(ជ១)មេរៀនទី៣៖ (មេរៀនសង្ខេប) សង្គ្រាមលោកលើកទី២(១៩៣៩-១៩៤៥)

ពាក្យគន្លឹះ

·         ម៉ាន់ដាត       ៖ សិទ្ធិ ឬអំណាចនៅក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ពួកមហាអំណាចមានអង់គ្លេស

                និងបារាំងបានដណ្តើមគ្នាបែងចែកត្រួតត្រាតាមរយៈសន្ធិសញ្ញាក្រុងវែសៃនូវទឹកដី

                   អាណានិគមអាល្លឺម៉ង់និងតួគី ។

·         សង្គមប្រជាជាតិ ៖ ជាអង្គការអន្តរជាតិកំពូលបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩២០ មានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុង

                   ហ្សឺណែវប្រទេសស្វីស​ ។

·         វូដ្រូវិលសុន    ៖ ជាប្រធានាធិបតីអាមេរិក ខាងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យជាប់ឆ្នោតនៅអាណត្តិទី១​

                ក្នុងឆ្នាំ ១៩១២ និងលើកទី២ នៅឆ្នាំ១៩១៦ ។

·         មុយនីច       ៖ ទីក្រុងរបស់អាល្លឺម៉ង់ក្នុងរដ្ឋបារីយែរជាទីកន្លែងមានសន្និសីទអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨

                ដែលលើកតំបន់ស៊ូដែតឱ្យទៅអាល្លឺម៉ង់ (ស៊ូដែតជាតំបន់ដែលរស់នៅដោយជនជាតិអា

                   ល្លឺម៉ង់នៅក្នុងទឹកដីឆេកូស្លូវ៉ាគី) ។

១. មូលហេតុនៃសង្រ្គាម

? តើសង្រ្គាមលោកលើកទី២ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?  

[ សង្រ្គាមលោកលើកទី២ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ ១៩៣៩ដល់ឆ្នាំ១៩៤៥។

? មូលហេតុអ្វីខ្លះដែលធ្វើឱ្យផ្ទុះសង្រ្គាមលោកលើកទី២ឡើង?

[ មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យផ្ទុះសង្រ្គាមលោកលើកទី២

v  បណ្ដាលមកពីបញ្ហាធំៗបីគឺ៖

·         បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច

·         បញ្ហានយោបាយ

·         បញ្ហាយោធា។

១.១. បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច

? ហេតុអ្វីបានជាអាល្លឺម៉ង់មានបំណងចង់ដណ្ដើមទីផ្សារពីមហាអំណាច អាណានិគមអង់គ្លេស បារាំង សហរដ្ឋអាមេរិកនៅអាស៊ី និងអាហ្វ្រិក?       

[ ប្រទេសអាល្លីម៉ង់ស្វែងរកទីផ្សារ(ពិភពលោក)សម្រាប់លក់ផលិតផលឧស្សាហកម្មរបស់ខ្លួនដោយលំបាកបានជាអាល្លឺម៉ង់មានមហិច្ឆតាចង់ដណ្ដើមទីផ្សារពីមហាអំណាច អាណានិគមអង់គ្លេស បារាំង សហរដ្ឋអាមេរិកនៅអាស៊ី និងអាហ្វ្រិក គឺ ដោយសារតែអាល្លឺម៉ង់មានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

១.២. បញ្ហានយោបាយ             

? តើលោកអ៊ីត្លែបានធ្វើអ្វីខ្លះ?

[ អ៊ីត្លែបានបង្កើតកម្មវិធីនយោបាយដូចជា៖

·        ·     ធ្វើឱ្យអាល្លឺម៉ង់មានឈាមជ័របរិសុទ្ធ ខ្លាំងពូកែ

·        ·     បណ្តុះមនោសញ្ចេតនា ស្នេហាសង្គមនិងប្រពៃណីរបស់ខ្លួន

·        ·      ប្រមូលផ្ដុំជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ទាំងអស់ដោយមានមេដឹកនាំតែម្នាក់

·        ·      ហែកសន្ធិសញ្ញាក្រុងវែសៃចោលដើម្បីសម្រេចនយោបាយត្រួតត្រាពិភពលោកទាំងមូល

·         និងសម្រេចកម្មវិធីគោលនយោបាយខាងលើ។

១.៣. បញ្ហាយោធា

? ចូររៀបរាប់ពីបញ្ហាយោធា។ 

[ គោលបំណងបក្សណាស៊ីអ៊ីត្លែបានសមគំនិតឃុបឃិតគ្នាជាមួយពួកមហាអំណាច ចក្រពត្តិនិយមបស្ចិមប្រទេសផង និងស្ថាបនាឧស្សាហកម្មសឹកមួយ យ៉ាងធំសម្បើផង ដើម្បីសម្រេចបំណង ត្រួតត្រាពិភពលោកទាំងមូល។ក្នុងរយៈពេលមួយដ៏ខ្លីកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់បានប្រែក្លាយទៅជាកងទ័ពមួយយ៉ាងសាហាវឃោរឃៅ ខ្លាំងពូកែបំពាក់ដោយអាវុធយុទ្ធភណ្ឌទំនើបព្រមទាំងមានការហ្វឹកហាត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងជាងកងទ័ពនានានៅអឺរ៉ុប។

២. លេសនៃសង្រ្គាម

? មូលហេតុអ្វីបាជាអ៊ីត្លែ ហែកសន្ធិសញ្ញាវែសៃចោល ?

[ បានជាលោកអ៊ីត្លែហែកសន្ធិសញ្ញាវែសៃចោល ពីព្រោះសន្ធិសញ្ញានេះជាឧបសគ្គដល់សេចក្ដីប៉ងប្រាថ្នា ក្នុងការត្រួតត្រាពិភពលោកទាំងមូលរបស់ខ្លួន។

? តើនាយទុនមានគោលនយោបាយដូចម្ដេចចំពោះអ៊ីត្លែ?     

[ នយោបាយ គាំទ្ររបស់នាយទុនដោយសង្ឃឹមថានិងយកអ៊ីត្លែធ្វើជាឧបករណ៍នយោបាយមួយសម្រាប់ទប់ទល់ និងសហភាពសូវៀត។

? តើនៅឆ្នាំ១៩៣៨ដល់ឆ្នាំ១៩៣៩អ៊ីត្លែបានធ្វើអ្វីខ្លះ?

[ នៅឆ្នាំ១៩៣៨ដល់ឆ្នាំ១៩៣៩អ៊ីត្លែបានធ្វើដូចជា៖

·         នៅខែ មីនា ឆ្នាំ១៩៣៨ អ៊ីត្លែបានយកប្រទេសអូទ្រីសមកភ្ជាប់នឹងរដ្ឋរបស់ខ្លួន

·         នៅខែ កញ្ញា អ៊ីត្លែយកតំបន់មួយរបស់ឆេកូស្លូវាគី

·         នៅខែ មីនា ឆ្នាំ១៩៣៩ បក្សណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ត្រួតត្រាឆេកូស្លូវាគីទាំងមូល។

? តើគេធ្វើសន្និសីទទីក្រុងមុយនិចនៅថ្ងៃខែឆ្នាំណា?ជាមួយប្រទេសណាខ្លះ?បានសម្រេចអ្វី? 

[ គេធ្វើសន្និសីទទីក្រុងមុយនិចនៅថ្ងៃទី២៩-៣០ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៨ ជាមួយនិងមហាអំណាចលោកខាងលិចរួមមាន អ៊ីតាលី បារាំង អង់គ្លេស បានសម្រេចយកតំបន់ស៊ុយដែតនៃប្រទេសឆេកូស្លូវាគីទៅឱ្យអ៊ីត្លែដោយពុំបានសួរសហភាពសូវៀត និងប្រជាជនឆេកូស្លូវាគីឡើយ។

? ចូរនិយាយពីអត្ថន័យកិច្ចព្រមព្រៀងនៅទីក្រុងមុយនិច។    

[ កិច្ចព្រមព្រៀងនៅទីក្រុងមុយនិចគឺជាការក្បត់មួយរបស់មហាអំណាចអង់គ្លេស អ៊ីតាលី បារាំង ដែលលក់ផលប្រយោជន៍ប្រជាជនឆេកូស្លូវ៉ាគីទៅឱ្យអ៊ីត្លែ។

? ចូររៀបរាប់ពីលេសនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២។     

[ លេសនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២៖ នៅថ្ងៃទី០១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៩ដោយបានទទួលបញ្ជាពីអ៊ីត្លែកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់បានចូលឈ្លានពានប្រទេសប៉ូឡូញដោយយកលេសថាកងទ័ពប៉ូឡូញបានរំលោភឆ្លងដែនប្រទេសរបស់ខ្លួននៅភូមិភាគខាងលិច។ បន្ទាប់មកអង់គ្លេស បារាំង ប្រកាសសង្គ្រាមនិងណាស៊ី អាល្លឹម៉ង់ហើយអណា្តតភ្លើងនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២បានឆេះរាលដាលនៅពេលនោះដែរ។

៣. ដំណាក់កាលសំខាន់ៗនៃសង្រ្គាមលោកលើកទី២

? តើដំណាក់កាលសំខាន់ៗនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២មានប៉ុន្មាន?     

[ ដំណាក់កាលសំខាន់ៗនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២មាន៤។

? តើដំណាក់កាលនីមួយៗមានអ្វីខ្លះ?

[ ដំណាក់កាលនីមួយៗមានដូចជា៖

·         ការវាយលុកនៃកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី ជប៉ុន

·         ការទប់ទល់របស់កងទ័ពរុស្ស៊ីនិងអង់គ្លេស

·         ការវាយលុករបស់កងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តនាឆ្នាំ១៩៤៤

·          បរាជ័យរបស់កងទ័ពហ្វាស៊ីសអាល្លឺម៉ង់ និងជប៉ុន។

៣.១. ការវាយលុកនៃកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី ជប៉ុន

? តើនៅឆ្នាំ១៩៣៩ដល់ឆ្នាំ១៩៤១ កងទ័ពអាល្លឺម៉ង់បានវាយយកប្រទេសណាខ្លះ?   

[ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៣៩ដល់ឆ្នាំ១៩៤១ កងទ័ពអាល្លឺម៉ង់បានវាយយក ប្រទេស ប៉ូឡូញ ដាណឺម៉ាក បែលហ្ស៊ិក ហូឡង់ ន័រវែស បារាំង យូហ្គោស្លាវី ក្រិក។ល។

? តើសហរដ្ឋអាមេរិកចូលរួមក្នុងសង្រ្គាមលោកលើកទី២នៅថ្ងៃទី ខែ ឆ្នាំណា?

[ សហរដ្ឋអាមេរិកចូលរួមក្នុងសង្រ្គាមលោកលើកទី២នៅថ្ងៃ ៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៤១។

? នៅអាស៊ីកងទ័ពជប៉ុនដណ្តើមបានប្រទេសណាខ្លះ?

[ នៅអាស៊ីកងទ័ពជប៉ុនដណ្តើមបាន ហុងកុង ហ្វីលីពីន ឥណ្ឌូនេស៊ី សិង្ហបុរី ម៉ាឡេស៊ី ភូមា ថៃតែក្នុងរយៈពេល២ - ៣ខែប៉ុណ្ណោះ។

៣.២. ការទប់ទល់របស់កងទ័ពរុស្ស៊ី និងអង់គ្លេស

 ? តើនៅខែឆ្នាំណាដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយយកបានទីក្រុងស្តាលីនក្រាត?        

[ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៣ ដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយយកបានទីក្រុងស្តាលីនក្រាត។

? ដោយប្រឈមមុខនឹងស្ថាភាពបរាជ័យ តើព្រះមហាក្សត្រអ៊ីតាលីបានធ្វើអ្វីខ្លះ?        

[ ដោយប្រឈមមុខនឹងស្ថានភាពបរាជ័យ ព្រះមហាក្សត្រអ៊ីតាលី 

បានផ្តាច់ទំនាក់ទំនងជាមួយមូសូលីនី ហើយព្រះអង្គសព្វព្រះទ័យចុះព្រះហស្តលេខាលើយុទ្ធសន្តិភាពជាមួយអង់គ្លេស និងអាមេរិកជាការបញ្ចប់សង្រ្គាមនៅអ៊ីតាលី។

៣.៣. ការវាយលុករបស់កងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តនាឆ្នាំ១៩៤៤

? តើកងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តបានវាយច្រានកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ដល់ណានៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៤?       

[ កងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តបានវាយច្រានកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ដល់ក្រុងប៉ារីស ដោយរំដោះយកក្រុងនេះក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៤ ហើយបន្តរុញកងទ័ពសត្រូវដល់ទន្លេរ៉ាំង។

៣.៤. បរាជ័យរបស់កងទ័ពហ្វាស៊ីសអាល្លឺម៉ង់ និងជប៉ុន

? តើនៅថ្ងៃខែឆ្នាំណាដែលអ៊ីត្លែដុតសម្លាប់ខ្លួនឯង?    

[ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែ មេសា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដែលអ៊ីត្លែដុតសម្លាប់ខ្លួនឯង។

? តើអាល្លឺម៉ង់បានទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់សង្គ្រាមលោកលើកទី២នៅថ្ងៃទី ខែ ឆ្នាំណា?  

[ នៅថ្ងៃទី៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៥ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌអ្វីទាំងអស់។

? តើសហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូទៅលើជប៉ុននៅឯណាខ្លះ? នៅថ្ងៃខែឆ្នាំណា?    

[ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមណូទៅលើជប៉ុន ពីរគ្រាប់ គឺទីក្រុងហ៊ីរ៉ូស៊ីម៉ា(ថ្ងៃទី០៦ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៤៥) និងណាកាសាគី (ថ្ងៃទី០៩ ខែ សីហា ឆ្នាំ១៩៤៥) ពេលនោះប្រទេសជប៉ុនត្រូវបាត់បង់នូវទឹកដីទាំងអស់ដែលខ្លួនដណ្ដើមបានពីមុន ហើយសង្រ្គាមលោកលើកទី២ ក៏ត្រូវបានបញ្ចប់ដោយការបរាជ័យនៃរបបយោធានិយមជប៉ុន។

៤. ផលវិបាកនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២

? តើសង្គ្រាមលោកលើកទី២ធ្វើឱ្យខូចខាតអ្វីខ្លះ?      

[ សង្គ្រាមលោកលើកទី២ធ្វើឱ្យខូចខាតយ៉ាងច្រើនទាំងជីវិតមនុស្ស ទាំងសម្ភារ: ទាំងនយោបាយ រួមទាំងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសង្គមទាំងមូល។

៤.១. ផលវិបាកខាងមនុស្ស

? ចូររៀបរាប់ពីផលវិបាកខាងមនុស្សនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២។     

[ ផលវិបាកខាងមនុស្សនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២មានដូចជា៖

·         បានធ្វើឱ្យបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ៤៥លាននាក់

·         ការបាត់បង់ដ៏ច្រើននេះបណ្តាលមកពីឥទ្ធិពលនៃការទម្លាក់គ្រាប់បែក

·         នយោបាយបំបាត់ពូជសាសន៍ដែលអ៊ីត្លែបានអនុវត្តទៅលើជនជាតិជ្វីប

·         ការបាញ់សម្លាប់ និងសម្លាប់ដោយប្រការផ្សេងៗទៀត។

៤.២. ផលវិបាកខាងសម្ភារៈ

? តើការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើនឥតគណនាបណ្តាលមកពីកត្តាអ្វីខ្លះ?

[ ការខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិជាច្រើនឥតគណនា៖     

·         បណ្តាលមកពីការទម្លាក់គ្រាប់បែក

·         ការបាញ់ផ្តក់ដាក់គ្នា

·         ការបាញ់រះលើយន្តហោះ

·         ការដុតបំផ្លាញធ្វើឱ្យទីក្រុងទាំងឡាយក្លាយជាផេះដូចជាទីក្រុង ហាំប៊ួក រ៉ូទែដាំ វ៉ាសូវី។

៤.៣. ផលវិបាកខាងនយោបាយនិងការបាត់បង់ទឹកដី

? ដោយទទួលបរាជ័យក្នុងសង្រ្គាមប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងជប៉ុនបានបាត់បង់អ្វីខ្លះ?

[ ដោយទទួលបរាជ័យក្នុងសង្រ្គាមប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងជប៉ុនបានបាត់បង់ទឹកដីដែលខ្លួនបាន    

ដណ្តើមយកពីមុនអស់វិញ។

?ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានបែងចែកជា ៤តំបន់តើតំបន់ទាំងនោះស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ប្រទេសណា?

[ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានបែងចែកជា ៤តំបន់ហើយតំបន់ទាំងនោះស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ប្រទេស អង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិក បារាំង និងសហភាពសូវៀត។

? តើផលវិបាកនយោបាយដ៏សំខាន់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ គឺបណ្ដាលមកពីអ្វី?    

[ ផលវិបាកនយោបាយដ៏សំខាន់នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២គឺបណ្ដាលមកពី ការចាប់កំណើតនៃប្រទេសដែលប្រកាន់របបសង្គមនិយមមួយចំនួនមានអាល្លឺម៉ង់ខាងកើត ប៉ូឡូញ ឆេកូស្លូវ៉ាគី យូហ្គោស្លាវី អាល់បានី ប៊ុលហ្គារី ម៉ុងហ្គោលី កូរ៉េខាងជើង ចិនប្រជាមានិត ហុងគ្រី...។

៥. ដំណោះស្រាយក្រោយសង្គ្រាម

? តើក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មានសន្និសីទនៅទីក្រុងណាខ្លះ?

[ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មានសន្និសីទនៅទីក្រុង តេអេរ៉ង់ យ៉ាល់តា ប៉ូតស្ដាម។

? តើសន្និសីទទាំងនេះបង្កើតឡើងដោយប្រទេសមហាអំណាចណាខ្លះ?       

[ សន្និសីទទាំងនេះបង្កើតឡើងដោយប្រទេសមហាអំណាចដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក សូវៀត និង

អង់គ្លេស។

? តើមហាអំណាចទាំង៣បានចេញសេចក្តីសម្រេចដូចម្តេច? 

[ មហាអំណាចទាំង៣បានចេញសេចក្តីសម្រេចដូចជា ៖

·         សូវៀតត្រូវបានរដ្ឋទាំងប៉ុន្មានរបស់ខ្លួនដែលអ៊ីត្លែដណ្តើមយកក្នុងពេលសង្គ្រាម

·         គ្រប់ប្រទេសទាំងឡាយដែលបាត់បង់ឈ្មោះចាប់ពីឆ្នាំ១៩៣៨ត្រូវបានទទួលស្គាល់ឡើងវិញក្នុងក្រប ខ័ណ្ឌព្រំដែនចាស់

·         អាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានបែងចែកជា ៤តំបន់ស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់មហាអំណាច អាមេរិក សូវៀត អង់គ្លេស និងបារាំង

·         អាមេរិកត្រូវទទួលសិទ្ធត្រួតត្រាប្រទេសជប៉ុនតែម្នាក់ឯង ។

? តើប្រទេសមហាអំណាចឈ្នះសង្គ្រាមដទៃទៀតមានសិទ្ធិដូចម្តេច? 

[ ប្រទេសមហាអំណាចឈ្នះសង្គ្រាមដទៃទៀតមានសិទ្ធិរឹបអូសយកដីដែលជប៉ុនដណ្តើមក្នុងពេល

មានសង្គ្រាមមកត្រួតត្រាក្រោមអាណានិគមរបស់ខ្លួនដូចជាអង់គ្លេស បារាំង និងហូឡង់ជាដើម។