(ជ១)មេរៀនទី៥៖ (មេរៀនសង្ខេប) ការរញ្ជួយដី

ជំពូកទី១៖​ ភពផែនដី

មេរៀនទី៥៖ ការរញ្ជួយដី

មេរៀនសង្ខេប

១.ទីកន្លែងរញ្ជួយដី

រញ្ជួយដី គឺជារំញ័រដែលកើតឡើងពីចលនារបស់សិលាក្រោមផ្ទៃផែនដី។ រញ្ជួយដីកើតឡើងនៅជិតគែមព្រំដែនផ្លាកតិចតូនិច។ ផ្លាកតិចតូនិចគឺម៉ាសដ៏ធំនៃសិលារឹងដែលបង្កើតបានជាផ្នែកក្រៅបំផុតនៃផែនដី។ ផ្លាកតិចតូនិច វាធ្វើចលនាក្នុងទិសដៅ និងល្បឿនផ្សេងៗពីគ្នាគឺផ្លាកពីរអាចរុញផ្ទប់គ្នា ទាញចេញពីគ្នា ឬអាចរអិលប៉ះគ្នាក្នុងទិសដៅ ផ្សេងគ្នា។

តំបន់រញ្ជួយដីខ្លាំងនិងសកម្មជាងគេស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនផ្លាកជុំវិញមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វីក។

២.មូលហេតុនៃការរញ្ជួយដី

សិលាខូចទ្រង់ទ្រាយដោយសារកម្លាំង។    សិលានៅតាមបណ្ដាយស្នាមប្រេះខូចទ្រង់ទ្រាយតាមលក្ខណៈពីរយ៉ាងគឺ លក្ខណៈជាប្លាស្ទិច ដូច ដីឥដ្ឋគំរូ និងលក្ខណៈយឺតដូចកៅស៊ូកង។ កំហូចទ្រង់ទ្រាយមានលក្ខណៈជាប្លាស្ទិចមិនបណ្ដាលឲ្យកើតមានរញ្ជួយដីទេ។ កំហូចទ្រង់ទ្រាយមានលក្ខណៈយឺតដូចកៅស៊ូកងដែលបណ្តាលឱ្យកើតមានរញ្ជួយដី។

៣.ភាពខុសគ្នានៃរញ្ជួយដី

           ភាពខុសគ្នានៃរញ្ជួយដីតាមប្រភេទនៃចលនាផ្លាក និងបំណាក់ស្រុត​ គឺចលនាជំនួបគ្នា កើតឡើងនៅពេលផ្ទាំងសំបកផែនដីរុញផ្ទប់គ្នាតាមទិសបញ្ឈរបង្កើតឲ្យមានបំណាក់ស្រុតបញ្ច្រាសបណ្ដាលឲ្យមានរញ្ចួយដីខ្លាំង និងជ្រៅ។ ចលនាបែកចេញ ផ្ទាំងសំបកផែនដីទាញចេញពីគ្នារអិលតាមទិសបញ្ឈរតាមបណ្ដោយបំណាក់ស្រុតធម្មតា ហើយបណ្ដាលឲ្យមានរញ្ចួយដីខ្សោយ និងរាក់។ ចលនាផ្លាកជ្រួសគ្នា ផ្ទាំងសំបកផែនដីរអិលប៉ះគ្នាតាមទិសផ្ដេកដែលបណ្ដាលឲ្យមានបំណាក់ស្រុតជ្រួស និងរញ្ជួយដីមធ្យម និងរាក់។

៤.ប្រភេទរលករញ្ជួយដី

             រលករញ្ជួយដី គឺជារលកនៃថាមពលដែលធ្វើចលនាឆ្លងកាត់ផែនដី។ រលករញ្ជួយដីមាន ២ប្រភេទ គឺរលកក្នុង និងរលកផ្ទៃលើ។ រលកក្នុង ជារលករញ្ជួយដីដែលធ្វើចលនាឆ្លងកាត់ផ្នែកខាងក្នុងនៃផ្ទៃផែនដី។ រលកក្នុងមាន ២ប្រភេទគឺ រលកទី1 ឬ រលក P និង រលកទី2 ឬរលក S។  រលកទី1 ឬ រលក P ជារលករញ្ជួយដីដែលមានល្បឿនលឿនជាងគេបំផុត។ វាធ្វីចលនាឆ្លងកាត់គ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៃផែនដីបាន។ រលកទី2 ឬរលក S ជារលករញ្ចួយដីដែលមានល្បឿនលឿន បន្ទាប់ពីរលក P។ រលកផ្ទៃលើ ឬរលក L គឺជារលករញ្ជួយដីយឺតជាងគេ ហើយធ្វើអោយផ្ទៃដីលើផ្លាស់ទីចុះឡើងជារង្វង់នៅពេលដែលវាធ្វើចលនាតាមផ្ទៃដីលើ។ រលកផ្ទៃលើមានការបំផ្លាញខ្លាំងជាងរលកផ្សេងទៀត ព្រោះរលកនេះអង្រួនផ្ទៃដីតាមទិសបញ្ឈរ។

៥.រង្វាស់រញ្ជួយដី

ដើម្បីវាស់ពេលវេលា និងទីកន្លែងកើតមានរញ្ជួយដី រញ្ជួយដីវិទូប្រើឧបករណ៍វាស់រញ្ជួយដីឧបករណ៍នោះឈ្មោះថា ឧបករណ៍វាស់រញ្ជួយដី (Seismographs) ។ គេវាស់ដាក់ឧបករណ៍នៅលើផ្ទៃដីសម្រាប់កត់ត្រារលករញ្ជួយដី។ ឧបករណ៍វាស់រញ្ជួយដីបង្កើតបានជាក្រាបរញ្ជួយដី ហើយអ្នករញ្ជួយដីវិទូយកក្រាបនេះមកគណនាពេលវេលារញ្ជួយដីកើតឡើង។ ហើយរកឃើញពេលវេលាចាប់ផ្ដើមតាមរយះការប្រៀបធៀបក្រាបរលករញ្ជួយដី និងកំណត់ចំណាំពេលវេលាខុសគ្នានៃការមកដល់នៃរលកP និងរលកS។

រញ្ជួយដីវិទូរកផ្ចិតលើរញ្ជួយដីដោយប្រមូលក្រាបរលករញ្ជួយដីមកពី ៣ ទៅ៤ទីតាំងខុសៗគ្នា។ បន្ទាប់មកពួកគេដាក់ក្រាបរញ្ជួយនៅលើក្រាហ្វិចនៅរយះចម្ងាយនិងពេលវេលា ដូច្នេះចំនុចដំបូងនៃរលក P ភ្ជាប់គ្នាបង្កើតបានជាខ្សែកោងរលក P ហើយចំនុចដំបូងរលក S ភ្ជាប់ គ្នាបានជាខ្សែកោងរលក S។ រញ្ជួយដីវិទូរកទីតាំងផ្ចិតលើដោយគូរង្វង់ជុំវិញស្ថានីយរញ្ជួយដីចំនួន ៣។ កាំរង្វង់ស្មើនិងចម្ងាយចេញពីឧបករណ៍វាស់រញ្ជួយដីទៅផ្ចិតលើ។ រង្វង់ទី១និងទី២ កាត់គ្នាពីរចំនុច ហើយចំនុចមួយជាផ្ចិតលើរញ្ជួយដីក្នុងចំណោមពីរ។ គូសរង្វង់ទី៣ជុំវិញស្ថានីយមួយទៀត ហើយចំនុចមួយដែលរង្វង់ទាំងបីប្រសព្វគ្នាជាផ្ចិតលើរបស់រញ្ជួយដី។

រញ្ជួយដីវិទូប្រើមាត្រដ្ឋានរិចឆ្ទ័រនិងមាត្រដ្ឋានមែរកាលី។ កម្លាំងកាន់តែធំបណ្ដាលឲ្យវិនាសកាន់តែខ្លាំង ។ ឧទាហរណ៍៖ កម្លាំង២.0រិចឆ្ទ័រ គេអាចកត់ត្រាបានដោយឧបករណ៍វាស់រញ្ជួយដីប៉ុណ្ណោះ។តែបើកម្លាំង៧.០រិចឆ្ទ័រកម្លាំងអាច បណ្ដាលឲ្យវិនាសសកម្មខ្លាំង។ ចំណែកឯមាត្រដ្ឋានមែរកាលី វិញគេតាងជាអក្សរឡាតាំង។ ឧទាហរណ៍៖កម្លាំងI-III មនុស្ស ដឹងថាញ័រដូចរថយន្តបរកាត់ តែបើកម្លាំង X-XII មានការបំផ្លាញខ្លាំង។

ឧបករណ៍វាស់រញ្ជួយដី(Seismographs)

៦.គ្រោះមហន្តរាយនៃរញ្ជួយដី

មូលហេតុអ្វីដែលរញ្ជួយដីនាំឱ្យមានការបំផ្លាញមានដូចជា ការអង្រួនដីធ្វើឱ្យមានរអិលដី បង្កឲ្យមានការបំផ្លាញ អាគារ ស្ពាន បង្គោលភ្លើង ។ ភក់រាវកើតឡើងពេលរំញ័រដីខាំ្លងបណា្តលឱ្យដីដែលមាន សំណើមធូរ និងភក់រាវធ្វើឱ្យអាគារស្រុត។  រំញ័របន្ទាប់ អាគារដែលទទួលរងរញ្ជួយដីមុន ពេលជួបរញ្ជួយដីបន្ទាប់និងរងការបំផ្លាញ។ ស៊ូណាម៉ិរញ្ជួយដីបាតសមុទ្របណ្ដាលឱ្យកក្រើកបាតសមុទ្រ និងរុញទឹកឱ្យមានរលកធំៗ។

៧.វិធីការពារខ្លួនពេលមានរញ្ជួយដី

វិធីដើម្បីការពារខ្លួនពេលមានគ្រោះរញ្ជួយដីមានដូចជា មុនរញ្ជួយដីចាប់ផ្តើដាក់វត្ថុធ្ងន់នៅលើធ្នើរដែលទាបដើម្បីការពារផ្ទះរបស់អ្នកនិងត្រូវត្រៀមអាហារនិងសម្ភារៈចាំបាច់សំរាប់ប្រើបន្ទាប់ពីរញ្ជួយដី។ ពេលមានរំញ័រចាប់ផ្ដើម ពេលអ្នកនៅក្នុងអាគារអ្នកត្រូវតែក្រាប ឬផ្កាប់មុខចុះនៅក្រោមតុចំកណ្ដាលបន្ទប់។ បើអ្នកនៅក្រៅផ្ទះអ្នកត្រូវឱនមុខ ងាកចេញពីអាគារ ដើមឈើ និងប្រព័ន្ធផ្សេងៗ ហើយការពារក្បាលរបស់អ្នកដោយដៃរបស់អ្នក។ បើអ្នកកំពុងបើករថយន្តអ្នកត្រូវបញ្ឈប់។ បន្ទាប់ពីរញ្ជួយដីបញ្ចប់ត្រូវចាកចេញពីតំបន់គ្រោះថ្នាក់ឱ្យបានឆាប់ដូចជា កន្លែងដែលមានប្រភពថាមពល កញ្ចក់បែក និងកន្លែងដែលមានភ្លើងឆេះ។

Kahramanmaras ប្រទេសទួរគី៖ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ 2023។ គ្រោះមហន្តរាយរញ្ជួយដីនៅ Kahramanmaras ។

ការរញ្ជួយដីនៅ Kahramanmaras មានកម្រិត 7.7 រ៉ិចទ័រ។