(ជ២)មេរៀនទី១៖ (មេរៀនសង្ខេប) អាណានិគមនិយមបារាំង(១៨៦៣-១៩៥៣)

ពាក្យគន្លឹះ

·        

·         ·     កុងស៊ុល       ៖ តំណាងស្ថានទូតប្រចាំប្រទេសណាមួយ ឬអាជ្ញាពាណិជ្ជការបម្រុង។

·         ·     ទេសាភិបាល  ៖ អ្នកគ្រប់គ្រងរក្សា ឬអភិបាលខេត្ត។

·         ·     សន្ធិសញ្ញា     ៖ ការរួបរួម ការចងមេត្រី។

·         ·     សម្ព័ន្ធភាព     ៖ ការចងមេត្រីភាពនឹងគ្នា។

·         ·     បញ្ចក្សេត្រ     ៖ គ្រឿងប្រើនៅពេលស្តេចឡើងសោយរាជ្យពិសេសព្រះខ័នរាជ្យ។

·         ·     សុឆន្ទៈ        ៖ បំណងប្រពៃ បំណងត្រឹមត្រូវ។

·         ·     អនុសញ្ញា      ៖ កិច្ចព្រមព្រៀង ឬលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងគ្នាទៅវិញទៅមក។

·         ·     លក្ខន្តិកៈ      ៖ កំណត់ដែលដាច់ស្រេច។

·         ·     ទីវង្គត         ៖ ស្លាប់ មរណៈ។

·         ·     កូសាំងស៊ីន    ៖ មានទឹកដីកម្ពុជាក្រោមនិងវៀតណាមកណ្តាល(អតីតចម្ប៉ា)។

·         ·     រេស៊ីដង់        ៖ អ្នកប្រចាំការ ឫមន្រ្តីប្រចាំការ។

·         ·     បូរពភាព       ៖ ភាពពេញគ្រប់គ្រាន់ ឬការពេញឥតខ្វះកន្លះ។

·         ·     អាណានិគម   ៖ ស្រុកចំណុះ ឬប្រទេសស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គេ ។

១. សន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៨៦៣ និងការចូលត្រួតត្រាកម្ពុជា

១.១. ស្ថានភាពប្រទេសកម្ពុជា

+នៅឆ្នាំ១៨៥៨ និង១៨៨៧ តើបារាំងចាប់ផ្តើមចូលត្រួតត្រាបន្តិចម្តងៗមកលើប្រទេសណាខ្លះ?

- នៅឆ្នាំ១៨៥៨ និង១៨៨៧ បារាំងចាប់ផ្តើមចូលត្រួតត្រាបន្តិចម្តងៗមកលើប្រទេសកម្ពុជា

វៀតណាម និងឡាវ។

+ហេតុអ្វីបានជាបារាំងចង់ដាក់អាណានិគមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍?

·         ·     ព្រោះបំណងស្វែងរកវត្ថុធាតុដើម

·         ·     ទីផ្សារបញ្ចេញទំនិញ

·         ·     បង្កើតមូលដ្ឋាននាវា និងផ្លូវជំនួញទៅកាន់ប្រទេសចិន។

+ហេតុអ្វីបានជាមានវត្តមានបារាំងនៅប្រទេសកម្ពុជា?

- ដោយសារសៀមនិងយួនគាបសង្កត់ ក្នុងបំណងយកទឹកដីខ្មែរទាំងអស់ ទើបព្រះបាទអង្គឌួងពឹងបារាំងឱ្យធ្វើអាណាព្យាបាលលើខ្មែរ។

+តើព្រះបាទអង្គឌួងជាអ្នកណា? គ្រងរាជ្យឆ្នាំណា? បានធ្វើអ្វីខ្លះ?

·         ·     បុត្ររបស់ព្រះអង្គអេង គ្រងរាជ្យ១៨៤១-១៨៦០

·         ·     បានរំដោះប្រទេសកម្ពុជាឲ្យរួចផុតពីក្រញាំដៃយួននិងសៀម

·         ·     និងស្តារវប្បធម៌ខ្មែរឲ្យរស់ឡើងវិញ។

+ដើម្បីទាក់ទងបារាំង តើព្រះអង្គឌួងបានបញ្ជូនមន្រ្តីប៉ុន្មាននាក់? ឈ្មោះអ្វី? ទាក់ទងបារាំងនៅឯណា? ឈ្មោះអ្វី? ដើម្បីអ្វី?

- ២នាក់ ឈ្មោះប៉ែននិងកុយដឺម៉ុងតេរ៉ូ ទៅក្រុងសិង្ហបុរីធ្វើទំនាក់ទំនងនិងស្ថានកុងស៊ុលបារាំងឈ្មោះសាលដឺម៉ុងទីញី ដើម្បីធ្វើអាណាព្យាបាលលើខ្មែរ។

+តើបំណងរបស់ព្រះអង្គត្រូវអាក់ខានវិញដោយសារអ្វី?

-សៀមគម្រាមកំហែងព្រះអង្គថានឹងលើកទ័ពមកវាយកម្ពុជា។

+តើព្រះអង្គឌួងបានទាមទារទឹកដីកូសាំងស៊ីននិងកោះត្រឡាចពីបារាំងដែរឫទេ? នៅឆ្នាំណា?

-បានទាមទារនៅឆ្នាំ១៨៤១។

+តើព្រះអង្គឌួងបានបញ្ជូនទ័ពខ្មែរទៅការពារខេត្តមាត់ជ្រូកនៅឆ្នាំណា? តើបានសម្រេចដែរឫទេ?ព្រោះអ្វី?

- ១៨៥៩ មិនបានសម្រេចទេ

- ព្រោះព្រះអង្គបានចូលទីវង្គតនៅឆ្នាំ១៨៦០។

+តើព្រះបាទនរោត្តមនាមដើមអ្វី? សោយរាជ្យឆ្នាំណា?

- អង្គវតី ឬអង្គច្រឡឹងសោយរាជ្យឆ្នាំ១៨៦០-១៩០៤។

១.២. ស្ថានភាពនយោបាយបារាំង

+ នៅ១៨៦២តើនរណាបានធ្វើដំណើរមកកាន់ប្រទេសខ្មែរ?

ហើយមានគោលបំណងអ្វី?

- លោកឧត្តមនាវីត្រីបូណា ទេសាភិបាលនៃដែនដីកូសាំងស៊ីន។ចង់ស្គាល់ស្ថានភាពប្រទេសខ្មែរ។

+ តើសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី១១សីហា១៨៦៣បានផ្ញើទៅប្រទេសបារាំងដើម្បីអ្វី?

- ដើម្បីសុំសច្ចាប័នពីព្រះចៅអធិរាជបារាំងណាប៉ូឡេអុងទី៣។

+ នៅពេលដែលព្រះបាទនរោត្តមឡើងសោយរាជ្យមានព្រឹត្តិការណ៍អ្វីខ្លះកើតឡើង?

- មានចលនាបះបោររបស់ស៊ីសុវត្តិប្រឆាំងនឹងព្រះបាទនរោត្តមដែលធ្វើឲ្យផ្អើលពេញប្រទេសដោយព្រះ

នរោត្តមរត់ទៅគង់នៅស្រុកសៀម។

+ តើអ្នកណាទៅតាមព្រះនរោត្តមពីស្រុកសៀមឲ្យមកស្រុកខ្មែរវិញ?

- បព្វជិតបារាំងផ្ញើសារឱ្យស្ថានកុងស៊ុលបារាំងប្រចាំក្រុងបាងកកយាងព្រះនរោត្តមមកស្រុកវិញ។

+តើលោកឧត្តមសេនីយ៍នាវីត្រីបូណាតមានជំហរបែបណាចំពោះដែនដីកូសាំងស៊ីន?

- ការពារសន្តិសុខដែនដីកូសាំងស៊ីនពីការគម្រាមកំហែងរបស់សៀម។

+តើឆ្នាំ១៨៦៣ទេសាភិបាលកូសាំងស៊ីនឈ្មោះអ្វី? មានបំណងអ្វីចំពោះកម្ពុជា?

- ឆ្នាំ១៨៦៣ ទេសាភិបាលកូសាំងស៊ីនថ្មីឈ្មោះ ដឺឡាហ្រ្គង់ឌីយ៊ែ

មានបំណងឲ្យព្រះរាជាខ្មែរដាក់ប្រទេសកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាល

បារាំង ហើយបារាំងការពារប្រទេសខ្មែរនិងព្រះរាជាខ្មែរ។

+តើសន្ធិសញ្ញា១១សីហា១៨៦៣ស្របច្បាប់ហើយ ឬនៅ? ព្រោះអ្វី?

- មិនទាន់ស្របច្បាប់ទេ ព្រោះមិនទាន់ធ្វើសច្ចាប័នពីព្រះចៅណាប៉ូឡេអុងទី៣។

+តើនៅពេលដែលមិនទាន់សច្ចាប័ន សៀមបានបង្ខំព្រះបាទនរោត្តមឲ្យចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាសម្ងាត់

ជាមួយសៀមដែរឫទេ?បំណងអ្វី?នៅថ្ងៃខែឆ្នាំណា?

- សៀមបានបង្ខំព្រះនរោត្តម ដើម្បីដាក់កម្ពុជាជាសាមន្តរដ្ឋរបស់សៀមថ្ងៃ១ធ្នូ១៨៦៣។

+ តើបារាំងបានទទួលសច្ចាប័នពីព្រះចៅណាប៉ូឡេអុងនៅថ្ងៃខែឆ្នាំណា? បារាំងធ្វើដូចម្តេចចំពោះសៀម ?

- ខែមីនា១៨៦៤​បារាំបានបង្ខំឱ្យសៀមដកទូតចេញពីក្រុងឧដុង្គ ហើយប្រគល់ខេត្តបាត់ដំបង អង្គរ មង្គលបុរី

សិរីសោភ័ណ កំពង់ស្វាយ និងពោធិ៍សាត់ឱ្យខ្មែរវិញ។

+ តើព្រះបាទនរោត្តត្រូវបានអភិសេកនៅថ្ងៃខែឆ្នាំណា?

- ថ្ងៃទី៣ មិថុនា ១៨៦៤

១.៣. ខ្លឹមសារសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី ១១ សីហា ១៨៦៣

+ តើសន្ធិសញ្ញា១១សីហា១៨៦៣មានខ្លឹមសារប៉ុន្មានចំណុច? អ្វីខ្លះ?

·         សន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី១១ សីហា ១៨៦៣ មានខ្លឹមសារ ៦ចំណុចគឺ៖

–     ព្រះចៅអធិរាជនៃប្រទេសបារាំងមានសិទ្ធិ និងផ្តល់នូវការការពារដល់ព្រះរាជាខ្មែរ

–     ព្រះចៅអធិរាជនៃប្រទេសបារាំងនឹងតែងតាំងរេស៊ីដង់ម្នាក់ដែលមានឋានៈជាមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់ឱ្យនៅអម

ព្រះរាជាខ្មែរ ឯព្រះរាជាខ្មែរនឹងតែងតាំងរេស៊ីដង់ខ្មែរម្នាក់ឱ្យនៅអមលោកទេសាភិបាលកូសាំងស៊ីនវិញ។

–     កប៉ាល់បារាំងមានសេរីភាពពេញលេញក្នុងការធ្វើជំនួញក្នុងដែនទឹកខ្មែរដោយមិនបង់ពន្ធអ្វីទាំងអស់ លើក

លែងតែពន្ធអាភៀន។ ឯកប៉ាល់ខ្មែរមានសិទ្ធិគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើជំនួញក្នុងកំពង់ផែទាំងឡាយនៃដែនដី

កូសាំងស៊ីនវិញដែរ។

–     រដ្ឋាភិបាលខ្មែរត្រូវសន្យាថានឹងការពារពួកអ្នកផ្សាយសាសនា ពួកអ្នកប្រាជ្ញបារាំង និងជនជាតិបារាំងជាទូទៅដែលរស់នៅ ឬធ្វើជំនួញក្នុងទឹកដីខ្មែរ។ ចំណែកជនជាតិខ្មែរដែលរស់នៅក្នុងទឹកដីជាកម្មសិទ្ធិរបស់បារាំងនឹងត្រូវបានទេសាភិបាលនៃទឹកដីនោះការពារវិញដែរ។

–     -ព្រះចៅអធិរាជបារាំងសន្យាថានឹងរៀបចំឱ្យប្រទេសកម្ពុជាបានស្ថិតក្នុងសន្តិភាព និងរបៀបរៀបរយ និងការពារចំពោះការវាយលុកទាំងឡាយមកពីខាងក្រៅ។ បារាំងជួយខ្មែរក្នុងការដកហូតពន្ធគយ និងផ្តល់ភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើគមនាគមន៍តាមសមុទ្រ។

–     ជាថ្នូរមកវិញ ប្រទេសកម្ពុជាព្រមឱ្យសម្បទានដល់ប្រទេសបារាំងនូវដីត្រង់តំបន់ជ្រោយចង្វារដើម្បី

ស្ថាបនាឃ្លាំងផ្ទុកធ្យូងថ្ម ឃ្លាំងសម្រាប់ផ្តល់ស្បៀងដល់កប៉ាល់បារាំង និងបន្ទាយសម្រាប់ទាហានស្នាក់នៅ។ បើកសិទ្ធិឱ្យបារាំងកាប់ឈើក្នុងព្រៃទាំងឡាយសម្រាប់ស្ថាបនាកប៉ាល់។

+ តើរដ្ឋាភិបាលខ្មែរបានសន្យាធ្វើអ្វីខ្លះចំពោះអ្នករស់នៅឫធ្វើជំនួយនៅលើទឹកដីខ្មែរ?

- ការពារពួកអ្នកផ្សាយសាសនា ពួកអ្នកប្រាជ្ញបារាំងនិងជនជាតិបារាំង។

+ តើព្រះចៅអធិរាជបារាំងបានសន្យាធ្វើអ្វីចំពោះប្រទេសខ្មែរ?

- នឹងរៀបចំឱ្យប្រទេសកម្ពុជាបានស្ថិតក្នុងសន្តិភាពនិងរបៀបរៀបរយនិងការពារចំពោះ

ការវាយលុកទំាងឡាយមកពីខាងក្រៅ។

១.៤. ចលនាតស៊ូនឹងការត្រួតត្រារបស់បារាំង

+ តើចលនាតស៊ូប្រឆាំងនឹងបារាំងដឹកនាំដោយអ្នកណាខ្លះ?

·         ·     ព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថា

·         ·     អាចារ្យស្វា

·         ·     ពោធិ៍កំបោរ

·         ·     ក្រឡាហោមគង់

·         ·     និងប្រជាជនខ្មែរ។

+ តើលោកអាចារ្យស្វាបានភៀសខ្លួនទៅបង្កទ័ព និងបានវាយយកខេត្តទ្រាំងនៅក្នុងឆ្នាំណា?

- លោកអាចារ្យស្វាបានភៀសខ្លួនទៅបង្កទ័ពនិងបានវាយយកខេត្តទ្រាំងនៅក្នុង១៨៦៤។

+ តើស្តេចសៀមនិងព្រះចៅអធិរាជបារាំងបានធ្វើសន្ធិសញ្ញារួមគ្នាមួយនៅថ្ងៃខែឆ្នាំណា?

- ១៥ កក្កដា ១៨៦៧។

១.៥ សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ថ្ងៃទី ១៥ កក្កដា ១៨៦៧

+ តាមរយៈសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី១៥កក្កដា១៨៦៧​ តើស្តេចសៀមនិងព្រះចៅអធិរាជបារាំងបានទទួលស្គាល់

នូវអ្វីខ្លះ?

Ø តាមរយៈសន្ធិសញ្ញាថ្ងៃទី១៥កក្កដា១៨៦៧ ស្តេចសៀម និងព្រះចៅអធិរាជបារាំងបានទទួលស្គាល់ជា

ឱឡារិកនូវអាណាព្យាបាលភាពរបស់បារាំងមកលើប្រទេសកម្ពុជា។ចំណែកបារាំងបានសន្យាថា មិនវាយយក

ប្រទេសខ្មែរទៅបញ្ចូលក្នុងអាណានិគមរបស់ខ្លួនទេ ហើយបានទទួលស្គាល់ថា ខេត្តបាត់ដំបង អង្គរ និងសិរីសោភ័ណស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់សៀម។

+ តើព្រះបាទនរោត្តមបានលើករាជធានីពីឧដុង្គទៅតាំងនៅភ្នំពេញវិញនៅឆ្នាំណា?

- ព្រះបាទនរោត្តមបានលើករាជធានីពីឧដុង្គទៅតាំងនៅភ្នំពេញវិញនៅឆ្នាំ ១៨៦៧។

២. អនុសញ្ញាថ្ងៃទី ១៧ មិថុនា ១៨៨៤ និងការធ្វើអាណានិគម

២.១. កំណែទម្រង់ទូទៅ

+ តើព្រះបាទនរោត្តមបានឡាយព្រះហត្ថលេខាលើកំណែទម្រង់នយោបាយនៅថ្ងៃខែឆ្នាំណា?

- ព្រះបាទនរោត្តមបានឡាយព្រះហត្ថលេខាលើកំណែទម្រង់នយោបាយនៅថ្ងៃទី ១៥ មករា ១៨៧៧។

+ តើការធ្វើកំណែទម្រង់ទាំងនេះ ទទួលបានជោគជ័យទាំងស្រុងដែរឬទេ? ព្រោះអ្វី?

- ការធ្វើកំណែទម្រង់ទាំងនេះមិនទទួលបានជោគជ័យទាំងស្រុងទេ

ព្រោះការអនុវត្តត្រូវជួបឧបសគ្គជាច្រើនបណ្តាលមកពីប្រតិកម្មពីសំណាក់មន្រ្តីជាច្រើន និងពួកមេបំណុល។

+ តើអនុសញ្ញាថ្ងៃទី១៧ មិថុនា ១៨៨៤មានអត្ថន័យជារួមដូចម្តេច? រវាងអ្នកណាខ្លះ?

- អនុសញ្ញាថ្ងៃទី១៧ មិថុនា ១៨៨៤មានអត្ថន័យជារួមថាការដាក់ប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតក្រោមត្រួតត្រារបស់

បារាំង ហើយព្រះរាជាខ្មែរត្រូវបាត់បង់អំណាចស្វ័យភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងស្ទើរតែទាំងស្រុង។រវាងបារាំង

លោកសាល ថមសុន និងព្រះបាទនរោត្តម ។

+ តើខ្លឹមសារអនុសញ្ញាថ្ងៃទី១៧ មិថុនា ១៨៨៤ មានប៉ុន្មានមាត្រាសំខាន់ៗ? អ្វីខ្លះ?

- ខ្លឹមសារអនុសញ្ញាថ្ងៃទី១៧ មិថុនា ១៨៨៤ មាន៨មាត្រាសំខាន់ៗដូចជា ៖

·         ·     ព្រះមហាក្សត្រត្រូវទទួលស្គាល់នូវកំណែទម្រង់ផ្នែករដ្ឋបាល តុលាការ ហិរញ្ញវត្ថុ និងពាណិជ្ជកម្ម...

·         ·     ក្នុងការគ្រប់គ្រងខេត្តនិងក្រសួងនានា មន្រ្តីខ្មែរត្រូវស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់បារាំង

·         ·     គ្រប់ក្រសួងដែលមានប្រើវិស្វករ គឺបារាំងកាន់កាប់ផ្ទាល់

·         ·     រដ្ឋាភិបាលបារាំងអាចតែងតាំងរេស៊ីដង់ និងរេស៊ីដង់រងត្រួតពិនិត្យមន្រ្តីខ្មែរនៅទីរួមខេត្ត

·         ·     ចំណាយទាំងឡាយរបស់រាជការខ្មែរ និងរដ្ឋការបារាំងជាបន្ទុករបស់ប្រទេសកម្ពុជា

·         ·     ព្រះរាជាត្រូវទទួលប្រាក់បៀវត្សដែលមានកម្រិតជាក់លាក់

·         ·     ដីធ្លីក្នុងប្រទេសទាំងមូលពីដើមកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ស្តេចឥឡូវអាជ្ញាធរបារាំង និងខ្មែរអាចរៀបចំឱ្យមានកម្មសិទ្ធិឯកជនខាងដីធ្លីបាន

·         ·     ក្រុងភ្នំពេញត្រូវគ្រប់គ្រងដោយមន្រ្តីបារាំងម្នាក់អមដោយក្រុមប្រឹក្សាមួយមានសមាជិកជាជនជាតិបារាំង

៦រូប បរទេស៤រូប និងខ្មែរ៣រូប។

២.១. អនុសញ្ញាថ្ងៃទី ២៨ មករា ១៨៨៧

+ តើអនុសញ្ញាថ្ងៃទី២៨ មករា ១៨៨៧បានផ្តល់អ្វីខ្លះដល់តំណាងប្រទេសបារាំង?

- អនុសញ្ញាថ្ងៃទី២៨ មករា ១៨៨៧បានផ្តល់អំណាចយ៉ាងទូលាយថែមទៀតដល់តំណាងប្រទេសបារាំង

នៅអមព្រះរាជាខ្មែរ ដោយអនុញ្ញាតឲ្យបារាំងចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងឡាយរបស់គណៈរដ្ឋមន្រ្តីដើម្បីផ្តល់

យោបល់ផ្សេងៗ។

៣. បញ្ហាដែនដីកម្ពុជាក្រោម ឬ កូសាំងស៊ីន

+ នៅ១៨៦៤តើព្រះបាទនរោត្តមនិងលោកឌូដា ដឺឡាហ្រ្គេបានយាងទៅណា? ហើយបានធ្វើអ្វីខ្លះ? តើចាប់ពី១៨៦៧ទឹកដីកម្ពុជាក្រោមប្រែប្រួលដូចម្តេច?

- នៅ១៨៦៤ ព្រះបាទនរោត្តមអមដោយលោកឌូដា ដឺឡាហ្រ្គេបានយាងទៅជួបលោកទេសាភិបាលដឺឡាហ្រ្គង់ ឌីយ៊េនៅព្រៃនគរ ហើយធ្វើសំណូមពរឱ្យបារាំងបង្វិលសងខេត្តទាំងបី

មកខ្មែរវិញគឺលង់ហោរ មាត់ជ្រូក និងពាម ។ ចាប់ពី១៨៦៧ ទឹកដីកម្ពុជាក្រោមទាំងមូលក្លាយជាអាណានិគមរបស់បារាំងឯកម្ពុជាលើតាមលក្ខន្តិកៈជាប្រទេសក្រោមអាណាព្យាបាល។

+ ហេតុអ្វីបានជាកិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង ខ្មែរ១៨៦៣មានចរិកលក្ខណៈដាក់ប្រទេសកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង?

- បានជាកិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង ខ្មែរ១៨៦៣មានចរិកលក្ខណៈដាក់ប្រទេសកម្ពុជាក្រោម

អាណាព្យាបាលបារាំងពីព្រោះ៖

·         ·     បារាំងការពារផលប្រយោជន៍ឱ្យកម្ពុជាដូចជាការពារប្រទេសកម្ពុជាពីពួកសៀម និងយួន

·         ·     បារាំងមានសិទ្ធិរកស៊ីលើទឹកដីខ្មែរ រីឯខ្មែរមានសិទ្ធិរកស៊ីលើទឹកដីកូសាំងស៊ីនរបស់បារំាង

·         ·     ការពារស្តេចខ្មែរ និងគ្រឿងសម្រាប់សោយរជ្យ

·         ·     ស្តេចខ្មែរមានសិទ្ធិប្រើអំណាចនិងថវិកាក្នុងការចំណាយទូទៅ

·         ·     មន្រ្តីខ្មែរមានសិទ្ធិកាន់កាប់រដ្ឋបាលរាជធានីខេត្ត-ក្រុង

·         ·     ប្រជារាស្រ្តខ្មែរមិនបង់ពន្ធសព្វសារពើឡើយ

·         ·     សន្ធិសញ្ញាថ្ងៃ១១សីហា១៨៦៣ បារាំង-ខ្មែរជាសន្ធិសញ្ញាសមភាព។

+ តើវត្តមានបារាំងលើទឹកដីខ្មែរផ្តល់ផលវិជ្ជមាននិងអវិជ្ជមានអ្វីខ្លះ?

v  ផលវិជ្ជមាន៖

·         ·     ការពារប្រទេសកម្ពុជាពីការឈ្លានពានរបស់យួន និងសៀម

·         ·     ទាមទារខេត្តបាត់ដំបង សិរីសោភ័ណ និងសៀមរាបពីសៀម

·         ·     កសាងផ្លូវរថយន្តនិងរថភ្លើង

·         ·     បង្កើតសាលាក្នុងស្រុក សាលាចុងបូព៌ា(ហាណូយ) សារមន្ទីរជាតិ

·         ·     រៀបចំរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងយុត្តិធម៌(បណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្ស)

·         ·     នាំចូលវប្បធម៌បារាំងចូលស្រុកខ្មែរ

·         ·     លុបបំបាត់របបទាសភាព។

v  ផលអវិជ្ជមាន៖

·         ·     ដកហូតសិទ្ធិរបស់ព្រះរាជាខ្មែរ(រដ្ឋបាល ហិរញ្ញវត្ថុ សេដ្ឋកិច្ច តុលាការ...)

·         ·     ឆ្នាំ១៩៤២ប្តូរតួអក្សរខ្មែរទៅជាអក្សរឡាតាំង(សង្រ្គាមឆត្រ)

·         ·     បំបាត់អត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ

·         ·     ឆ្នាំ១៩៤៩កាត់ដីកម្ពុជាក្រោមឱ្យយួន

·         ·     ប្រមូលពន្ធដារគ្រប់បែបយ៉ាង(មនុស្ស សត្វ ស្រែ ដើមឈើ)

·         ·     សម្លាប់រាស្រ្តខ្មែរដែលប៉ះបោរ

·         ·     កេណ្ឌខ្មែរឲ្យជួយបារាំងក្នុងសង្រ្គាមលោកលើកទី១និង២

·         ·     បារំាងប្រមូលវត្ថុធាតុដើមនិងកេតនភណ្ឌខ្មែរទៅស្រុកបារាំង។