(ជ១)មេរៀនទី២៖ (មេរៀនសង្ខេប) សន្តិភាពនិងសង្គមប្រជាជាតិ

ពាក្យគន្លឹះ

·         អនុសញ្ញា      ៖ ការព្រមព្រៀងតាមលំអាន ។

·         សន្ធិសញ្ញា ឬ សន្ធាន ៖ មានន័យថាការចងមេត្រីភាពនឺងគ្នា ឬការសន្យាចងសម្ព័ននឺងគ្នា ។

·         សន្និសីទ       ៖ ការប្រជុំពិភាក្សាពីបញ្ហាផ្សេងៗ ។

·         យុទ្ធសន្តិភាព ៖ ដំណើរស្ងប់សឹកសង្គ្រាម ឬការផ្សះផ្សាគ្នា លែងច្បាំងគ្នា ។

·         អចិន្ត្រៃយ៍      ៖ ដំណើរមិនចេះចប់មិនចេះហើយ ឬជានិរន្តរ ជានិច្ចកាល ។

១. លទ្ធផលនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងការធ្លាក់ចុះនៃប្រទេសអឺរ៉ុប

+ ក្រោយពីសង្រ្គាមនៅអឺរ៉ុបត្រូវបានបញ្ចប់ តើមានមនុស្សស្លាប់កើនឡើងដល់ប៉ុន្មានលាននាក់?

- ក្រោយពីសង្រ្គាមនៅអឺរ៉ុបត្រូវបានបញ្ចប់ មានមនុស្សស្លាប់កើនឡើងប្រហែលដល់៩លាននាក់។

+ ហេតុអ្វីបានជាគេថាការបាត់បង់ជីវិតមនុស្សធ្វើឱ្យមានឱនភាពនៃអត្រាកំណើត?     

- បានជាគេថាការបាត់បង់ជីវិតមនុស្សនេះដែរ ធ្វើឱ្យមានឱនភាពនៃអត្រាកំណើតពីព្រោះ អ្នកបាត់បង់ជីវិតសុទ្ធតែជាយុវវ័យ និងមជ្ឈិមវ័យដែលពោរពេញដោយថាមពលក្នុងសកម្មភាពផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។

+ តើបញ្ហាអ្វីខ្លះជាបន្ទុកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់រដ្ឋបន្ថែមទៀតនោះ?      

 - បញ្ហាដែលជាបន្ទុកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់រដ្ឋបន្ថែមទៀតនោះគឺ ៖

បញ្ហាក្មេងកំព្រា និងជនពិការ។

+ តើសង្រ្គាមលោកលើកទី១ បានផ្តល់ផលវិបាកដូចម្តេចខ្លះ?

-  សង្រ្គាមលោកលើកទី១ បានផ្តល់ផលវិបាកដូចជា ៖

• ខាងមនុស្សធ្វើឱ្យមានឱនភាពនៃអត្រាកំណើត បញ្ហាក្មេងកំ  ព្រានិងជនពិការជាបន្ទុកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់រដ្ឋបន្ថែមទៀត ។ 

•  ខាងផ្នែកសម្ភារ ប៉ះពាល់ដល់រោងចក្រ ដីធ្លី ផ្ទះសម្បែងយ៉ាងច្រើនសម្បើម ។

+ តើវិបត្តិអ្វីខ្លះដែលជាបន្ទុកត្រូវដោះស្រាយចំពោះមុខអតិផរណា?     

-  វិបត្តិផ្លូវចិត្ត អំពើកេងប្រវ័ញ្ច សេចក្ដីភ័យខ្លាច ភាពល្វីងជូរចត់នៃជនរងគ្រោះទាំងឡាយដោយសារ     

សង្គ្រាមជាបន្ទុកដែលត្រូវដោះស្រាយនៅចំពោះមុខអតិផរណា និងជោគជ័យនៃពួកឱកាសនិយម។

+ តើក្រោយពីបញ្ចប់សង្រ្គាមលោកលើកទី១ប្រទេសណាខ្លះក្លាយជាប្រទេសឧស្សាហកម្មនៅទ្វីបអឺរ៉ុប?

·         ក្រោយពីបញ្ចប់សង្រ្គាមលោកលើកទី១ ប្រទេសដែលក្លាយជាប្រទេសឧស្សាហកម្មនៅទ្វីបអឺរ៉ុបមានដូចជា៖

·       ·       ប្រទេសកាណាដា

·       ·      អាហ្សង់ទីន

·       ·      ប្រេស៊ីល

·       ·      ជប៉ុន

·         សហរដ្ឋអាមេរិក។

+ តើក្រោយពីបញ្ចប់សង្រ្គាមលោកលើកទី១សហរដ្ឋអាមេរិកបានក្លាយជាប្រទេសអ្វីក្នុងពិភពលោក?

- សហរដ្ឋអាមេរិកក្លាយជាប្រទេសម្ចាស់បំណុលក្នុងពិភពលោក ហើយជាអ្នកក្ដាប់ទុនពាក់កណ្ដាលនៃចំនួនមាសទាំងអស់ដែលស្តុកទុកនៅពេលដែលសង្រ្គាមលោកលើកទី១ត្រូវបានបញ្ចប់។

២. សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពនានា

២.១. ចំណុចទាំង១៤ ខ របស់លោកវិលសុន

+ តើលោកវិលសុនជាប្រធានាធិបតីរបស់ប្រទេសណា?

- លោកវិលសុនជាប្រធានាធិបតីរបស់ប្រទេសសហរដ្ឋអាមេរិក។

+ តើលោកវិលសុនធ្វើសន្ទរកថាដោយប្រកាសនូវចំណុច១៤ ខ របស់លោកនៅថ្ងៃទី ខែ ឆ្នាំណា? ដើម្បីអ្វី?

-  លោកវិលសុនធ្វើសន្ទរកថាដោយប្រកាសនូវចំណុច១៤ ខ របស់លោកនៅ ថ្ងៃទី០៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១៨ 

  ដើម្បីជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃការងារសន្តិភាព។

+ តើចំណុចទាំង១៤ ខ របស់លោកវិលសុនមានអ្វីខ្លះ?

v         ចំណុចទាំង១៤ ខ របស់លោកវិលសុនមានដូចជា ៖

·          • អនុសញ្ញាទាំងឡាយនៃសន្តិភាពសាធារណៈ

·          • សេរីភាពនៃដែនសមុទ្រទាំងឡាយ

·           • ការលុបចោលនូវរបាំងគយទាំងឡាយ

·            • ការកាត់បន្ថយគ្រឿងសព្វាវុធ

·            •  បទបញ្ជានៃការទាមទារទាំងឡាយដែលឈរលើផលប្រយោជន៍ប្រជាជន

·           • ការចាកចេញពីទឹកដីរុស្ស៊ីហើយ និងសេរីភាពនៃការជឿនលឿនរបស់ប្រទេស

·            • ការជួសជុលប្រទេសបែលហ្ស៊ិក

         • អាល់សាសនិងឡូរ៉ែនជាទឹកដីរបស់ប្រទេសបារាំង

·             • ព្រំប្រទល់របស់ប្រទេសអ៊ីតាលីដោយពាក់ព័ន្ធទៅនឹងសញ្ជាតិនានា

·             • ស្វ័យភាពនៃជនជាតិអូទ្រីស-ហុងគ្រី

·             • ផ្លូវចូលទៅកាន់សមុទ្រនៃប្រទេសស៊ែបី

·             • ចក្រភពអូតូម៉ង់កំណត់ប្រទេសតួកគី សេរីភាពនៃច្រកសមុទ្រទាំងឡាយ

·             • សេរីភាពនៃការចូលដោយសេរីទៅក្នុងសមុទ្ររបស់ប្រទេសប៉ូឡូញ

·             • ការបង្កើតសង្គមប្រជាជាតិមួយ។

២.២. សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព

+ តើសន្និសីទមួយបានបើកសម័យប្រជុំនៅទីក្រុងប៉ារីសដើម្បីរៀបចំសន្ធិសញ្ញាមួយ ធ្វើឡើង

នៅថ្ងៃទី ខែ ឆ្នាំណា? 

- នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១៩សន្និសីទមួយបានបើកសម័យប្រជុំនៅទីក្រុងប៉ារីសដើម្បីរៀបចំសន្ធិសញ្ញាមួយ ដែលមានប្រទេសមួយចំនួនបានចូលរួមផង។

+ តើមេដឹកនាំសន្និសីទដើម្បីសន្តិភាពនេះមានប៉ុន្មានអ្នកសំខាន់? នរណាខ្លះ?

·         មេដឹកនាំសន្និសីទដើម្បីសន្តិភាពនេះមាន៤រូប សំខាន់រួមមាន៖     

·         លោកវិលសុន (សហរដ្ឋអាមេរិក)

·         លោកក្លេម៉ង់សូ (បារាំង)

·         លោកឡតហ្ស៊ក (រាជាណាចក្ររ៉ូម)

·         និងលោកអរឡង់ដូ(អ៊ីតាលី)។

+ តើប្រទេសដែលចាញ់សង្រ្គាមបានចូលរួមប្រជុំដែរឬទេ?      

- ប្រទេសដែលចាញ់សង្រ្គាមមិនបានចូលរួមប្រជុំទេ។

+ តាមសន្ធិសញ្ញាវែសៃតើអាល្លឺម៉ង់ត្រូវលះបង់អ្វីខ្លះ?  

·         ·​    តាមសន្ធិសញ្ញាវែសៃអាល្លឺម៉ង់ត្រូវលះបង់៖

·         ·​    លះបង់ចោលដែនដីអាណានិគមរបស់ខ្លួន

·         ·​    ត្រូវប្រគល់តំបន់ឡូរ៉ែនឱ្យបារាំង

·         ·​    ត្រូវប្រគល់រដ្ឋប៉ូស្នានឱ្យប៉ូឡូញ

·         ·​    ទឹកដីអាល្លឺម៉ង់១៥%ត្រូវពុះចែកជា២ផ្នែកកង់ទ័ពអាល្លឺម៉ងត្រូវមានត្រឹម១០០ ០០០នាក់ដោយគ្មានរទេះតង់ និងគ្មានយន្តហោះតំបន់ត្រើយខាងឆ្វេង និងត្រើយខាងស្ដាំមួយផ្នែកនៃទន្លេរ៉ាំងត្រូវហាមឃាត់គ្រប់ការរៀបចំ បំពាក់សម្ភារៈសឹក។

+ តើសន្ធិសញ្ញាវែសៃត្រូវបានបង្រ្គប់ដោយសន្ធិសញ្ញាអ្វីខ្លះ?    

v  សន្ធិសញ្ញាវែសៃត្រូវបានបង្រ្គប់ដោយសន្ធិសញ្ញា៖

·         សាំងហ៊្សែម៉ាំង

·         ណឺយី

·         ទ្រីយ៉ាណុង

·         ក្រុងសែវ

៣.ការបង្កើតសង្គមប្រជាជាតិ

+ តើសង្គមប្រជាជាតិបង្កើតឡើងដោយនរណា?ដើម្បីអ្វី?     

- សង្គមប្រជាជាតិបង្កើតឡើងដោយលោក វូឌ្រូ វីលសុន (ប្រធានាធិបតីអាមេរិក)ដើម្បីចៀសវាងចម្បាំងសារជាថ្មី។

+ តើសង្គមប្រជាជាតិមានទីស្នាក់ការនៅឯណា?      

- សង្គមប្រជាជាតិមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ។

+ ចូររៀបរាប់អង្គការសំខាន់ៗនៃសង្គមប្រជាជាតិ។

v  អង្គការសំខាន់ៗនៃសង្គមប្រជាជាតិរួមមាន៖

·         មហាសន្និបាទ

·         ក្រុមអភិបាល

·         ការិយាល័យអចិន្ត្រៃយ៍មួយ

·         តុលាការអន្តរជាតិ

·         ការិយាល័យអន្តរជាតិ។

+ តើសង្គមប្រជាជាតិមានកម្លាំង និងមធ្យោបាយគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីការពារសន្តិសុខអន្តរជាតិដែរ ឬទេ?

- សង្គមប្រជាជាតិពុំមានកម្លាំង និងមធ្យោបាយគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីធានាការពារសន្តិសុខអន្តរជាតិឡើយគឺមានតែកម្លាំងខាងផ្លូវចិត្តតែប៉ុណ្ណោះ។