(ជ៣)មេរៀនទី៨៖ (មេរៀនសង្ខេប) ទឹកក្នុងបរិយាកាស ពពក និងកំណកអាកាស

ជំពូកទី៣ ៖​ មណ្ឌលអាកាស អាកាសធាតុ និងធាតុអាកាស

មេរៀនទី៨  ៖  ទឹកក្នុងបរិយាកាស ពពក និងកំណកអាកាស

មេរៀនសង្ខេប

១.ទឹកក្នុងបរិយាកាស

នៅក្នុងបរិយាកាសជាន់ទាប ទឹកមាននៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងទម្រង់ជាឧស្ម័ន ឬចំហាយទឹក។ ក្នុងទម្រង់រាវម៉ូលេគុលនៅជិតៗគ្នា ហើយប្រជ្រៀតគ្នា និងទង្គិចគ្នាទៅវិញទៅមកឥតឈប់ឈរ។ ក្នុងទម្រង់ទឹករឹង(កក) ម៉ូលេគុលរៀបតាមលំដាប់ដោយខ្លួនឯង ហើយម៉ូលេគុលនីមួយៗមានសភាពរឹង ញ័រ តែមិនធ្វើចលនាដោយសេរីទេ។

រូបភាពទី1៖ ទឹកនៅក្នុងបរិយាកាសស្ថិតក្នុងទម្រង់ជាពពក

២.សំណើមអាកាស

ចំហាយទឹកនៅក្នុងអាកាសហៅថា “ សំណើមអាកាស ”។ សំណើមអាកាសអាចប្រែប្រួលពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ និងពីពេលមួយទៅពេលមួយ។ បរិមាណសំណើមនៅក្នុងអាកាសតែងតែស្ថិតនៅក្នុងសភាពជាសំណើមប្រៀបធៀប។ សំណើមប្រៀបធៀបជាផលធៀបរវាងទម្ងន់ចំហាយទឹកដែលមានក្នុងអាកាស និងទម្ងន់ចំហាយទឹកដែលមានច្រើនបំផុតក្នុងអាកាសក្នុងចំណុះស្មើគ្នា ហើយក្នុងលក្ខខណ្ឌសីតុណ្ហភាព និងសម្ពាធដូចគ្នា។ 

ខ្យល់ 1 kgអាចផ្ទុកចំហាយទឹកបាន 12g ប៉ុន្តែបើនៅក្នុងខ្យល់ 1 kg មានចំហាយទឹកតែ 9g នោះសំណើមប្រៀបធៀបគឺ 9/12 ឬ 75% ។ យើងអាចគណនាសំណើមប្រៀបធៀបដោយប្រើរូបមន្ត៖

ទម្ងន់ចំហាយទឹកនៅក្នុងម៉ាសខ្យល់ប្រែប្រួលទៅតាមសីតុណ្ហភាព និងសម្ពាធអាកាស សីតុណ្ហភាពនៅកំឡុងពេលដែលចំហាយទឹកចាប់កកហៅថា ចំណុចកំណក ។

៣.ពពក

                 ពពកជាដំណក់ទឹកឬក្រាមទឹកកកតូចល្អិតរាប់លានគ្រាប់ផ្គុំគ្នា។ ពពកកើតឡើងដោយសារខ្យល់ក្តៅអណ្តែតឡើងលើហើយចុះត្រជាក់ក្លាយជាខ្យល់ឆ្អែតចំហាយទឹក។ គេចែកពពកជាបីប្រភេទដោយផ្អែកលើរយៈកម្ពស់មាន ពពកជាន់ទាប ពពកជាន់មធ្យម ពពកជាន់ខ្ពស់។ ដោយផ្អែកលើទម្រង់មាន ពពកស្បៃ ពពកអន្លាយ និងពពកផ្កាស្ពៃ។ពពកផ្កាស្ពៃដូចគំនរសំឡីអណ្តែតនៅលើអាកាសកើតឡើងនៅពេលដែលខ្យល់ក្តៅអណ្តែតឡើងលើនៅពេលមេឃស្រលះនៅពេល ពពកនេះរីកកាន់តែធំវាបង្កឲ្យមានព្យុះភ្លៀង ផ្គររន្ទះ។ ពពកអន្លាយមានទម្រង់ជាស្រទាប់ពណ៌ប្រផេះមានទំហំធំកើតឡើង ដោយសារការរសាត់យឺតៗនៃខ្យល់នៅក្នុងបរិយាកាស។ ពពកអន្លាយដែលមានពណ៌ខ្មៅហៅថាអន្លាយណាំប៊ូស តែងតែបង្កើតរន្ទះខ្លាំងហើយមានភ្លៀង។ ពពកស្បៃជាពពកស្តើងស្រាលស្ថិតនៅរយៈកម្ពស់ខ្ពស់ កើតឡើងដោយនៅពេលមានខ្យល់ខ្លាំងអាចបង្កឲ្យមានខ្យល់ខ្លាំងអាចបង្កឲ្យមានធាតុអាកាសមិនល្អបើសិនជាវាក្រាស់ និងស្ថិតនៅរយៈកម្ពស់ទាប។

                       រូបភាពទី2៖ ពពកផ្កាស្ពៃ (Cumulus)   រូបភាពទី3៖ ពពកអន្លាយ (Stratus)     រូបភាពទី4៖ ពពកស្បៃ (Cirrus)

៤.កំណកអាកាស

កំណកអាកាស ជាទឹកក្នុងទម្រង់រឹង ឬរាវដែលធ្លាក់បរិយាកាសមកលើផែនដី។ កំណកអាកាសមានបួនទម្រង់សំខាន់ៗគឺ ទឹកភ្លៀង ទឹកកក ភ្លៀងលាយព្រិល និងព្រិល។ ទឹកភ្លៀង ជាកំណកអាកាសក្នុងទម្រង់រាវដែលធ្លាក់ពីពពកមកលើផែនដី។ ទឹកកក ជាកំណកអាកាសក្នុងទម្រង់រឹង កើតឡើងនៅពេលសីតុណ្ហភាពចុះត្រជាក់ខ្លាំហើយចំហាយទឹកប្តូររូបរាងទៅជារឹង។ ភ្លៀងលាយព្រិល ឬទឹកកក កើតឡើងនៅពេលទឹកភ្លៀងធ្លាក់ឆ្លងកាត់ស្រទាប់ខ្យល់កក។ ភ្លៀងលាយព្រិល ធ្វើឱ្យមានទឹកកកធ្លាក់ចុះ។

រូបភាពទី5៖ ប្រភេទកំណកអាកាស

៥.ដំណើរកំណើតទឹកភ្លៀង

ភ្លៀងរង្វល់ បណ្តាលមកពីខ្យល់ក្តៅដែលនៅជិតផ្ទៃដីស្ទុះឡើងទៅលើ គេសង្កេតឃើញមានភ្លៀងសម្ពាធខ្សោយ ជាពិសេសនៅតំបន់ចន្លោះត្រូពិច។ ភ្លៀងសណ្ឋានដីកើតឡើង នៅពេលខ្យល់ដែលបក់មកប៉ះនឹងសណ្ឋានដីខ្ពស់ដូចជាភ្នំ ខ្ពង់រាប បានច្រាលឡើងទៅលើហើយមានសភាពធូ    សីតុណ្ហភាពក៏ចុះត្រជាក់។ ឯចំហាយទឹកនៅក្នុងខ្យល់ ចាប់ផ្តើមកកបន្តិចម្តងៗ រួចកើតជាគ្រាប់ភ្លៀង។ តំបន់ឆ្នេរ ទោះជាមិនមែនតំបន់ខ្ពស់ក៏ដោយ ក៏សម្បូរភ្លៀងធ្លាក់ដែរ។ ខ្យល់សមុទ្រ ជាខ្យល់សើមបក់មកប៉ះផ្ទៃដីស្ទុះឡើងទៅលើរួចកើតជាភ្លៀង។ ម៉ាសខ្យល់ត្រជាក់ និងម៉ាសខ្យល់ក្តៅប៉ះគ្នាបង្កើតឱ្យមានព្រំខ្យល់។

រូបភាពទី6៖ ភ្លៀងរង្វល់