(ជ១)មេរៀនទី២៖ (មេរៀនសង្ខេប) កម្លាំងទំនាញផែនដី

ជំពូកទី១៖​ ភពផែនដី

មេរៀនទី២៖ កម្លាំងទំនាញផែនដី

មេរៀនសង្ខេប

១.ទំនាញនិងការធ្វើចលនារបស់ផែនដី

កម្លាំង ជាការរុញ ច្រាន ឬទាញ។ រកឃើញដោយលោក អ៊ីសាក់ញូតុន ជនជាតិអង់គ្លេសឆ្នាំ 1666 គាត់បានពណ៌នាពីការជ្រុះធ្លាក់ពីដើមរបស់ផ្លែប៉ោម។ កាលណាម៉ាសកាន់តែធំធ្វើឲ្យទំនាញកាន់តែខ្លាំង ហើយបើទម្ងន់កាន់តែធំក៏ធ្វើឲ្យទំនាញកាន់តែខ្លាំងដែរ។ ទម្ងន់អាចប្រែប្រួលពីតំបន់មួយទៅតំបន់មួយអាស្រ័យតាមរយៈកម្ពស់របស់សណ្ឋានដីប៉ុន្តែម៉ាសមិនប្រែប្រួលទេ។ កាលណាទីតាំងកាន់តែខ្ពស់ ធ្វើឲ្យទំនាញកាន់តែខ្សោយ។ ហើយទំនាញកាន់តែខ្សោយនៅពេលចម្ងាយកាន់តែឆ្ងាយ។

          ភពនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យធ្វើដំណើរស្ថិតនៅក្នុងគន្លងរបស់វាព្រោះកម្លាំងទំនាញរបស់ព្រះអាទិត្យទាញភពទាំងនោះមិនឲ្យធ្វើចលនាត្រង់ស្របពេលជាមួយគ្នានោះដែរ ភពរក្សាចលនាឆ្ពោះទៅមុខដោយសារនិចលភាព។ ដូចគ្នានឹងផែនដីទាញព្រះចន្ទវិលជុំវិញផែនដី ក៏ដូចជាព្រះអាទិត្យទាញភពផែនដីវិលជុំវិញខ្លួនខណៈពេលដែលនិចលភាពរបស់ផែនដីរក្សាចលនាឆ្ពោះទៅមុខ។

២. កម្លាំងម៉ាញ៉េទិចនៃផែនដី

ដែនម៉ាញេទិចរបស់ផែនដីកើតពីចរន្តលំហូរដែករាវនៃស្នូលក្រៅ និងរង្វិលខ្ញាល់របស់វា។ ដែនម៉ាញ៉េទិចលាតសន្ធឹងទៅក្នុងលំហចម្ងាយប្រហែលពីរទៅបីដងនៃកាំផែនដី និងមាននាទីរាំងស្ទាក់ផង់ល្អិតមានបន្ទុកអគ្គិសនីពីព្រះអាទិត្យ មិនអោយបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ភាវៈមានជីវិតនៅលើផែនដី ក្រៅពីនេះដែនម៉ាញេទិចរបស់ផែនដីក៏បានធ្វើឱ្យត្រីវិស័យដំណើរការ និងបង្កើតពន្លឺដ៏ស្រស់ស្អាតហៅថា   សំរាងប៉ូល។