន្ធនៈ ដូចជាធ្យូងថ្ម ប្រេងបានបញ្ចេញនូវបរិមាណឧស្ម័នកាបូនិចយ៉ាងច្រើនទៅក្នុងបរិយាកាស។ អុកស៊ីសែនរួមជាមួយអាសូតបានប្រហែល 99% នៃបរិយាកាស។ អាកុង និងឧស្ម័នកាបូនិចផ្សំគ្នាបានស្ទើតែ 1% ហើយនៅសល់ជាឧស្ម័នផ្សេងៗទៀត។

២. ស្រទាប់បរិយាកាស

       សីតុណ្ហភាពបរិយាកាសប្រែប្រួលទៅតាមរយៈកម្ពស់ នៅពេលអ្នកធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់បរិយាកាសសីតុណ្ហភាពបរិយាកាសប្រែប្រួលក្នុងលក្ខខណ្ឌក្តៅត្រជាក់។

៣. លក្ខណៈរបស់ទឹកមហាសមុទ្រ

រូបភាពទី៣៖ ស្រទាប់បរិយាកាសភពផែនដី

       ដោយផ្អែកលើការប្រែប្រួលសីតុណ្ហភាពនៃបរិយាកាសភពផែនដីគេបានបែងចែកបរិយាកាសជាបួនស្រទាប់ ឬបួនមណ្ឌលដូចជា មណ្ឌលអាកាសរចល់ មណ្ឌលអាកាសស្ងប់ មណ្ឌលកណ្តាល  និងមណ្ឌលកម្តៅ។ មណ្ឌលអាកាសរចល់ ជាស្រទាប់ទាបជាងគេបំផុតដែលលាតសន្ធឹងជាប់នឹងផ្ទៃដី មណ្ឌលនេះជាស្រទាប់ធ្ងន់ជាងគេបង្អស់មានម៉ាសប្រហែល 90%  មានចំហាយទឹក ពពក ឧស្ម័ន និងទម្រង់ជីវិតផ្សេងៗ។ 

    • មណ្ឌលអាកាសរចល់ (Troposphere) មានកម្រាស់ពី 17Km ទៅ 12km នៅពេលរយៈកម្ពស់កើនឡើង សីតុណ្ហភាពថយចុះ។ 

   • មណ្ឌលអាកាសស្ងប់ (Strato Sphere) លាតសន្ធឹងពីមណ្ឌលអាកាសរចល់ដល់កម្ពស់ប្រហែល 50Km ផ្នែកខាងក្រោមមណ្ឌលនេះមានសីតុណ្ហភាពប្រហែល -60°C ។ នៅក្នុងមណ្ឌលនេះ នៅពេលរយៈកម្ពស់កើនឡើង សីតុណ្ហភាពកើនឡើង ដោយសារស្រទាប់អូសូនស្រូបយកថាមពលពីព្រះអាទិត្យ។ 

   • មណ្ឌលកណ្តាល (Meso Sphere) ជាស្រទាប់ដែលត្រជាក់ជាងគេបំផុតនៃមណ្ឌលបរិយាកាស (-93°C) មណ្ឌលកណ្តាលស្ថិតនៅកម្ពស់ពី 50 km ដល់ 80 Km  ហើយនៅពេលរយៈកម្ពស់កើនឡើង សីតុណ្ហភាពធ្លាក់ចុះ។ មណ្ឌលបរិយាកាសមួយនេះ មានតួនាទីការពារផ្ទៃផែនដីពីការប៉ះទង្គិចនៃអាចម៍ផ្កាយជាច្រើន។

   • មណ្ឌលកម្តៅ (Thermosphere) ស្ថិតនៅចាប់ពីរយៈកម្ពស់ 80Km  ឡើងទៅ។ នៅក្នុងមណ្ឌលនេះ នៅពេលរយៈកម្ពស់កើនឡើងសីតុណ្ហភាពកើនឡើង (1800°C ) មានសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ប៉ុន្តែមិនមែនមានន័យថានៅក្នុងមណ្ឌលនេះក្តៅទេ។ នៅចន្លោះមណ្ឌលកណ្តាល និងមណ្ឌលកម្តៅ អាតូមអាសូត និងអុកស៊ីសែនស្រូបថាមពលគ្រោះថ្នាក់ពីព្រះអាទិត្យ ដូចជាកាំរស្មីអ៊ិច និងកាំរស្មីហ្គាម៉ា នៅពេលអ៊ីយ៉ុងបំភាយថាមពលជាពន្លឺមានពណ៌ខុសៗគ្នាដែលហៅថាសំរាងប៉ូល (Aurora) ចាំងផ្លាតរលកវិទ្យុ ដូចជារលកវិទ្យុ AM ។