១. តើព្រះបាទពញាយ៉ាតជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា?សោយរាជ្យនៅក្រុងអង្គរប៉ុន្មានឆ្នាំ?ពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?
ចំ. ព្រះបាទពញាយ៉ាតជាបុត្ររបស់ព្រះបាទស្រីសុរិយោវង្សទី២។ សោយរាជ្យនៅក្រុងអង្គររយៈពេល១០ឆ្នាំ។ ពីឆ្នាំ (១៤២១-១៤៣១)។
២. តើព្រះបាទពញាយ៉ាតបានផ្លាស់រាជធានីពីអង្គរមកតាំងនៅទីណាខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទពញាយ៉ាតបានផ្លាស់រាជធានីពីអង្គរមកតាំងនៅ៖
- ទួលបាសានក្នុងខេត្តស្រីសឈរ (ស្រីសន្ធរ) ក្នុងឆ្នាំ១៤៣១
- បានតាំងរាជធានីនៅចតុមុខ (ទន្លេច្រាបឈាម) ដោយសារទទួលបាសានទឹកលិចពិបាកក្នុងការរស់នៅ។
៣. ហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទពញាយ៉ាតជ្រើសរើសក្រុងចតុមុខជារាជធានី?
ចំ. បានជាព្រះបាទពញាយ៉ាតជ្រើសរើសក្រុងចតុមុខ ជារាជធានីព្រោះ៖
- មានទីតាំងភូមិសាស្រ្តល្អ
- គេចពីសត្រូវឈ្លានពាន(សៀម)
- ដីមានជីជាតិងាយស្រួលក្នុងការធ្វើកសិកម្ម
- ជាទីប្រសព្វនៃផ្លូវជំនួញទាំងផ្លូវទឹក និងផ្លូវគោក
- សម្បូរផ្លូវទឹកក្នុងការធ្វើកសិកម្មនិងជំនួញ
- ភាគខាងត្បូងមានប្រជាជនច្រីនមានធនធានដើម្បីកសាងសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។
៤. តើព្រះរាជាខ្មែរអង្គណាដែលកសាងរាជធានីចតុមុខ?ក្រោយពីការកសាងរួចព្រះអង្គបានប្រទាននាមព្រះនគរថាដូចម្តេច?
ចំ. ព្រះរាជាដែលកសាងរាជធានីចតុមុខគឺ៖
- ព្រះបាទពញយ៉ាត
- ព្រះអង្គបានប្រទាននាមព្រះនគរថាក្រុង «ចតុមុខមង្គល សកលកម្ពុជាធិបតីសិរីធរបវរឥន្ទបត្ត បុរីរដ្ឋរាជសីមាមហានគរ» ។
៥. ចូររៀបរាប់ឈ្មោះវត្ត ព្រែក និងបឹងនៅក្នុងរាជព្រះបាទពញាយ៉ាត។
ចំ. ក្នុងរាជ្យព្រះបាទពញាយ៉ាតមាន វត្ត ព្រែក និងបឹងដូចជា៖
- បឹងតេជោ
- ព្រែកពោងពាយឬព្រែកចិនដំដែក
- ព្រែកឧកញ៉ាផ្លុង
- ព្រែកតាកែវ
- ព្រែកអូរគ
- វត្តធម្មលង្កា
- វត្តកោះ
- វត្តព្រះពុទ្ធឃោសារាមឬវត្តចិនដំដែក
- វត្តពិភទ្ទរង្សី
- វត្តពាមផ្លុង
- វត្តឧណ្ណាលោម
- វត្តខ្ពបតាយ៉ង់
- វត្តបទុមវតី...។
៦. តើស្ថានភាពប្រទេសក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទពញាយ៉ាតមានលក្ខណៈដូចម្តេច?
ចំ. ស្ថានភាពប្រទេសក្នុងរជ្ជកាលពញាយ៉ាត៖ ប្រទេសបានសុខសាន្ត មានឯកសារខ្លះថាមានចិន.យួន ចាម ជ្វា បាននាំគ្រឿងបណ្តាការមកថ្វាយព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គបាននាំដង្វាយទៅស្តេចស្រុកចិនមានភ្លុក, ដំរីកុយរមាស ,ក្រមួន ,ល័ខ ,ម្រេចគ្រឿងក្រអូប ,សត្វក្ងោក...។
១. តើព្រះបាទពញាយ៉ាតមានបុត្រប៉ុន្មានអង្គព្រះនាមអ្វីខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទពញាយ៉ាតមានបុត្រ៣អង្គគឺ៖
- ព្រះបាទនរាយណ៍រាជា
- ព្រះបាទស្រីរាជា
- ព្រះបាទធម្មរាជា។
២. តើព្រះបាទពញាយ៉ាតសោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?បានចូលទិវង្គតនូវព្រះជន្មប៉ុន្មាន?ក្នុងឆ្នាំណា?
ចំ. ព្រះបាទពញាយ៉ាតសោយរាជ្យពីឆ្នាំ១៤២១-១៤៦៣។ បានចូលទិវង្គតនូវព្រះជន្ម៧០ព្រះវស្សា ក្នុងឆ្នាំ១៤៦៦។
៣. តើចេតិយវត្តភ្នំកសាងដោយស្តេចណាខ្លះ?
ចំ. ចេតិយវត្តភ្នំកសាងដោយ៖
- ព្រះបាទនរាយណ៍រាជា (១៤៦៦)
- ព្រះបាទស៊ីសុវត្តិ (១៩១៧)។
៤. តើព្រះបាទនរាយណ៍រាជាសោយរាជ្យបានប៉ុន្មានឆ្នាំ? មានបុត្រព្រះនាមអ្វី?
ចំ. ព្រះបាទនរាយណ៍រាជាសោរាជ្យបាន៣ឆ្នាំ(១៤៦៣-១៤៦៩)។ មានបុត្រព្រះនាមស្រីសុរិយោទ័យ។
៥. នៅពេលឡើងសោយរាជ្យ តើព្រះបាទស្រីរាជាមានបំណងដូចម្តេច?
ចំ. ព្រះបាទស្រីរាជាមានបំណងនៅពេលព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យគឺ៖
- ព្រះអង្គមានមនសិការជាតិខ្ពស់ចំពោះប្រទេសជាតិ
- ព្រះអង្គចិញ្ចឹមចិត្តដើម្បីស្ថាបនាប្រទេសជាតិឱ្យបានថ្កុំថ្កើនឡើងវិញ។
- ធ្វើសង្រ្គាមរំដោះយកទឹកដីទិសខាងលិចពីសៀមមកវិញ។
៦. តើព្រះបាទស្រីរាជាបានលើកផែនការរំដោះខេត្តភាគខាងលិចនៅក្នុងឆ្នាំណា? រំដោះបានខេត្តណាខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទស្រីរាជាបានលើកផែនការរំដោះខេត្តភាគខាងលិចនៅក្នុងឆ្នាំ១៤៧៥ ហើយរំដោះបានខេត្តជាច្រើនដូចជា៖
- ខេត្តនគររាជសីមា
- ខេត្តបស្ចឹមបុរី
- ខេត្តរយ៉ង់
- ខេត្តចន្ទបុរី។
៧. តើមូលហេតុអ្វីដែលធ្វើឱ្យព្រះបាទស្រីរាជាមិនអាចរំដោះខេត្តខាងលិចពីសៀមបាន?
ចំ. មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យព្រះបាទស្រីរាជាមិនអាចរំដោះខេត្តខាងលិចបានព្រោះ៖
- នៅសមរភូមិក្រោយមានវិបត្តិរាជវង្សានុវង្សផ្ទុះឡើងដើម្បីដណ្តើមរាជបល្ល័ង្ក
- ឯសមរភូមិមុខឧកញ៉ាចក្រីម៉ែនត្រូវរបួសហើយទទួលមរណភាព
- ធ្វើបុណ្យឱ្យសមកិត្តិយសនិងស្នាដៃរបស់ចក្រក្រីម៉ែន
- ការល្មោភអំណាចរបស់ធម្មរាជាបានដាក់ប្រទេសខ្មែរក្រោមចំណុះសៀមនៅក្នុងឆ្នាំ១៤៨៥។
១. ហេតុអ្វីបានជាប្រទេសខ្មែរចែកជាបីអាណាចក្រ? ចូរពណ៌នាពីអាណាចក្រនីមួយៗ។
ចំ. បានជាប្រទេសខ្មែចែកជាបីអាណាចក្រព្រោះ៖មានវិបត្តិរាជវង្សានុវង្សគឺការឈ្លោះគ្នាដើម្បីឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិរវាងបងនិងប្អូនពូនិងក្មួយធ្វើឱ្យប្រទេសចែកជាបីអាណាចក្រ ។ រាជាណាចក្រនីមួយៗមាន៖
- អាណាចក្រខាងជើងគ្រប់គ្រងដោយស្រីរាជាមានរាជធានីនៅកំពង់សៀម។
- អាណាចក្រខាងកើតគ្រប់គ្រងដោយស្រីសុរិយោទ័យមានរាជធានីនៅសី្រសឈរ។
- អាណាចក្រខាងត្បូងគ្រប់គ្រងដោយធម្មរាជាមានរាជធានីនៅចតុមុខ។
២. តើព្រះរាជាអង្គណា ដែលពឹងសៀមឱ្យមកធ្វើជាចៅ ក្រមផ្សះផ្សាទំនាស់ក្នុងរាជវង្ស? តើខ្មែរទទួលបានលទ្ធផលដូចម្តេច?
ចំ. ព្រះរាជាដែលពឹងសៀម ឱ្យមកធ្វើជាចៅក្រម ផ្សះផ្សាទំនាស់ក្នុងរាជវង្សគឺ៖
- ធម្មរាជាបានពឹងស្តេចសៀមឱ្យមកធ្វើជាចៅក្រមផ្សះផ្សាទំនាស់ក្នុងរាជវង្សខ្មែរ។
- ក្រោយពីបានផ្សះផ្សាហើយស្តេចសៀមរៀបចំភិសេកព្រះបាទធម្មរាជាជាព្រះមហាក្សត្រក្រុងកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ១៤៨៦នៅរាជធានីចតុមុខ។
- ក្រោយពីបានធ្វើអន្តរាគមន៍ស្តេចសៀមបានទាមទារយកខេត្តដែលព្រះស្រីរាជាទើបរំដោះបានទៅវិញអស់។
៣. តើសៀមបាននាំរាជវង្សខ្មែរណាខ្លះទៅស្រុកវា?
ចំ. សៀមបាននាំរាជវង្សខ្មែរទៅស្រុកវាមាន៖
- ព្រះបាទស្រីរាជា (សុគតក្នុងឆ្នាំ១៤៨៥)
- ព្រះបាទស្រីសុរិយោទ័យ (សុគតក្នុងឆ្នាំ១៤៨៥) និងរាជវង្សានុវង្សទៅក្រុងអយុធ្យា។
៤. តើព្រះធម្មរាជាសោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា? មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គ? ព្រះនាមអ្វីខ្លះ?
ចំ. ព្រះធម្មរាជាសោយរាជ្យពីឆ្នាំ១៤៨៦-១៥០៤ មានបុត្រពីរអង្គព្រះនាម៖
- ព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទ (១៩០៤-១៥១២)
- ព្រះបាទចន្ទរាជា (១៥១៦១៥៦៦)។
៥. ហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទសព្វព្រះរាជហឬទ័យនាយកន? តើទ្រង់បានប្រទានអ្វីខ្លះដល់ នាយក?
ចំ. បានជាព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទសព្វព្រះរាជហឬទ័យ នាយកនព្រោះ៖
- ព្រះអង្គទ្រង់ប្រតិព័ទ្ធទៅលើរូបនាងពៅបុត្រីរបស់ពិជ័យនាគនិងនាងបាន។
- ទ្រង់បានលើកនាងពៅជាស្នំឯកហើយប្អូននាងពៅឈ្មោះកនបានតែងតាំងជាមហាតលិក។
- ក្រោយមកទ្រង់បានតំឡើងយសសក្តិនាយកនជាឃុនលួងព្រះស្តេចសមូហសេនាធិបតីដែលមាននាទីជានាយកលើពលព្រះទាំងអស់ និងជាអ្នកមើលការខុសត្រូវលើកិរិយាមាយាទនៃពលរដ្ឋក្នុងប្រទេស។
៦. ហេតុអ្វីបានជាមានសង្គ្រាមរវាងព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទ និងស្តេចកន?
ចំ. សង្រ្គាមរវាងព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទ និងស្តេចកន៖
- នៅឆ្នាំ១៥០៩ស្រីសុគន្ធបុទ្ធបានសុបិនឃើញនាគដ៏ធំមកយាយីព្រះអង្គនិងស្វេតច្ឆត្រ
- ព្រះអង្គឱ្យហោរាទស្សន៍ទាយប៉ះចំនាយកន (ឆ្នាំរោង)។
- ព្រះអង្គក៏បញ្ជាឱ្យគេបបួលនាយកនទៅបំណងក្នុងល្បិចសម្លាប់។
- នាងពៅស្តាប់ឮក៏យកដំណឹងទៅប្រាប់ប្អូនកន។
- កិច្ចប្រពាតព្រៃប្រព្រឹត្តិទៅតាមធម្មតាស្រីសុគន្ធបទថាសំណាញ់ជាប់គល់ឱ្យនាយកនទៅដោះ។
- នាយកន ដឹងល្បិចស្រាប់ក៏មុជទឹកទៅបាត់ហើយងើបនៅឯឆ្ងាយ។
- នាយកនងើបនៅត្រើយខាងកើតហើយប្រើល្បិចថាស្តេចស្រីសុគន្ធបទឱ្យកេណ្ឌទ័ពទៅវាយចន្ទរាជាក្បត់រាជ្យបល្ល័ង្គ។
៧. តើនាយកនបានឡើងជា ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមាននាមដូចម្តេច? បានរៀបចំប្រទេសដូចម្តេច?
ចំ. នាយកនបានឡើងជាព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមាននាមថា«ព្រះបាទស្រីជេដ្ឋាធិរាជរាមាធិបតី»បានរៀបចំប្រទេសដូចជា៖
- ផ្លាស់ប្តូរាជធានីពីទួលបាសានមកនៅក្រុងស្រឡប់ពិជ័យព្រៃនគរដែលស្ថិតនៅចន្លោះខេត្តត្បូងឃ្មុំនិងខេត្តបាភ្នំ។
- ព្រះអង្គបានតែងតាំងនាម៉ឺនមន្រី្ត ចៅហ្វាយខែត្រឱ្យឡើងបុណ្យសក្តិគ្រប់លំដាប់។
- បានបោះពុម្ពប្រាក់ស្លឹងរូបនាគឱ្យប្រើពាសពេញនគរ។
- មានវិធានការបន្ធូរបន្ថយពន្ធដារចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ។
- កែប្រែច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌឱ្យមានលក្ខណៈធូរស្រាល។
- មានគោលការណ៍សន្តិភាពជាមួយប្រទេសជិត ខាង។
៨. ហេតុអ្វីបានជាមានចម្បាំងរវាងស្រីជេដ្ឋានិងព្រះចន្ទរាជា?
ចំ. បានជាមានចម្បាំងរវាងស្រីជេដ្ឋានិងព្រះចន្ទរាជា ព្រោះនាយកនបានសម្លាប់ព្រះបាទស្រីសុគន្ធបទដែលជាបងរបស់ព្រះអង្គ ហើយព្រះអង្គបានគេចពីសៀមមកសងសឹកនិងរំដោះប្រទេសពីស្តេចកន។
៩. តើហេតុអ្វីបានជានាំឱ្យព្រះបាទចន្ទរាជាធ្វើសង្គ្រាមឈ្នះស្តេចកន?
ចំ. បានជានាំឱ្យព្រះបាទចន្ទរាជា ធ្វើសង្គ្រាមឈ្នះ ស្តេចកនព្រោះ៖
- មានការគាំទ្រពីប្រជាជនយ៉ាងពេញទំហឹង
- តាមឿងធ្វើអត្ថឃាតកេណ្ឌទ័ពខ្មោច
- ព្រះបាទចន្ទរាជាទិញកាំភ្លើងពីបរទេស។
១០. តើចម្បំាងរវាង ព្រះបាទស្រីជេដ្ឋាធិរាជរាមាធិបតី និងព្រះចន្ទរាជាបានផ្តល់ផលវិបាកអ្វីខ្លះ?
ចំ. ចម្បំាងរវាង ព្រះបាទស្រីជេដ្ឋាធិរាជរាមាធិបតី និងព្រះចន្ទរាជាបានផ្តល់ផលវិបាកដូចជា៖
- ធ្វើឱ្យខ្មែរកាប់សម្លាប់គ្នាឯងយ៉ាងសាហាវបំផុត
- ខូចខាតប្រយោជន៍ប្រជារាស្រ្តទាំងសងខាងព្រាត់ប្រាសប្រពន្ធកូន ប្តីសី ជីវភាពរស់នៅក្រ តោកយ៉ាកជាទីបំផុត។
១១. តើព្រះបាទចន្ទរាជាសោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា? មានអគ្គមហេសីព្រះនាមអ្វីខ្លះ? មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គព្រះនាមអ្វីខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទចន្ទរាជាសោយរាជ្យពីឆ្នាំ១៥២៥ដល់ ១៥៦៦។ មានអគ្គមហេសីពីរអង្គ និងបុត្រពីរអង្គគឺ៖
- ភគវតី សិរីចក្រពត្តិ ប្រសូត្របានបុត្រានាម រាមាធិបតី (១៥២០)។
- ស្នំឯកបុទុមបុប្ផា ប្រសូត្របានបុត្រានាម បរមេន្ទរាជា (១៥២១)។