(ជ៤)មេរៀនទី២៖ (មេរៀនសង្ខេប) ស្ថានប្រព័ន្ធ

ជំពូកទី៤ ៖​ បរិស្ថាន

មេរៀនទី២ ៖  ស្ថានប្រព័ន្ធ

មេរៀនសង្ខេប

១.ស្ថានប្រព័ន្ធ

ស្ថានប្រព័ន្ធឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ជាសំណុំសារពាង្គកាយមានជីវិតទាំងអស់រួមជាមួយមជ្ឈដ្ឋានជីវិត និងមានអំពើទៅវិញទៅមករវាងសារពាង្គកាយមានជីវិតទាំងនោះជាមួយមជ្ឈដ្ឋានជីវិតរបស់វាដែលស្ថិតនៅក្នុងកន្លែងមួយកំណត់។ គេចែកស្ថានប្រព័ន្ធជា ៥ គឺ សារពាង្គកាយ បណ្តាភាវៈ សហគមន៍ ស្ថានប្រព័ន្ធ និងមណ្ឌលជីវៈ ។សារពាង្គកាយ ជាជីវិតនៅក្នុងគ្រប់រូបភាព។ ឧទាហរណ៍ អាមីបមួយ ស្លែ ស្រូវមួយដើម ដើមឈើមួយដើម សត្វគោមួយ ត្រីមួយ មនុស្សម្នាក់...។ សារពាង្គកាយត្រូវបានគែចែកជារជ្ជៈ(Kingdom) ធំៗពីរគឺ រជ្ជៈសត្វ និងរជ្ជៈរុក្ខជាតិ។  បណ្តាភាវៈ ជាក្រុមឯកតៈនៃប្រភេទតែមួយដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ជាមួយគ្នានៅពេលតែមួយ។ កន្លែងដែលភាវៈ (ឬសារពាង្គកាយ)ណាមួយរស់នៅហៅថា ជម្រក ( Habitat) ។ សហគមន៍ កើតពីបណ្តាភាវៈទាំងអស់នៃប្រភេទនានាដែលមាននៅក្នុងតំបន់ភូមិសាស្រ្តណាមួយ។ ស្ថានប្រព័ន្ធ ជាសហគមន៍ផ្សេងៗគ្នាដែលមានអន្តរកម្មជាមួយគ្នា និងជាមួយបរិស្ថានគ្មានជីវិតនៅតំបន់ភូមិសាស្ត្រណាមួយ។ មណ្ឌលជីវៈ កើតពីស្ថានប្រព័ន្ធទាំងអស់នៅលើផែនដី។

រូបភាពទី1៖ ស្ថានប្រព័ន្ធ ឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី

២.ធាតុបង្កមានជីវិត និងគ្មានជីវិត

ស្ថានប្រព័ន្ធផ្សំពីធាតុបង្កមានជីវិត និងគ្មានជីវិតផ្សេងៗគ្នា។ ធាតុបង្កគ្មានជីវិតចែកចេញជាពីរកត្តាសំខាន់ៗ គឺកត្តារូប និងកត្តាគីមី។ កត្តារូប មានពន្លឺព្រះអាទិត្យ ម្លប់ សីតុណ្ហភាព ចន្លោះកម្តៅ កម្ពស់ទឹកភ្លៀង របាយទឹកភ្លៀង ខ្យល់ ប្រភេទដី និងចរន្តទឹក។ កត្តាគីមី សំខាន់ៗគឺភាគរយនៃទឹក និងខ្យល់នៅក្នុងដី កម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមរលាយ កម្រិតសារធាតុពុលប៉េហាស់(អាស៊ីត) ជាតិប្រៃ និងអុកស៊ីសែនរលាយ។ ធាតុបង្កមានជីវិត ជាផ្នែកមួយនៃភាវៈរបស់ស្ថានប្រព័ន្ធមួយដូចជា សត្វ រុក្ខជាតិ និងមីក្រូសារពាង្គកាយមានអំពើទៅវិញទៅមកនៅក្នុងរបៀបមួយសាំញុំា ហើយក៏មានអំពើទៅវិញទៅមកជាមួយធាតុបង្កគ្មានជីវិតផងដែរ។

៣.លំហូរថាមពល

លំហូរតាមទិសតែមួយនៃថាមពលព្រះអាទិត្យឆ្លងកាត់រុក្ខជាតិដទៃទៀតបន្ទាប់មកចូលទៅក្នុងបរិស្ថាន និងទីបញ្ចប់ត្រឡប់ចូលទៅក្នុងលំហរវិញ។ វដ្តរូបធាតុដែលមានភាវៈមានជីវិតត្រូវការ ហើយដែលឆ្លងកាត់តាមរយៈផ្នែកនានានៃមណ្ឌលជីវៈ។ លំហូរថាមពលនៅក្នុងស្ថានប្រព័ន្ធប្រព្រឹត្តទៅតាមរយៈខ្សែអាហារដែលក្នុងនោះមានថាមពលឆ្លងកាត់តាមលំដាប់លំដោយពីសារពាង្គកាយមួយទៅសារពាង្គកាយមួយទៀត។ ស្ថានប្រព័ន្ធធម្មជាតិកើតឡើងពីខ្សែអាហារច្រើនទាក់ទងគ្នាទៅវិញទៅមកហៅថា បណ្តាញអាហារ។

៤.ស្ថានប្រព័ន្ធសំខាន់ៗនៅកម្ពុជា

សណ្ឋានដី និងរបបជលសាស្រ្តប្លែកៗនៅកម្ពុជាធ្វើឱ្យស្ថានប្រព័ន្ធនីមួយៗផ្តល់អំណោយផលជាច្រើនដល់ប្រទេសយើង គឺសម្បូរបែបផ្នែកជីវៈចម្រុះ។ បឹងទន្លេសាបជាតំបន់ដីសើមមួយដ៏សំខានបំផុតនៅប្រទេសកម្ពុជា។  ដីប្រហែល ៧០% នៃតំបន់នេះជាព្រៃលិចទឹកមានប្រភេទរុក្ខជាតិចំនួន ១១៥ ប្រភេទ។ មានជីវៈចម្រុះប្រហាក់ប្រហែលគ្នានិងស្ថានប្រព័ន្ធបឹងទន្លេសាបដែរ តំបន់ដីសើមអំណោយផលដល់វិស័យកសិកម្ម ប្រជាជនតំបន់នេះប្រកបរបរ​ធ្វើស្រែចម្ការ។ ប្រទេសកម្ពុជាមានឆ្នេរប្រវែង ៤៤០ Km ។ ជាទូទៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រមានជម្រកដ៏សំខាន់ដោយមានព្រៃស្រោង ព្រៃកោងកាង ព្រៃស្មាច់ ដែលគេចាត់ទុកជាតំបន់ការពារធម្មជាតិផ្នែកសមុទ្រ។ ប្រទេសកម្ពុជាមានព្រៃឈើ ៨ ប្រភេទសំខាន់ៗ ហើយព្រៃដែលមានច្រើនជាងគេគឺ ព្រៃស្រោង និង ព្រៃរបោះ។  ព្រៃទាំងនេះជាជម្រកយ៉ាងសំខាន់នៃពពួកសត្វព្រៃប្លែកៗដែលមានសារៈសំខាន់។

៥.ជីវៈចម្រុះ

ជីវៈចម្រុះ ជានានាភាពនៃជីវិតនៅលើផែនដី។ វាមានបីប្រភេទគឺ នានាភាពប្រភេទ នានាភាពសែន  និង នានាភាពស្ថានប្រព័ន្ធ។

៦.ជីវៈចម្រុះនៅប្រទេសកម្ពុជា

នៅប្រទេសកម្ពុជាមានថនិកសត្វ ២១២ ប្រភេទ បក្សី ៧២០ ប្រភេទ ល្មូន ២៤០ ប្រភេទ រុក្ខជាតិសរសៃលើសពី ២៣០០ ប្រភេទ។ ត្រីចំនួន ៨៥០ ប្រភេទនៅបឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គ។ សមុទ្រនៅកម្ពុជាមានជួរផ្កាថ្ម ស្មៅសមុទ្រព្រមទាំងត្រី និងថនិកសត្វសមុទ្រប្រមាណ ៤៥៥ ប្រភេទ ហើយនៅតំបន់ដីសើមមានឈើយ៉ាងហោចណាស់ ៧៤ ប្រភេទ។

៧.សារៈសំខាន់នៃជីវៈចម្រុះ

ជីវៈចម្រុះមានសារៈសំខាន់ដូចជា ផ្តល់អាហារ សម្លៀកបំពាក់ សម្ភារៈសំណង់ លំនៅដ្ឋាន ឱសថ សារធាតុគីមី ប្រភពថាមពល។ ចំពោះវិស័យឧស្សាហកម្មមានសារៈសំខាន់ដូចជា ជាប្រេង ទឹកអប់ ល័ក្ដ ក្រដាស កៅស៊ូ និង ផលិតផលរបស់សត្វជាច្រើនទៀត។

៨.គោលបំណងនៃការអភិរក្សជីវចម្រុះ

គេអភិរក្សជីវៈចម្រុះក្នុងគោលបំណង ការសង្រ្គោះជីវៈចម្រុះ ការសិក្សាជីវៈចម្រុះ និង ការប្រើប្រាស់ជីវៈចម្រុះឱ្យមាននិរន្តរភាព។

រូបភាពទី៦៖ ការអភិរក្សជីវៈចម្រុះ