ជំពូកទី៣ ៖ មណ្ឌលអាកាស អាកាសធាតុ និងធាតុអាកាស
មេរៀនទី១២ ៖ កង្វក់ឬការបំពុលខ្យល់
មេរៀនសង្ខេប
១. ប្រភពនៃការបំពុលខ្យល់
សារធាតុបំពុលត្រូវបានបញ្ចេញចូលទៅក្នុងបរិយាកាសពីប្រភពនានាដូចជា ចំហេះឥន្ធនៈផូស៊ីលនៅក្នុងយានយន្ត ទោចក្រយានយន្ត រោងចក្រ យន្តហោះ ការដុតអុស សំណល់លាមកសត្វ សំណល់ពីដំណាំ ការដាំស្ល បំភ្លឺឬកម្តៅ ការដុតព្រៃឈើ និងវាលស្មៅនៅតំបន់ត្រូពិច និងតំបន់ស្ទើត្រូពិចដើម្បីរានយកដីដាំដំណាំ ការចិញ្ចឹមសត្វ ការបាចជីការប្រើអាវុធយុទ្ធភ័ណ្ឌក្នុងសង្រ្គាម និងបន្ទុះភ្នំភ្លើង។
រូបភាពទី1៖ ប្រភពបំពុលអាកាស
២. សារធាតុបំពុលខ្យល់សំខាន់ៗ
សារធាតុបំពុលខ្យល់សំខាន់ៗមានដូចជា ភាគល្អិត ភាគល្អិតរឹងសំដៅលើធូលី ភាគល្អិតរាវហៅថា អ័ព្ទ។អាសូតអុកស៊ីត ជាឧស្ម័នកើតឡើងពីប្រតិកម្មគីមីរវាងអាសូត និងអុកស៊ីសែន។ ស្ពានធ័រអុកស៊ីត ជាឧស្ម័នកើតឡើងពីប្រតិកម្មគីមីរវាងនិងអុកស៊ីសែន។ កាបូនម៉ូណូអុកស៊ីត (CO) ជាឧស្ម័នគ្មានពណ៌ គ្មានក្លិន គ្មានរសជាតិ កើតឡើងពីផ្សែងយានយន្ត។ កាបូនឌីអុកស៊ីត ឬឧស្ម័នកាបូនិច CO2 ជាអ្នកទប់កម្តៅនៅក្នុងបរិយាកាស ដែលជា ប្រភពមួយនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ អ៊ីដ្រូកាបួ ជាក្រុមសមាសធាតុសរីរាង្គច្រើនបែបដែលផ្សំឡើងពីអ៊ីដ្រូសែន និងកាបូន អាសូតនៅក្នុងមណ្ឌលអាកាសរចល់ ស្មូកផូតូគីមី ជាសារធាតុបំពុលខ្យល់ចម្បងមួយដែលកើតមាននៅទីក្រុង។
៣.ផលប៉ះពាល់នៃការបំពុលខ្យល់
ការបំពុលអាកាសបណ្តាលឱ្យមានផលប៉ះពាល់ដូចជា បង្កបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាព កុមារ មនុស្សចាស់ ជាពិសេសមនុស្សដែលមានជំងឺបេះដូង និងសួត។ តំបន់ដែលមានការរងបំពុលខ្លាំងមនុស្សភាគច្រើនកើតជំងឺផ្លូវដង្ហើម ជំងឺមហារីក និងជំងឺខួរក្បាលចំពោះកុមារ។ ភាគល្អិតធ្វើឱ្យមានជំងឺផ្លូវដង្ហើម ជំងឺភ្នែក។ អាសូតអុកស៊ីតរារាំងការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ និងជំងឺផ្លូវដង្ហើម។ ស្ពានធ័រអុកស៊ីតបង្កជាជំងឺផ្លូវដង្ហើម បេះដូង សួត ។ កាបូនម៉ូណូអុកស៊ីតធ្វើឱ្យឈឺក្បាល វិលមុខ បេះដូង។ អ៊ីដ្រូកាបួធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ផ្លូវដង្ហើម និងមហារីកប៉ះពាល់ទាំងមនុស្សនិងសត្វ។ ស្មូកផូតូគីមីនាំឱ្យកើតជំងឺក្អក ជំងឺផ្លូវដង្ហើម និងផ្សាភ្នែក។ សំណប៉ះពាល់ដល់ការវិវត្តស្មារតីកុមារ។
៤.ការកាត់បន្ថយការបំពុលខ្យល់
គេចាត់វិធានការមួយចំនួនក្នុងការទប់ស្កាត់ការបំពុលខ្យល់ដូចជា ប្រើប្រាស់ប្រេងសាំងគ្មានសំណ ប្រើប្រេងកាតមានស្ពាន់ធ័រទាបកាត់បន្ថយយានយន្តឯកជនអភិវឌ្ឍការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ។ ចូលរួមដាំដើមឈើនៅតាមបណ្តោយផ្លូវកាត់បន្ថយយានយន្តដែលប្រើប្រាស់ផូស៊ីលឥន្ធនៈសង់បំពង់ផ្សែងរោងចក្រដោយបច្ចេកវិជ្ជាទំនើប តំបន់ឧស្សាកម្ម និង កន្លែងចាក់សំរាមត្រូវនៅឲ្យឆ្ងាយពីទីប្រជុំជន។ សាងសង់ផ្លូវធំៗនិងអគារទាបៗអនុវត្តន៍ការយកពន្ធលើការបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត និងស្ពាន់ធ័រឌីអុកស៊ីត។
