ជំពូកទី៣ ៖ មណ្ឌលអាកាស អាកាសធាតុ និងធាតុអាកាស
មេរៀនទី១១ ៖ ការព្យាករធាតុអាកាស និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ
មេរៀនសង្ខេប
ធាតុអាកាស គឺជាលក្ខខណ្ឌបរិយាកាសនៅទីកន្លែង និងពេលវេលាណាមួយជាក់លាក់។ អាកាសធាតុ គឺតំណាងឱ្យការប្រមូលផ្តុំព្រឹត្តិការណ៍ធាតុអាកាសប្រចាំថ្ងៃ ឬតាមរដូវក្នុងអំឡុងរយៈពេលវែងមួយ។ ពត៌មានអំពីលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមានសារៈសំខាន់ណាស់ចំពោះប្រជាជន។ ការព្យាករធាតុអាកាសត្រឹមត្រូវធ្វើឱ្យប្រជាជនមានការប្រុងប្រយ័ត្នធាតុអាកាសមិនល្អដែលបណ្តាលឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត ផលដំណាំ និងទ្រព្យសម្បត្តិ។
១.ការព្យករធាតុអាកាស
ការព្យាករធាតុអាកាសត្រូវធ្វើឡើងយ៉ាងម៉ត់ចត់បំផុតដោយសិក្សាតាមរយៈទិន្នន័យបានច្បាស់លាស់ពី សីតុណ្ហភាព សម្ពាធខ្យល់ ទំហំពពក សំណើម និងកំណកអាកាសទៅតាមកន្លែងជាច្រើន។ គេប្រមូលទិន្នន័យធាតុអាកាសដោយបង្ហោះបាល់ឡុងភ្ជាប់ជា មួយឧបករណ៍ដើម្បីកត់ត្រាសីតុណ្ហភាព សំណើម និងសម្ពាធអាកាស ហើយអ្នកបើកយន្តហោះក៏រួមចំណែកក្នុងការរាយការណ៍ពីលក្ខណៈខ្យល់នៅរយៈកម្ពស់ខ្ពស់។ ការព្យាករធាតុអាកាស គឺជាការប្រមូលទិន្នន័យនិងវិភាគទិន្នន័យប្រចាំថ្ងៃ ហើយផ្សព្វផ្សាយតាមវិទ្យុ ទូរទស្សន៍ និងសារពត៌មានផ្សេងៗ ដើម្បីឱ្យប្រជាជនដឹង និងស្វែងយល់ពីធាតុអាកាសទំាងនោះ។ ឧតុវិទូព្យាករធាតុអាកាសដោយផ្អែកលើកត្តាសំខាន់ដូចជា ល្បឿនខ្យល់ ទិសខ្យល់ សម្ពាធអាកាស សីតុណ្ហភាព និងចលនាព្រំខ្យល់។ ផែនទីធាតុអាកាសមាននិមិត្តសញ្ញាដូចជា ព្រំខ្យល់ មេឃស្រឡះ ភ្លៀង ព្យុះផ្គររន្ទះ ភ្លៀងលាយព្រិល ខ្វះរបាយការណ៍ ព្យុះ ពពកខ្លះ ពពកច្រើន ព្រិល អព្ទ័ ទិសនិងល្បឿនខ្យល់។
រូបភាពទី1៖ ផែនទីធាតុអាកាស រូបភាពទី2៖ និមិត្តសញ្ញាផែនទីធាតុអាកាស
២.ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ
ចាប់តាំងពីពេលដែលមនុស្សបានធ្វើការកត់ត្រាទិន្នន័យអាកាសធាតុគេកត់សំគាល់ឃើញថា ធាតុអាកាសក្តៅបំផុតកើតមាននៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 ។ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តមិនទាន់អាចសន្និដ្ឋានថា កំណើនកម្តៅនេះកើតឡើងពីកំណើនផលផ្ទះកញ្ចក់ ឬក៏ការប្រែប្រួលដោយធម្មជាតិនៅឡើយទេ។ ប៉ុន្តែភស្តុតាងនៃទំនាក់ទំនងរវាងឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានលេចឡើងកាន់តែច្បាស់។ កំណើនឧស្ម័នផលកញ្ចក់បណ្តាលមកពីអត្រានៃការបញ្ចេញសំណល់ឧស្ម័នកើនឡើង។ ការកើនឡើងនៃបញ្ចេញឧស្ម័ននេះជាអនុគមន៍នៃកំណើនប្រជាជន កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា។ កំណើនកម្តៅលើពិភពលោកមានឥទ្ធិពលដល់របបធាតុអាកាសលើពិភពលោកដូចជាបណ្តាលឱ្យមានរំហួតទឹកទៅក្នុងបរិយាកាសកើនឡើង និងបង្កឲ្យមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន រដូវត្រជាក់ខ្លីជាងមុន តែរដូវក្តៅវែងជាងមុន។ នៅពេលដែលអូសូននៅក្នុងមណ្ឌលអាកាសស្ងប់ថយចុះ អត្រានៃកាំរស្មីស្វាយអ៊ុលត្រាដែលអាចចូលមកដល់ផ្ទៃផែនដីក៏កើនឡើងដែរ។ ការសំដិលត្រូវកាំរស្មីស្វាយអ៊ុលត្រា និងបណ្តា
លឱ្យមានកំណើននៃជំងឺស្បែក ស្រវាំងភ្នែក និងមហារីកស្បែក។
រូបភាពទី4៖ ស្រទាប់អូសូននៅក្នុងបរិយាកាសផែនដី
