(ជ២)មេរៀនទី៣៖ (មេរៀនសង្ខេប) មហាសមុទ្រ

ជំពូកទី២៖​ ទឹកលើភពផែនដី

មេរៀនទី៣៖  មហាសមុទ្រ

១.ការកកើតមហាសមុទ្រ

បន្ទុះភ្នំភ្លើងបានព្រួសកំអែ ផេះ និង ឧស្ម័នពាសពេញភពទាំងមូល។ ឧស្ម័នភ្នំភ្លើងគួបផ្សំនឹងឧស្ម័នផ្សេងៗ និងចំហាយទឹកបង្កើតបានជាបរិយាកាសភពផែនដី។​ ផែនដីចុះត្រជាក់ល្មមធ្វើឱ្យចំហាយទឹកក្លាយជាកំណកហើយធ្លាក់មកជាភ្លៀង។ ភ្លៀងបានហូរចាក់បំពេញតំបន់ទាបនិងកំហូងនៃផ្ទៃផែនដីបង្កើតបានជាមហាសមុទ្រ។

២.ការបែងចែកមហាសមុទ្រលើពិភពលោក

របាយ និងរាងរបស់ទ្វីប ប្រជុំកោះ និងលក្ខខណ្ឌមួយចំនួនទៀតបានកំណត់ឲ្យគេធ្វើការបែងចែកមហាសមុទ្រជា 4 ធំៗ និងសមុទ្រតូចៗផ្សេងទៀត។       មហាសមុទ្រអាកតិចជាមហាសមុទ្រតូចជាងគេ ហើយរាក់ជាងគេបំផុត។ ភាគច្រើននៃផ្ទៃរបស់វាគឺគ្របដណ្តប់ដោយទឹកកក។  មហាសមុទ្រឥណ្ឌា ជាមហាសមុទ្រធំទីបីគ្របដណ្តប់ប្រហែល 20% នៃផ្ទៃទឹកលើភពផែនដី។ វាមានព្រំដែនខាងជើងជាប់ជាមួយទ្វីបអាស៊ី ខាងលិចជាប់ទ្វីបអាហ្វ្រិក ខាងកើតជាប់នឹងឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន និងប្រជុំកោះស៊ុនដា ហើយខាងត្បូងជាប់ទ្វីបអង់តាកទិច     និងអូស្រ្តាលី។ មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិច ទំហំមហាសមុទ្រអាត្លង់តិចមានប្រហែលពាក់កណ្តាលមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក    វាជាមហាសមុទ្រធំលំដាប់ទីពីរ គ្របដណ្តប់ប្រហែល 1 ភាគ 5  នៃផ្ទៃផែនដី ។ មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិច ជាមហាសមុទ្រធំជាងគេបំផុត មានផ្ទៃធំទូលាយ លាតសន្ធឹងពីមហាសមុទ្រអាកទិចនៅផ្នែកខាងជើង ហើយឆ្ពោះទៅទ្វីបអង់តាកទិចនៅផ្នែកខាងត្បូង មានព្រំដែនជាប់ជាមួយទ្វីបអាស៊ី នឹងអូស្រ្តាលី ហើយផ្នែកខាងលិចជាប់នឹងទ្វីបអាមេរិក។

៣.លក្ខណៈរបស់ទឹកមហាសមុទ្រ

ទឹកមហាសមុទ្រប្រៃព្រោះជាតិអំបិលបន្ថែមចូលក្នុងមហាសមុទ្រអស់រយៈពេលរាប់លានឆ្នាំ។ នៅពេលទឹកទន្លេ និងស្ទឹងទាំងឡាយហូរឆ្ពោះទៅមហាសមុទ្រ ទឹកទាំងនោះបានរំលាយរ៉ែផ្សេងៗ ហើយនាំយករ៉ែទាំងនោះទៅកាន់មហាសមុទ្រ ។ សារធាតុរ៉ែដែលរលាយជាអចិន្រ្តៃយ៍ច្រើនបំផុតនៅក្នុងមហាសមុទ្រគឺ​សូដ្យូមក្លរូ  (NaCl) ដែលមានប្រហែល 80 % ហើយនៅមានអ៊ីយ៉ុងរ៉ែផ្សែងទៀតដូចជា ម៉ាញ៉េស្យូម កាល់ស្យូម អាសូត និងផូស្វរ។ ជាមធ្យមទឹកសមុទ្រ 1 Kg ផ្ទុកអំបិលចំនួន 35 g គឺមានន័យថា 35 ភាគពាន់។ កត្តាដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើភាពប្រៃគឺ កត្តាអាកាសធាតុ  ការហូរចូលនៃបរិមាណទឹកសាប និងកត្តាមួយវិញទៀតគឺចលនាទឹក។  សីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រ ប្រែប្រួលទៅតាមរយៈទទឹង និងរដូវនៃឆ្នាំ។ សីតុណ្ហភាពផ្ទៃលើចាប់ពី 1°C ហូតដល់ 24°C ក្បែរអេក្វាទ័រ។ តំបន់មហាសមុទ្រនៅតាមអេក្វាទ័រក្តៅជាងតំបន់ដទៃទៀត តំបន់ទាំងនេះទទួលថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យច្រើនជាងតំបន់ទាំងឡាយដែលនៅជិតប៉ូល។ គេបែងចែកជាបីស្រទាប់គឺ តំបន់ផ្ទៃលើ តំបន់សីតុណ្ហភាពធ្លាក់ចុះខ្លាំង និងតំបន់ជ្រៅ។

៤. ជីវិតក្នុងមហាសមុទ្រ

គេចែកជីវិតនៅក្នុងមហាសមុទ្រជាបីគឺ ប្លង់តុង ណិកតុង និងបង់តូស។ គេចែកវាជាបីក្រុមដោយផ្អែកទៅលើ ទីកន្លែងដែលពួកវារស់នៅ និងរបៀបដែលវាផ្លាស់ទី។ ប្លង់តុង ​ជាសារពាង្គកាយដែលអណ្តែតនៅលើ ឬក្បែរផ្ទៃលើមហាសមុទ្រ។ ប្លង់តុងត្រូវបានគេចែកចេញជាពីរក្រុម គឺប្លង់តុងសត្វ និង ប្លង់តុងរុក្ខជាតិ។ ណិកតុង ​ជាសារពាង្គកាយដែលហែលដោយសេរីនៅក្នុងមហាសមុទ្រ។ ណិកតុង រួមបញ្ចូលទាំងពពួកថនិកសត្វដូចជា ត្រីបាឡែន ត្រីដូហ្វីន និងតោសមុទ្រក៏ដូចជាត្រីផ្សេងៗទៀត។ បង់តូស ​ជាសារពាង្គកាយដែលរស់នៅលើ ឬនៅក្នុងបាតមហាសមុទ្រ។ ពួកវារស់ក្នុង ភក់ ខ្សាច់ និងថ្ម។

៥.តំបន់មហាសមុទ្រ

មជ្ឈដ្ឋានបង់ទិច  គឺជាមជ្ឈដ្ឋានបាតក្រោមនៃមហាសមុទ្រ និងសារពាង្គកាយទាំងអស់ដែលរស់នៅខាងក្នុង រឺនៅនឹងបាតមហាសមុទ្រ។ មជ្ឈដ្ឋានប៉េឡាស៊ិកជាមាឌទាំងមូលរបស់ទឹកនៅក្នុងមហាសមុទ្ររួមទាំងសារពាង្គកាយ   សមុទ្រដែលរស់នៅពីលើបាតមហាសមុទ្រ។

៦.ធនធានមហាសមុទ្រ

ធនធានមហាសមុទ្រ គឺជាអាហារ វត្ថុធាតុដើម ថាមពល ទឹក និងធនធានរ៉ែជាច្រើនផ្សេងទៀត។ ធនធានមានជីវិត មានដូចជា ក្តាម បង្គា ខ្យង គ្រុំចំពុះទា និង ប្រភេទសារាយសមុទ្រជាច្រើនទៀត។ ធនធានគ្មានជីវិត មាន ទឹក រ៉ែ និងថាមពល ផ្សេងទៀត។