ជំពូកទី១៖ ភពផែនដី
មេរៀនទី៤៖ ផ្លាកតិចតូនិច
មេរៀនសង្ខេប
១.ទ្រឹស្តីទ្វីបរសាត់របស់លោក វេសេនឺ
លោកអាល់ហ្វ្រេដ វេសេនឺ ជាជនជាតិអាឡឺម៉ង់បានបង្កើតសម្មតិកម្មថា ទ្វីបធ្វើចលនា។ គាត់បានប្រមូលភស្ដុតាងពីកន្លែងជាច្រើនដើម្បីគាំទ្រឹស្ដីទ្វីបរសាត់របស់គាត់ គឺគាត់បានសិក្សាពីលក្ខណៈដី ផូស៊ីល និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
នៅពេលលោកវេសេនឺបាន ផ្គុំផែនទីទ្វីបអាព្រិចជាមួយនឹងផែនទីទ្វីបអាមេរិចខាងត្បូងគាត់កត់សម្គាល់ឃើញថាឆ្នេរទ្វីប និងជួរភ្នំនៅទ្វីបទាំងពីរហាក់ដូចជាមានភាពស៊ីគ្នា។ ចំណែកស្រទាប់ធ្យូងថ្មនៅទ្វីបអឺរ៉ុបស៊ីគ្នា និងស្រទាប់ធ្យូងថ្មនៅអាមេរិចខាងជើង។
ផូស៊ីល ជាស្លាកស្នាមនៃបុរេសារពាង្គកាយដែលបានបន្សល់ទុកនៅក្នុងសិលា។ គេរកឃើញផូស៊ីលក្លូសុបតឺរីនៅអាមេរិកខាងត្បូង អូស្រ្តាលី ឥណ្ឌា និង អង់តាក់ទិច។ ល្មូនទឹកសាបមានឈ្មោះថា មេសូរុស និងលីស្ដ្រូសូរុស ត្រូវបានគេរកឃើញផូស៊ីលនៅទ្វីបពីរ ឆ្ងាយដាច់ពីគ្នាដែលខ័ណ្ឌដោយសមុទ្រទឹកប្រៃដែលគេគិតថាវាមិនអាចហែលឆ្លងរួច។
ផូស៊ីលរុក្ខជាតិតំបន់ត្រូពិចត្រូវបានគេរកឃើញនៅកោះស្ពឺតបឺចេនក្នុងមហាសមុទ្រអាកទិច។ កោះនេះត្រូវតែមានអាកាសធាតុក្ដៅល្មមនៅពេលរុក្ខជាតិរស់នៅ ដូច្នេះលោកសន្និដ្ឋានថា ស្ពឺតបឺចេន ត្រូវតែស្ថិតនៅជិតអេក្វាទ័រកាលពីអតីតកាល។
២.ទ្រឹស្តីគម្លាតបាតសមុទ្រ
ទ្រឹស្តីគម្លាតបាតសមុទ្រ ជាភស្តុតាងដែលបានគាំទ្រគំនិតដំបូងរបស់លោកវេសេនឺថា ទ្វីបធ្វើចលនាដែលបង្កើតឡើងដោយលោក ហារី ហេស ជាធរណីវិទូជនជាតិអាមេរិក។ គម្លាតបាតសមុទ្របានចាប់ផ្តើមនៅឯទ្រនុងកណា្តលមហាសមុទ្រតាមបណ្តោយស្នាមប្រេះក្នុងសំបកមហាសមុទ្រ។ នៅតាមបណ្ដោយទ្រនុងនេះរូបធាតុរលាយនៅជម្រៅ 3km ដល់ 4km ខាងក្រោមផ្ទៃដីផ្ទុះឡើងពេលជាមួយគ្នានេះសិលាចាស់ជាងក៍ធ្វើចលនាដែរ។ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាមានគម្លាតបាតសមុទ្រអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តបានប្រើប្រាស់ភស្តុតាងដូចជា ភស្ដុតាងរូបធាតុរលាយភស្តុតាងស្រទាប់មេដែក និងភស្ដុតាងនៃការខួងគំរូសិលា។
៣.ទ្រឹស្តីផ្លាកតិចតូនិច
ទ្រឹស្តីផ្លាកតិចតូនិច ជាទ្រឹស្តីដែលពន្យល់ថាមណ្ឌលថ្មរបស់ផែនដីបានប្រេះបែកជាផ្លាកតិចតូនិចយ៉ាងច្រើន និងធ្វើចលនាលើមណ្ឌលខាប់។ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តបានរកឃើញកម្លាំងបីដែលធ្វើឲ្យផ្លាកតិចតូនិចមានចលនាគឺកម្លាំងទ្រនុងរុញ កម្លាំងរង្វល់ និងកម្លាំងទំនាញនៃមណ្ឌលថ្ម។
ព្រំដែនផ្លាកតិចតូនិចចែកចេញជាបីប្រភេទគឺ ព្រំដែនរួមឬ ព្រំដែនជំនួបគ្នា ព្រំដែនបែកចេញឬ ព្រំដែនសំណង់ និងព្រំដែនជ្រួសគ្នា។ នៅពេលផ្លាកតិចតូនិចពីរបុក ទង្គិចគ្នា ព្រំដែនដែលផ្លាកទាំងពីរជួបគ្នាត្រូវបានហៅថា ព្រំដែនរួមឬ ព្រំដែនជំនួបគ្នា។ នៅពេលផ្លាកតិចតូនិចពីរធ្វើចលនាចេញពីគ្នាហៅថា ព្រំដែនបែកចេញ ។ នៅពេលផ្លាកតិចតូនិចពីររអិលប៉ះគ្នាតាមផ្ទៃដេកនោះ ព្រំដែនរវាងផ្លាកទាំងពីរនេះ ហៅថាព្រំដែនជ្រួសគ្នា។
