(ជ២)មេរៀនទី១៖ (មេរៀនសង្ខេប) វដ្តទឹក

១. វដ្តទឹក

+ វដ្តទឹក គឺជាចលនាឥតឈប់ឈរនៃទឹកពីប្រភពដូចជា បឹង ទន្លេ ស្ទឹង អូរ សមុទ្រ មហាសមុទ្រ លើដីនឹងក្នុងដីទៅក្នុងអាកាសបង្កើតបានជាកំណកអាកាស រួចក៏ធ្លាក់ទៅកាន់ប្រភពដើមវិញ។  វដ្តទឹកអាចផ្លាស់ប្តូរលក្ខណៈរបស់វាពីរាវ រឹង និងឧស្ម័ន។

+ វដ្តទឹកមានបីដំណាក់កាលសំខាន់ៗគឺ៖
    - រំហួត ជាដំណើរនៃរំហួតទឹករាវប្រែក្លាយទៅជាឧស្ម័ន ហៅថាចំហាយទឹក។ 
    - កំណក ជាលទ្ធផលចំហាយទឹកចុះត្រជាក់ ប្តូរទៅជាតំណក់ទឹកហើយប្រមូលផ្តុំគ្នាបង្កើតបានជាពពកនៅក្នុងមណ្ឌលអាកាស។
    - កំណកអាកាស ជាទឹកដែលធ្លាក់មកកាន់ផែនដីវិញមានទម្រង់ជាភ្លៀង ព្រិល ភ្លៀងលាយព្រិល និងដុំទឹកកក។

+ ពាក្យថា វដ្ដ គឹគ្មានការចាប់ផ្ដើម ហើយក៏គ្មានទីបញ្ចប់ដែរ។

២. របាយទឹកលើភពផែនដី

       ភាគច្រើននៃទឹកនៅលើភពផែនដីជាទឹកប្រៃដែលស្ថិតនៅក្នុងមហាសមុទ្រ ដែលមានប្រហែល 97% ហើយមានតែ 3% ប៉ុណ្ណោះដែលជាទឹកសាប។ ក្នុងចំណោម 3% គឺមានប្រហែល 3 ភាគ 4 ជាផ្ទាំងទឹកកកដែលស្ថិតនៅប៉ូលទាំងពីរ ស្ទើតែ 1 ភាគ 4 ជាទឹកសាបក្នុងដី។

       មហាសមុទ្រទឹកប្រៃដ៏ធំសម្បើមបានគ្របដណ្តប់ផ្ទៃយ៉ាងធំនៃផែនដី គឺធំជាងផ្ទៃទ្វីបទាំងអស់រួមបញ្ចូលគ្នាទៅទៀត។ មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក មហាសមុទ្រអាត្លង់តិច មហាសមុទ្រឥណ្ឌា និងមហាសមុទ្រអាកទិចជាឈ្មោះដែលគេប្រើសម្រាប់សម្គាល់ផ្សេងៗនៃមហាសមុទ្រតែប៉ុណ្ណោះ។

       ទឹកសាបដែលគេរកឃើញនៅក្នុងទន្លេ បឹង ស្ទឹង អូរ ជាប្រភពទឹកដ៏សំខាន់សម្រាប់មនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិទូទៅ ឃើញថាមានតិចតួចបំផុត បើប្រៀបធៀបទៅនឹងទឹកសាបនៅលើភពផែនដីនេះ។ ទឹកក្រោមដី ជាទឹកដែលជ្រាប ឬហូរចូលទៅបំពេញក្រហែង ប្រហោង និងស្រទាប់សិលាដែលនៅក្នុងដី។ ទឹកក្រោមដីមានបរិមាណច្រើនជាងទឹកទន្លេ ស្ទឹង អូរ នៅលើភពផែនដីច្រើនណាស់។