(ជ២) មេរៀនទី៤៖ (មេរៀនសង្ខេប) ភាពជាអ្នកដឹកនាំ

          ភាពជាអ្នកដឹកនាំ គឺជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់សង្គមចាប់តាំងពីសម័យកុលសម្ព័ន្ធមកម្ល៉េះ ។ អ្នកដឹកនាំមានតួនាទីចង្អុលបង្ហាញផ្លូវ, ទិសដៅ, និងសកម្មភាពផ្សេងៗរបស់ក្រុម ឬសហគមន៍ ។ អ្នកដឹកនាំល្អ គឺជាអ្នកសម្របសម្រួលកិច្ចការដោះស្រាយបញ្ហា, និងលើកទឹកចិត្តអ្នកក្រោមបង្គាប់ឱ្យធ្វើការងារដោយពេញចិត្ត ។ ការជ្រើសរើសអ្នកដឹកនាំល្អមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះពួកគេជាអ្នកកំណត់ជោគវាសនារបស់ប្រទេសជាតិ ។

ពាក្យគន្លឹះ

·         កុលសម្ព័ន្ធ     ៖ ជាក្រុមមនុស្សដែលរស់នៅរួមគ្នា និងមានទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីដូចគ្នា ។

·         អន្តរាយ        ៖ សំដៅដល់សភាពដែលធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតអន់ថយ ឬវិនាសហិនហោច ។

·         អត្តនោម័ត     ៖ មានន័យថាជាការសម្រេចចិត្តដោយខ្លួនឯង មិនផ្អែកលើច្បាប់ ឬការព្រមព្រៀងពីអ្នកដទៃ ។

·         ឯកច្ឆន្ទ        ៖ មានន័យថាជាការយល់ព្រម ឬការសម្រេចចិត្តរួមគ្នាពីសមាជិកទាំងអស់ក្នុងក្រុមណាមួយ ។

·         នីតិប្រតិបត្តិ    ៖ សំដៅលើការគ្រប់គ្រងដែលអនុវត្តច្បាប់ ឬកម្មវិធីនយោបាយដែលបានកំណត់ ។

·         នីតិកាល       ៖ រយៈពេលដែលអង្គការនយោបាយ(ដូចជារដ្ឋាភិបាល ឬរដ្ឋសភា)ត្រូវបានប្រគល់សិទ្ធិឱ្យធ្វើការ

·         អក្ខរកម្ម       ៖ មានន័យថាចំណេះដឹងផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ និងការចេះអានសរសេរ ។

១. អត្ថន័យភាពជាអ្នកដឹកនាំ    

          ភាពជាអ្នកដឹកនាំសំដៅលើបុគ្គលដែលអាចអភិវឌ្ឍជំនាញ និងបុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់ខ្លួន ដើម្បីសម្រេចគោលបំណងណាមួយ ។ មនុស្សត្រូវការអ្នកដឹកនាំជានិច្ច ដូចជា ក្នុងសាលារៀន គ្រួសារ មន្ទីរពេទ្យ រោងចក្រ អង្គភាព ភូមិ ឃុំ ស្រុក ក្រុង ខេត្ត រាជធានី និងក្នុងសហគមន៍ជាដើម ។ 

១.១. ការដឹកនាំ

          អ្នកដឹកនាំល្អត្រូវតែចេះសម្របសម្រួលកិច្ចការ ដោះស្រាយបញ្ហាលើកទឹកចិត្តអ្នកក្រោមបង្គាប់ និងធ្វើការងារជាក្រុមដើម្បីសម្រេចគោលបំណងរួម ។ មុខងារសំខាន់ៗរបស់អ្នកដឹកនាំមានដូចជា ការធ្វើផែនការ ការចាត់តាំង ការដឹកនាំ និងការតាមដានត្រួតពិនិត្យ ។

          លើសពីនេះ អ្នកដឹកនាំត្រូវចេះលើកទឹកចិត្តបុគ្គលិកឱ្យខិតខំធ្វើការងារ ឱ្យសមាជិកក្រុមបញ្ចេញយោបល់លើកិច្ចការដែលខ្លួនបានធ្វើ ដើម្បីស្វែងរកចំណុចខ្លាំង និងកែលម្អរាល់ចំណុចខ្សោយ លើកជាអនុសាសន៍ផ្សេងៗ ក្នុងគោលបំណងស្ថាបនាប្រយោជន៍ជាតិ អភិវឌ្ឍខ្លួន និងសមូហភាពទៅអនាគត ។ 

២. ប្រភេទ និងបែបបទនៃការដឹកនាំ

          ជាទូទៅគេបែងចែកការដឹកនាំជាពីរប្រភេទធំៗ គឺការដឹកនាំបែបផ្តាច់ការ និងការដឹកនាំបែបប្រជាធិបតេយ្យ ។ ការដឹកនាំនីមួយៗអាចនាំប្រទេសទៅរកភាពជឿនលឿន ឬភាពអន់ថយ ។

២.១. ការដឹកនាំបែបផ្ដាច់ការ

          ជាការដឹកនាំដែលមានទម្រង់ជាបុគ្គលនិយម និងអត្តនោម័ត ។ អ្នកដឹកនាំមិនផ្តល់ឱកាសឱ្យសមាជិកបញ្ចេញមតិយោបល់ឡើយ ហើយផែនការ និងការសម្រេចចិត្តទាំងអស់ គឺធ្វើឡើងដោយអ្នកដឹកនាំតែម្នាក់ឯង ។ អំណាចត្រូវបានប្រមូលផ្តុំទៅលើបុគ្គល ឬស្ថាប័នតែមួយ ។ អ្នកដឹកនាំបែបនេះច្រើនបន្តចេញពីត្រកូលមួយទៅត្រកូលមួយទៀត ឬផ្តើមចេញពីការដណ្តើមអំណាចដោយប្រើកម្លាំងយោធា ។

២.២. ការដឹកនាំបែបប្រជាធិបតេយ្យ

          ការដឹកនាំដែលយកប្រជាជនជាធំ ។ អ្នកដឹកនាំកើតចេញពីឆន្ទៈរបស់ប្រជាជនតាមរយៈការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ ។ ការដឹកនាំបែបនេះ តម្រូវឱ្យសមាជិកទាំងអស់ចូលរួមធ្វើផែនការ ធ្វើការរួមគ្នាដោយព្រមព្រៀងគ្នាជាឯកច្ឆន្ទ និងសម្រេចចិត្តរួមគ្នា ។ ការដឹកនាំបែបប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបានគេនិយម និងផ្សព្វផ្សាយយ៉ាងទូលំទូលាយនៅទូទាំងពិភពលោក ។

៣. មុខងារអ្នកដឹកនាំ

          អ្នកដឹកនាំ ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ក្នុងការចាត់ចែងការងារ និងបែងចែកធនធានមនុស្សតាមជំនាញរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ដើម្បីសម្រេចតាមគោលបំណង និងផែនការគ្រោងទុក ។

          ជាសកល មុខងារមូលដ្ឋានដែលដឹកនាំត្រូវយកចិត្តទុកដាក់សំខាន់ៗ គឺមុខងារធ្វើផែនការ មុខងារចាត់តាំង មុខងារដឹកនាំ មុខងារតាមដានត្រួតពិនិត្យ ។ល។ មុខងាររបស់អ្នកដឹកនាំមានសំខាន់ៗមានដូចជា ៖  

៣.១. មុខងារធ្វើផែនការ

ផែនការ ជាការកំណត់សកម្មភាពសំខាន់ៗ និងគោលដៅជាក់លាក់សម្រាប់អនុវត្តន៍ទៅតាមទិសដៅដែលបានកំណត់ ។ ផែនការត្រូវមានភាពច្បាស់លាស់ មានកាលកំណត់ពេលវេលា និងផ្អែកលើការវិភាគព័ត៌មានអំពីស្ថានភាពដែលពាក់ព័ន្ធ ។

៣.២. មុខងារចាត់តាំង

          មុខងារចាត់តាំងក៏ដូចជាមុខងារផែនការដែរ គឺទាមទារឱ្យអ្នកដឹកនាំត្រូវយល់ភារកិច្ច និងកិច្ចការឱ្យបានល្អិតល្អិន់ ក្នុងការចាត់ចែងកិច្ចការទាំងមូល។ អ្នកដឹកនាំ ត្រូវចាត់ចែងធនធានមនុស្សទៅតាមជំនាញ និងសមត្ថភាពរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗ ។ គោលដៅចម្បង គឺដើម្បីរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងដែលស្របតាមគោលបំណងរបស់គម្រោង ។

៣.៣. មុខងារដឹកនាំ

          មុខងារដឹកនាំ បង្ហាញឱ្យឃើញពីសមត្ថភាពរបស់អ្នកដឹកនាំក្នុងការចូលរួមផ្ទាល់ ជំរុញការងារណែនាំសកម្មភាពអ្នកនៅក្រោមបង្គាប់ ឱ្យសម្រេចគោលដៅដោយឈរលើស្មារតីទទួលខុសត្រូវ ផ្នែកសីលធម៌ និងវិន័យការងារ ។

          អ្នកដឹកនាំ ត្រូវប្រើវិធីសាស្រ្ត ល្បិច ឬ វិធីចិត្តសាស្រ្តទាក់ទងនិយោជិត ឬបុគ្គលិកឱ្យពេញចិត្តហ៊ានលះបង់កម្លាំងកាយ ចិត្តរបស់គេទៅលើការងារ ។ ការងារដឹកនាំត្រូវមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយនិយោជិត ឬ បុគ្គលិកផ្សេងៗ ដោយបង្ហាត់បង្រៀនពួកគេផ្តល់ឱកាសឱ្យពួកគេ ចែករំលែកបទពិសោធគ្នា កែតម្រូវតាល់កំហុសឆ្គង ជំរុញលើកទឹកចិត្ត និងត្រួតពិនិត្យ។ល។

          ការងារដឹកនាំ ត្រូវធ្វើទៅតាមផែនការ ដោយបង្ហាញការអនុវត្តការងារ ប្រគល់ការងារ វាយតម្លៃការងារតាមដំណាក់ៗ កែលម្អរាល់កំហុសឆ្គង ។ អ្នកដឹកនាំធ្វើយ៉ាងណាឱ្យបុគ្គលិកទាំងអស់ ធ្វើការដោយពេញចិត្ត ។

៣.៤. មុខងារត្រួតពិនិត្យ

          ធានាថាសកម្មភាពដែលបានអនុវត្តពិតជាស្របទៅតាមផែនការដែលបានកំណត់ ។ មុខងារនេះក៏រួមបញ្ចូលការវាយតម្លៃ និងប្រៀបធៀបលទ្ធផលដែលបានសម្រេចធៀបនឹងផែនការផងដែរ ។ ការត្រួតពិនិត្យចាំបាច់ត្រូវធ្វើទៅលើការងារ បរិមាណ គុណភាព ពេលវេលា និងការចំណាយ ។

៤. ការទទួលខុសត្រូវ និងប្រសិទ្ធភាពនៃការដឹកនាំ

ដើម្បីឱ្យការដឹកនាំមានប្រសិទ្ធភាព អ្នកដឹកនាំល្អត្រូវមានគោលការណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួន ។ អ្នកដឹកនាំត្រូវទទួលខុសត្រូវលើផែនការរបស់ខ្លួន ត្រូវពិនិត្យ និងអនុវត្តជាជំហានៗ រហូតដល់ចប់ ។ ពួកគេត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះឥរិយាបថ និងការសម្រេចចិត្តរបស់ខ្លួន ។ លើសពីនេះ អ្នកដឹកនាំត្រូវស្រឡាញ់សមាជិកទាំងអស់ដោយស្មើភាព ជួយដល់ក្រុមដែលខ្សោយ និងជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរគំនិតយោបល់ល្អៗ ដែលអាចឱ្យក្រុមផ្សេងៗយកធ្វើជាគំរូ ។

៥. ការដឹកនាំសហគមន៍

          ការដឹកនាំភូមិ-ឃុំ គឺផ្អែកលើផែនការយុទ្ធសាស្ត្ររបស់រាជរដ្ឋាភិបាល និងតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់សហគមន៍ ។ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ត្រូវមានផែនការគោលដើម្បីបង្ហាញពីគោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ និងឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ។ មេឃុំ-ចៅសង្កាត់ជាអ្នកទទួលខុសត្រូវក្នុងការអនុវត្តផែនការផ្ទាល់ដោយមានការចូលរួមពីប្រជាពលរដ្ឋ ។ ផែនការទាំងនេះគ្របដណ្តប់លើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច ធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថាន ។ ការតាមដាន និងវាយតម្លៃលើការអនុវត្តផែនការក៏មានសារៈសំខាន់ផងដែរ ។

៦. តួនាទី ភារកិច្ច និងការទទួលខុសត្រូវរបស់អភិបាលខេត្ត-រាជធានី

          អភិបាលខេត្ត-រាជធានីជាតំណាងរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលនៅតាមខេត្ត-រាជធានី ។ ពួកគេត្រូវបានតែងតាំងដោយក្រសួងមហាផ្ទៃ មិនមែនតាមរយៈការបោះឆ្នោតឡើយ ។ ភារកិច្ចរបស់អភិបាលខេត្តរួមមាន ការទទួលខុសត្រូវលើការងាររដ្ឋបាល ការគ្រប់គ្រងប្រជាជន ទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ ការការពារសណ្តាប់ធ្នាប់ សន្តិសុខសង្គម និងការអភិវឌ្ឍន៍ ។ អភិបាលខេត្ត-រាជធានីគ្មានសិទ្ធិជ្រៀតជ្រែកទៅលើកិច្ចការតុលាការទេ ។

៧. តួនាទី និងភារកិច្ចរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល

          រាជរដ្ឋាភិបាលជាអង្គការនីតិប្រតិបត្តិដែលមានភារកិច្ចទទួលខុសត្រូវចំពោះរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភាលើនយោបាយទូទៅ និងសកម្មភាពរបស់ខ្លួន ។ រដ្ឋាភិបាលមានតួនាទីដឹកនាំកិច្ចការទូទៅរបស់រដ្ឋតាមកម្មវិធីនយោបាយ និងផែនការអភិវឌ្ឍន៍ជាតិ ហើយគ្រប់គ្រងកងយោធា នគរបាល និងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធផ្សេងទៀត ។ ក្នុងអាណត្តិទី៤ គោលដៅអាទិភាពនៃគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ច គឺកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ដោយផ្តោតលើវិស័យ ១០ ជាអាទិភាព រួមមាន កសិកម្ម ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ទេសចរណ៍ និងពាណិជ្ជកម្មជាដើម ។

៨. សារៈសំខាន់របស់អ្នកដឹកនាំ

          អ្នកដឹកនាំមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់សង្គម ព្រោះពួកគេជាបង្គោលដែលជួយសម្របសម្រួល, ដោះស្រាយវិបត្តិ និងបង្ហាញទិសដៅសម្រាប់អនាគតសហគមន៍ និងប្រទេសជាតិរបស់ខ្លួន ។ អ្នកដឹកនាំមានភារៈជាអ្នកនាំផ្លូវឱ្យសកម្មភាពនានាប្រព្រឹត្តទៅបានត្រឹមត្រូវ, ថែរក្សាទំនាក់ទំនងល្អរវាងមនុស្ស និងការពារផលប្រយោជន៍របស់អ្នកក្រោមបង្គាប់ និងផលប្រយោជន៍រួម ។