(ជ២) មេរៀនទី២៖ (មេរៀនសង្ខេប) សម័យលង្វែកសតវត្សទី16

មេរៀនទី២  សម័យលង្វែក(សតវត្សទី១៦)

ខ្លឹមសារទី១  ព្រះបាទចន្ទរាជា(១៥១៦-១៥៦៦)

១. តើព្រះបាទចន្ទរាជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា?មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គព្រះនាមអ្វីខ្លះ?  

ចំ. ព្រះបាទចន្ទរាជាបុត្ររបស់ព្រះបាទធម្មរាជាហើយមានបុត្រពីរអង្គគឺ៖

•  ព្រះបាទរាមាធិបតី

•  ព្រះបាទបរមរាជាទី៤ឬបរមេន្ទរាជា។

២. តើព្រះរាជាអង្គណាដែលសង់បន្ទាយលង្វែក? ពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា? នៅឯណា? នៅក្នុងនោះមានវត្ថុសក្ត័សិទ្ធិអ្វីខ្លះ?

ចំ.ស្តេចដែលសង់បន្ទាយលង្វែកគឺ ព្រះបាទចន្ទរាជាបានបញ្ជាឱ្យគេសង់បន្ទាយលង្វែកនៅឆ្នាំ១៥២៧-១៥២៩។ នៅក្នុងស្រុកកំពង់ត្រឡាចខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ នៅក្នុងបន្ទាយមានវត្ថុសក្តិសិទ្ធិដូចជា ព្រះត្រឡែងកែង ព្រះកែវ និងព្រះគោចំនួន១២ដែលផ្ទុកគម្ពីរសាស្រ្តាគ្រប់ប្រភេទដែលនៅសេសសល់តាំងពីសម័យអង្គរមកម្លេះ ។…

៣. មូលហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទចន្ទរាជាកសាងបន្ទាយលង្វែក?  

ចំ. បានជាព្រះបាទចន្ទរាជាកសាងបន្ទាយលង្វែក

ឡើងព្រោះ៖

•  កសាងបន្ទាយលង្វែកឱ្យបានរឹងមាំដើម្បីការពារសត្រូវ(សៀម)

•  ចង់បង្កើតជាស្នាដៃរបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់

•  ចង់ប្រមូលអ្នកប្រាជ្ញ បណ្ឌិត កវី ដើម្បីចងក្រងឯកសារទុកបង្រៀនកូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ

•  ចង់បង្កើតវប្បធម៌ថ្មីនៅក្រោយសម័យអង្គរ។

៤. ចូរបង្ហាញពីទីតាំងយុទ្ធសាស្រ្តបន្ទាយលង្វែក។  

ចំ.ទីតាំងយុទ្ធសាស្រ្តបន្ទាយលង្វែកគឺ

•  មានទន្លេ បឹង ព្រៃឈើជារបាំង

•  មានរាងបួនជ្រុង 

•  បណ្តោយ៣គីឡូម៉ែត្រ ទទឹង២គីឡូម៉ែត្រ

•  ហ៊ុមព័ទ្ធដោយគូទឹកនិងដាំឫស្សីកម្រាស់២សិនព័ទ្ធជុំវិញដោយកំពែងដីកម្ពស់១៥ហត្ថ(៧.៥ម៉ែត្រ)

•  ក្នុងបន្ទាយមាន៖វាំងស្តេច បន្ទាយទាហាន ផ្ទះស្រីស្នំ២២  រោងដំរី រោងសេះ ប្រាសាទពីរ ជីកស្រះ៤គ្រប់ទិស  ចិញ្ចឹមត្រីប្រួល រ៉ស ឆ្កោក...និងសង់ឃ្លាំង១៥ខ្នងសម្រាប់ដាក់ស្រូវ អង្ករ ត្រីងៀត ត្រីឆ្អើរ ប្រហុក ផ្អក...។

•  បន្ទាយលង្វែកមានទ្វារធំ៤នៅទិសទាំង៤

•  បន្ទាយលង្វែកមានទ្វារតូច៤ចំជ្រុងនៃទិសតូចទាំង៤

•  មានសួនច្បារធំ២ មានភូមិអ្នកស្រុក៤ មានវត្តប្រាំ...។

៥. បើតាមសំដីលោកអ៊ុក អ៊ូអតីតមេឃុំលង្វែកនាឆ្នាំ១៩៧០គាត់មានប្រសាសន៍ដូចម្តេច?  

ចំ. បើតាមសំដីលោកអ៊ុក អ៊ូអតីតមេឃុំលង្វែកនាឆ្នាំ១៩៧០គាត់ថាសេះពេញកម្លាំងមិនអាចបោលជុំវិញបន្ទាយលង្វែកបានឡើយ។

៦.  ហេតុអ្វីបានជាសៀមលើកទ័ពមកវាយខ្មែរនៅក្បែរក្រុងអង្គរ?  

ចំ. បានជាសៀមលើកទ័ពមកវាយខ្មែរនៅក្បែរក្រុងអង្គរគឺ៖

•  ដោយសារព្រះបាទចន្ទរាជាមិនបាននាំសួយសារអាករមកថ្វាយសៀមតាមទម្លាប់ពីមុន

•  ព្រះអង្គមិនចង់ឱ្យប្រទេសខ្មែរស្ថិតនៅក្រោមចំណុះសៀមដូចពេលមុនទៀត។

៧. តើមូលហេតុអ្វីបានជាមានឈ្មោះថាខេត្តសៀមរាប ?

ចំ. បានជាមានឈ្មោះថាខេត្តសៀមរាបគឺ៖

•  ដោយស្តេចសៀមបានចាត់បញ្ជូនទូតមកបង្ខំឱ្យព្រះបាទចន្ទរាជាលើកសួយសារអាករតាមទម្លាប់ពីមុនប៉ុន្តែព្រះបាទចន្ទរាជាប្រកែកមិនព្រមនៅក្រោមអំណាចសៀម។

•  សៀមខឹងក៏លើកទ័ពមកវាយខ្មែរនៅក្បែរក្រុងអង្គរព្រះបាទចន្ទរាជាបានកេណ្ឌទ័ពទប់ទល់នឹងទ័ពសៀមនៅស្ទឹងអង្គរ និងវាយបកសៀមឱ្យបាក់ទ័ពចាប់ជាឈ្លើយសឹករាប់ពាន់នាក់ ។

•  នៅត្រង់កន្លែងនោះ ហៅភូមិសៀមរាប ឃុំសៀមរាប និងស្រុកសៀមរាប(សៀមចាញ់ខ្មែររាប)រហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

៨. តើព្រះបាទចន្ទរាជាបានលើកទ័ពចូលវាយសៀមប៉ុន្មានលើក? ឆ្នាំណាខ្លះ? រំដោះបានខេត្តណាខ្លះ?  

ចំ.ព្រះបាទចន្ទរាជាបានលើកទ័ពចូលវាយសៀម    ចំនួន៤លើកគឺ៖

•  ១៥៣១រំដោះបានខេត្តបស្ចឹមបុរី

•  ១៥៥៧រំដោះបានខេត្តចន្ទបុរីនិង ខេត្តផ្សេងៗ ទៀត

•  ពីរលើកទៀតឆ្នាំ១៥៥៩ និង១៥៦២ដោយចាប់បានឈ្លើយសឹកសៀមជាច្រើននាក់មកស្រុកខ្មែរ

៩. តើជនជាតិអឺរ៉ុបណា ដែលចូលមកដល់ប្រទេសខ្មែរ មុនគេ? ពួកគេមកធ្វើអ្វីខ្លះ?

ចំ.ជាតិអឺរ៉ុបដែលចូលមកដល់ប្រទេសខ្មែរមុនគេគឺ៖

•  ព័រទុយហ្គាល់នៅឆ្នាំ១៥៥៥

•  ពួកគេមកក្នុងបំណងផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រិស្តតែមិនបានសម្រេច ព្រោះប្រជារាស្រ្តខ្មែរបានគោរពសាសនាព្រះពុទ្ធយ៉ាងមុតមាំទៅហើយ។

•  ក្រៅពីផ្សព្វផ្សាយសាសនាក៏មានពួកអ្នកផ្សងព្រេងខ្លះទៀតបានមកទស្សនាប្រទេសខ្មែរយើង។

១០. តើព្រះបាទចន្ទរាជាមានស្នាព្រះហស្តអ្វីខ្លះ?

ចំ.ព្រះបាទចន្ទរាជាមានស្នាព្រះហស្តដូចជា៖

•  ព្រះបាទចន្ទរាជាមានស្នាព្រះហស្តខាងចម្បាំង រំដោះទឹកដីភាគខាងលិចការពារជាតិមាតុភូមិ ។

•  ជួយទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនា យ៉ាងកក់ក្តៅ ។

•  ព្រះអង្គយកព្រះទ័យទុកដាក់លើគ្រប់វិស័យ មានអក្សរសាស្រ្ត និងសេដ្ឋកិច្ចជាដើម ។

•  ប្រមូលអ្នកប្រាជ្ញ បណ្ឌិត បញ្ញវន្ត អ្នកខ្លាំងពូកែខាងសិល្បសាស្រ្តដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលកូនខ្មែរ ជំនាន់ក្រោយ ។

•  ចំពោះសេដ្ឋកិច្ចបញ្ជាឱ្យគេកាប់ឆ្កាព្រៃ ពង្រីកផ្ទៃដីធ្វើស្រែចំការ និងសិប្បកម្មស្លដែក ផលិតសម្ភារៈប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ ។

ខ្លឹមសារទី២  ព្រះបាទបរមរាជាទី៤ឬបរមេន្ទរាជា (១៥៦៦-១៥៧៦)

១. តើព្រះបាទបរមរាជាទី៤ជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា? មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គ? ព្រះនាមអ្វីខ្លះ? 

ចំ. ព្រះបាទបរមរាជាទី៤ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទចន្ទរាជា មានបុត្រ៣អង្គគឺ៖

•  ព្រះបាទសត្ថាទី១

•  ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌

•  ព្រះបាទពញាអន។

២. តើព្រះបាទបរមរាជាទី៤ មានស្នាព្រះហស្តអ្វីខ្លះ?

ចំ. ព្រះបាទបរមរាជាទី៤មានស្នាព្រះហស្ត ដូចជា៖

•  ឆ្នាំ១៥៦៨ព្រះអង្គបានលើកទ័ពទៅវាយសៀមរំដោះខេត្តខាងលិចថែមទៀតនិងចាប់បានឈ្លើយសឹកសៀមជាច្រើននាក់ 

•  ១៥៦៩ភូមាបានលើកទ័ពវាយក្រុងអយុធ្យា ហើយត្រួតត្រាក្រុងនេះអស់រយៈ១៥ឆ្នាំ។

•  ១៥៧០ព្រះអង្គទៅគង់នៅអង្គរនាំទ័ពទៅរំដោះខេត្តនគររាជសីមា និងដាក់មន្រ្តីខ្មែរឱ្យត្រួត្រានៅទីនោះ។

•  ១៥៧៤សៀមបង្ខំចិត្តធ្វើសន្ធិសញ្ញចងស្ពានមេត្រីជាមួយខ្មែរ។ សៀមយល់ព្រមប្រគល់ខេត្តនគរាជសីមា-

បស្ចឹមបុរី-ចន្ទបុរីឱ្យខ្មែរវិញ ។

៣. តើមូលហេតុអ្វីបានជានៅឆ្នាំ១៥៧៤ស្តេចលាវខឹងព្រះបាទបរមរាជាទី៤?

ចំ. បានជានៅឆ្នាំ១៥៧៤ស្តេចលាវខឹងព្រះបាទបរមរាជាទី៤ដោយសារ៖

•  នៅឆ្នាំ១៥៧២ស្តេចនគរលានជាង(ឡានសាង)បបួលស្តេចខ្មែរប្រជល់ដំរីភ្នាល់ដាក់នគរ។

•  ដោយសារដំរីខ្មែរជល់ឈ្នះដំរីលាវ ស្តេចលាវខឹងខ្លាំងក៏បញ្ជាទ័ពមកវាយខ្មែរតែត្រូវទ័ពខ្មែរវាយបកឱ្យបរាជ័យ ។

៤. មូលហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទបរមរាជាទី៤អំពាវនាវ សុំឱ្យអង្គការកណ្តាលនៅម៉ាឡាកាបញ្ជូនអ្នកផ្សព្វផ្សាយ សាសនាមកកាន់ប្រទេសខ្មែរ ?

ចំ.  មូលបានជាព្រះបាទបរមរាជាទី៤ អំពាវនាវសុំឱ្យ អង្គការកណ្តាលនៅម៉ាឡាកាបញ្ជូនអ្នកផ្សព្វផ្សាយ                សាសនាមកកាន់ប្រទេសខ្មែរព្រោះព្រះអង្គចង់ឈ្វេង  យល់អំពីសកម្មភាពជំនួញ ប៉ុន្តែពួកអ្នកផ្សាយ       សាសនា ពុំបានធ្វើឱ្យជំនួញមានសកម្មភាពខ្លាំងក្លាព្រះរាជាខ្មែរក៏ធ្វើទុកបុកម្នេញពីអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាទាំង២ ។

ខ្លឹមសារទី៣              វិបត្តិរាជវង្ស

១. តើព្រះបាទសត្ថាទី១ឬបរមរាជាទី៥មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គ? ព្រះនាមអ្វីខ្លះ?  

ចំ.  ព្រះបាទសត្ថាទី១ឬបរមរាជាទី៥មានបុត្រ៣អង្គគឺ

•  ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១

•  ព្រះបាទពញាតន់

•  ព្រះបាទពញាញោម។

២. តើព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គ?ព្រះនាមអ្វីខ្លះ?

ចំ.  ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌មានបុត្រ២អង្គគឺ៖

•  ព្រះបាទជ័យចេស្តាឬជ័យជេដ្ឋាទី២

•  ព្រះបាទឧទ័យ។

៣. ហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទសត្ថាទី១បញ្ជាឱ្យព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌នាំទ័ពទៅជួយសៀមវាយភូមា?

ចំ. បានជាព្រះបាទសត្ថាទី១ បញ្ជាឱ្យព្រះបាទស្រី    សុរិយោពណ៌នាំទ័ពទៅជួយសៀមវាយភូមាព្រោះគោរពតាមសន្ធិសញ្ញាសៀម-ខ្មែរឆ្នាំ១៥៧៤ ។

៤. ហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ថាសៀម    រមិលគុណ?  

ចំ.  បានជាព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ថាសៀមរមិល គុណព្រោះមិនត្រឹមតែអរគុណដែលព្រះអង្គលើកទ័ពទៅរំដោះប្រទេសខ្លួនពីភូមាទេ បែជាស្តេចសៀម      នរេសូរខឹងនឹងព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ដែលមិនលុតជង្កង់ថ្វាយលាខ្លួនទៅស្រុកវិញ។

៥. តើនៅឆ្នាំ១៥៨១ព្រះបាទសត្ថាទី១បានរំដោះខេត្តភាគខាងលិចណាខ្លះ? 

ចំ. នៅឆ្នាំ១៥៨១ព្រះបាទសត្ថាទី១រំដោះខេត្តភាគខាងលិចបានដូចជា៖

•  នគររាជសីមា

•  ចន្ទបុរី

•  នគរនាយក។

៦. តើស្តេចសៀមនរេសូរបានវាយយកខេត្តខ្មែរណាខ្លះ?នៅឆ្នាំណា?  

ចំ.  ស្តេចសៀមនរេសូរបានវាយយកខេត្តខ្មែរនៅឆ្នាំ១៥៨៨មាន៖

•  ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ

•  ខេត្តបាត់ដំបង

•  ខេត្តពោធិសាតិ៍

•  តែវាយក្រុងលង្វែកមិនបែក៣ខែ។

៧. តើព្រះបាទសត្ថាទី១ធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអេស្ប៉ាញដើម្បីអ្វី ?

ចំ.  ព្រះបាទសត្ថាទី១ធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយពួកអេស្ប៉ាញដើម្បីសុំជំនួយនៅពេលដែលសៀមហ៊ុព័ទ្ធបន្ទាយលង្វែក។

៨. តើមូលហេតុអ្វីដែលនាំឱ្យ បន្ទាយលង្វែកបែក បាក់?

ចំ. មូលហេតុនៃការបែកបន្ទាយលង្វែកដោយសារ៖

•  ព្រះរាជាៈ សត្ថាទី១ឆោតល្ងង់ទៅជួយរំដោះក្រុងអយុធ្យារបស់សៀមពីការត្រួតត្រាភូមា ។

•  សៀមៈសៀមរមិលគុណប្រើល្បិចបញ្ជូនសង្ឃពីរអង្គមកយកការណ៍ក្នុបន្ទាយលង្វែក និងប្រើល្បិចបាចប្រាក់ឌួងចូលគុម្ពឬស្សី ។

•  វិបត្តិផ្ទៃក្នុងៈរាជវង្សានុវង្សនាម៉ឺនមន្ត្រីប្រជារាស្រ្តមិនពេញចិត្ត នឹងព្រះរាជាតែងតាំងកូនអាយុ១១វស្សាឱ្យគ្រងរាជ្យនិង៦វស្សាជាមហាឧបរាជ។ធ្វើឱ្យប្រជារាស្រ្តបាត់បង់ស្មារតីប្រយុទ្ធ ។

•  ប្រជារាស្រ្តខ្មែរក្រីក្រឆោតល្ងង់ចង់បានប្រាក់ឌួងក៏នាំគ្នាកាប់ឆ្ការគុម្ពឬស្សី ដែលជារបងការពារបន្ទាយដ៏រឹងមាំ ។

•  សាមគ្គីៈ ប្រទេសខ្មែរហាក់បីដូចជាបាត់បង់សាមគ្គីដូចជាសត្ថាទី១នាំកូនទាំងពីររត់ភៀសខ្លួនទៅប្រទេសឡាវមិនគិតពីប្រជារាស្ត្រនាំឱ្យប្រជាជនបាត់ជំនឿ។

៩. តើមានផលវិបាកអ្វីខ្លះក្រោយបែកបន្ទាយលង្វែក?  

ចំ.  ផលវិបាកក្រោយបែកបន្ទាយលង្វែកមាន៖

•  ប្រទេសជាតិអស់ឬទ្ធានុភាព ធ្លាក់ជារដ្ឋទន់ខ្សោយនៅអាស៊ីអគ្នេយ៍។

•  ខ្មែរបាត់បង់កេតនភណ្ឌជាតិ ក្បួន ច្បាប់ អ្នកប្រាជ្ញ បណ្ឌិត និងវប្បធម៌ត្រូវសៀមឆក់ប្លន់អស់។

•  ប្រទេសធ្លាក់ក្នុងភាពអនាធិបតេយ្យ គ្រោះទុរ្ភិក្សពេញប្រទេស...។

•  ព្រះរាជវង្សានុវង្សប្រព្រឹត្តិ អំពើពាលា លែងមាន   ឬទ្ធានុភាព។

•  ប្រជារាស្រ្តអស់ជំនឿលើព្រះរាជា ។

•  ប្រទេសកម្ពុជាបាត់បង់ខេត្ត ចន្ទបុរី បស្ចឹមបុរី នគររាជសីមា បាត់ដំបង សៀមរាប ពោធិ៍សាត់ ។

ខ្លឹមសារទី៤  ជ័យជេដ្ឋាទី១(១៥៨៦-១៥៩៤)

១. តើព្រះជ័យជេដ្ឋាទី១ជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា?សោយរាជ្យនៅឯណា?ពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា ? នៅអាយុប៉ុន្មាន?ហើយពេលបែកបន្ទាយលង្វែករត់ទៅណា?  

ចំ. ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី១គឺ៖

•  ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទសត្ថាទី១

•  សោយរាជ្យនៅរាជធានីលង្វែក

•  សោយរាជ្យពីឆ្នាំ១៥៨៦-១៥៩៤

•  សោយរាជ្យនៅព្រះជន្ម១១វស្សា

•  ពេលបែកបន្ទាយលង្វែករត់ភៀសខ្លួនទៅនៅឡាវហើយសុគតនៅទីនោះ។

ខ្លឹមសារទី៥  ព្រះបាទរាមាជើងព្រៃ(១៥៩៤-១៥៩៦)

១. តើព្រះបាទរាមាជើងព្រៃសោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?ដោយសារអ្វី?តាំងរាជធានីនៅឯណា? 

ចំ. ព្រះបាទរាមាជើងព្រៃសោយរាជ្យពីឆ្នាំ១៥៩៤ដល់ឆ្នាំ១៥៩៦ដោយសារ« ជ្រែករាជ្យ» ហើយតាំងរាជធានីនៅស្រីសន្ធ(ទួលបាសាន)។

២. ឆ្លៀតពេលដែលព្រះរាជបល្ល័ង្ក.......................បានរៀបចំផែនការ...............ប៉ុន្តែអ្វីដែលជាឧបសគ្គនោះគឺ................................................។  

ចំ. ឆ្លៀតពេលដែលព្រះរាជបល្ល័ង្ក ទំនេរព្រះបាទរាមាជើងព្រៃ បានរៀបចំផែនការ ដើម្បីសោយរាជ្យ ប៉ុន្តែអ្វីដែលជាឧបសគ្គនោះគឺ ការកំចាត់ទ័ពសៀមចេញពីលង្វែក ។

៣. តើមូលហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទរាមាជើងព្រៃសុគត ?

ចំ. បានជាព្រះបាទរាមាជើងព្រៃសុគតព្រោះ ៖

ពួកអេស្ប៉ាញឈ្មោះវេឡូសូ និងរីសព្រមទាំងបក្សពួកនាំគ្នាលួចធ្វើគត់ព្រះអង្គដោយខឹងនឹង

ព្រះអង្គកាន់ជើងជនជាតិចិន ។

ខ្លឹមសារទី៦  ចៅពញាតន់ឬព្រះបរមរាជាទី៦(១៥៩៦-១៥៩៩)

១. តើចៅពញាតន់ឬព្រះបរមរាជាទី៦ជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា? សោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?នៅព្រះជន្មប៉ុន្មាន? គ្រងរាជ្យនៅឯណា?សុគតដោយសារអ្វី?

ចំ. ចៅពញាតន់ឬព្រះបរមរាជាទី៦ជាបុត្ររបស់ព្រះសត្ថាទី១។ សោយរាជ្យពីឆ្នាំ១៥៩៦-១៥៩៩ នៅព្រះជន្ម១៨វស្សា នៅរាជធានីស្រីសន្ធរ(ទួលបាសាន)ត្រូវឈ្មោះប៉ោរ៉ាត និងជ្វាឈ្មោះលក្ស្មីណាធ្វើឃាតនៅឆ្នាំ១៥៩៩ ។

ខ្លឹមសារទី៧  ចៅពញាអនឬព្រះបរមរាជាទី៧(១៥៩៩-១៦០០)

១. តើចៅពញាអនឬព្រះបរមរាជាទី៧ជាបុត្ររបស់ព្រះ រាជាអង្គណា? មូលហេតុអ្វីបានជាព្រះអង្គត្រូវគេលួចធ្វើគត់?  

ចំ.  ចៅពញាអនឬព្រះបរមរាជាទី៧៖

•  ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទបរមរាជាទី៤បានជាព្រះអង្គត្រូវគេលួចធ្វើគត់ព្រោះ ព្រះអង្គបានស្រឡាញ់ស្ត្រីម្នាក់នៅភូមិព្រែកតាមាក់ដែលត្រូវជាប្រពន្ធមេស្រុកឈ្មោះពញាថីប៉ុន្តែនាងមិនព្រមក៏ចាប់ទៅធ្វើទារុណកម្មដល់ស្លាប់ ។

•  ដោយស្រឡាញ់ប្រពន្ធពេកពញាថីបានរត់ទៅពឹងពាក់ពួកបះបោរដែលមានព្រះរាមកែវព្រះភ្លើងជាមេខ្លោងបានធើ្វគត់ចៅពញាអនពេលនោះទៅ ។

ខ្លឹមសារទី៨  ចៅពញាញោមឬសម្តេចកែវហ្វ៊ា(១៦០០-១៦០៣)

១.តើចៅពញាញោម ឬសម្តេចកែវហ្វ៊ាជាបុត្ររបស់ព្រះ រាជាអង្គណា? គ្រងរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា? 

ចំ. ចៅពញាញោម ឬសម្តេចកែវហ្វ៊ាជាបុត្រពៅរបស់ព្រះសត្ងាទី១(ឯកសារអឺរ៉ុប) ។ សោយរាជ្យពីឆ្នាំ ១៦០០ដល់១៦០៣។

២. តើស្ថានភាពប្រទេសមានលក្ខណៈដូចម្តេចនៅក្នុងរជ្ជកាលចៅពញាញោម?

ចំ.  ស្ថានភាពប្រទេសក្នុងរជ្ជកាល ចៅពញាញោមមាន៖

•  កើតកលិយុគអំពីឧក្រិដ្ឋកើតពាសពេញផ្ទៃប្រទេសបណ្តាលមកពីចៅហ្វាខេត្តនានាប្រើអំណាចតាមចិត្ត ។

•  មិនយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងកិច្ចការប្រទេសជាតិ។