(ជ៣)មេរៀនទី៩៖ (មេរៀនសង្ខេប) គំរូធាតុអាកាសនិងធាតុអាកាសនៅប្រទេសកម្ពុជា

ជំពូកទី៣ ៖​ មណ្ឌលអាកាស អាកាសធាតុ និងធាតុអាកាស

មេរៀនទី៩  ៖  គំរូធាតុអាកាស និងធាតុអាកាសនៅប្រទេសកម្ពុជា

មេរៀនសង្ខេប

១.រំភាយកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ

នៅក្នុងបរិយាកាសមានសមាសធាតុផ្សំជាច្រើនដែលជាកត្តានៃធាតុអាកាសដូចជាសីតុណ្ហភាព សម្ពាធអាកាស ខ្យល់បក់ និងកំណកអាកាស។ កម្តៅដែលជ្រាបចូលទៅក្នុងដីធ្វើឲ្យដីក្តៅ ហើយបង្កើតបានជាចំហាយទឹកជះចេញមកក្រៅវិញជារលកអាកាសវែងៗ ដែលអាចផាត់រសាត់តាមខ្យល់ក្នុងបរិយាកាសជាន់ក្រោមដោយងាយ។ រំភាយកាំរស្មីព្រះអាទិត្យមកលើផែនដីប្រែប្រួលទៅតាមកត្តាដូចជា ចំណោតកាំរស្មីព្រះអាទិត្យមកលើផែនដី រយៈពេលថ្ងៃចាំងមកលើផែនដី និងចំហាយទឹក។ ចំណោតកាំរស្មីព្រះអាទិត្យមកលើផែនដីតែងតែប្រែប្រួលទៅតាមតំបន់ និងតាមរដូវផ្សេងៗលើពិភពលោក។ រយៈពេលថ្ងៃចាំងមកលើផែនដីប្រែប្រួលទៅតាមចំនួនម៉ោងក្នុងពេលថ្ងៃ និងចំនួនម៉ោងក្នុងពេលយប់។ ចំហាយទឹក ជាកត្តាសំខាន់ធ្វើឲ្យខ្យល់នៅជិតផែនដីក្តៅ។

២.សម្ពាធបរិយាកាស

សម្ពាធបរិយាកាស ជាទំងន់នៃខ្យល់ដែលសង្កត់មកលើផែនដីដោយសារទំនាញផែនដី។ សម្ពាធបរិយាកាសតែងតែប្រែប្រួលពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយនៅលើផែនដីកាលណាខ្យល់កាន់តែធ្ងន់ ម៉ាសមាឌខ្យល់ក៏កាន់តែធំហើយសម្ពាធសង្កត់លើផែនដីក៏កាន់តែធ្ងន់។ សម្ពាធបរិយាកាសធម្មតាស្មើនឹង កម្ពស់បារត 76 cm ឬ 1015 mb។ មួយមីលីបារ(1mb) ស្មើនឹងកម្ពស់បារត 0.75 ml។

សម្ពាធអាកាសដែលសង្កត់មកលើផែនដី ទទួលឥទ្ធិពលពីកត្តាដូចជារយៈកម្ពស់ សីតុណ្ហភាព សំណើមអាកាស បណ្តុំខ្យល់ជាដើម។ រយៈកម្ពស់ កាលណារយៈកម្ពស់កើនឡើង ខ្យល់រាវហើយស្រាល ឯសម្ពាធអាកាសក៏ថយចុះដែរ។ សីតុណ្ហភាព នៅពេលខ្យល់ក្តៅ ម៉ូលេគុលរបស់វាធ្វើដំណើរលឿន ហើយឆ្ងាយពីគ្នាធ្វើឲ្យខ្យល់មានដង់ស៊ីតេទាប។ សំណើមអាកាស ឬចំហាយទឹក នៅពេលចំហាយទឹកកើនឡើង ម៉ាសខ្យល់ថយចុះធ្វើឲ្យខ្យល់ស្រាល ហើយមានសម្ពាធខ្សោយ។ បណ្តុំអាកាស ពេលខ្លះខ្យល់បក់ចុះឡើង ជួនកាលយឺត អាចគរ ឬផ្គុំគ្នានៅកន្លែងណាមួយតាមបណ្តោយខ្សែស្រប ក៏កើតជាមណ្ឌលសម្ពាធខ្លាំងដែលគេហៅថា មណ្ឌលសម្ពាធសកម្ម។

៣.ខ្យល់បក់

ខ្យល់បក់លឿនពីចំណុចសម្ពាធខ្លាំងទៅចំណុចសម្ពាធខ្សោយ កាលណាចន្លោះសម្ពាធទាំងពីរខុសគ្នាខ្លាំង។ ហើយល្បឿនរឹតតែខ្លាំង កាលណាប្រវែងកាត់រវាងចន្លោះខ្សែសម្ពាធទាំងពីរខ្លី។ ខ្យល់មិនបក់ត្រង់ពីសម្ពាធខ្ពស់ទៅសម្ពាធទាប ព្រោះខ្យល់តែងវេរទៅតាមកម្លាំងផែនដីវិល។ ខ្យល់នៅអឌ្ឍគោលខាងជើងវេរទៅស្តាំ ឯអឌ្ឍគោលខាងត្បូងវេរទៅស្តាំ។

រូបភាពទី3 ៖ ឥទ្ធិពលកូរីយ៉ូលីស