ជំពូក២ ចលនានៃភពផែនដី
មេរៀនទី១ ចលនារង្វិលរបស់ភពផែនដី
សេចក្ដីផ្ដើម
- ភពនានាដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ សុទ្ធតែធ្វើចលនាជុំវិញព្រះអាទិត្យ និងវិលជុំវិញអ័ក្សរបស់វា។
១. ចលនាភពផែនដី
- ភពផែនដីមានចលនាពីរគឺ ចលនារង្វិលខ្ញាល់ និងចលនារង្វិលជុំ។
· ចំពោះចលនារង្វិលខ្ញាល់ជុំវិញខ្លួនវាគឺវិលបានមួយជុំមានថេរវេលា 24 ម៉ោងដែលកំណត់មួយថ្ងៃនៅលើភពផែនដី។
· ចំណែកចលនារង្វិលជុំរបស់វាជុំវិញព្រះអាទិត្យមានរយៈពេល 365 ថ្ងៃនិង 6 ម៉ោង ហើយចលនានេះមានល្បឿន 30 គមក្នុងមួយវិនាទី។ ដូចនេះផែនដីវិលជុំវិញខ្លួនឯង និងវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យតាមគន្លងរាងអេលីប។
រង្វិលជុំ និងរង្វិលខ្ញាល់ផែនដី
២. ថ្ងៃ និងយប់
- ថ្ងៃគឺជាផ្នែកភ្លឺនៃផែនដីដែលឈមជាមួយនឹងកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ វាទទួលពន្លឺនិងកម្ដៅពីព្រះអាទិត្យ។ យប់គឺជាផ្នែកងងឹតនៃផែនដីដែលមិនឈមនឹងកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ វាមិនទទួលពន្លឺនិងកម្ដៅពីព្រះអាទិត្យឡើយ។ រយៈពេលវែងខ្លីមិនស្មើគ្នារបស់យប់និងថ្ងៃបណ្ដាលមកពីការទ្រេតរបស់ អ័ក្សប៉ូលផែនដីក្នុងមុំ 23o 27’។ បើយើងឈរមើលពីប៉ូលខាងជើងផែនដីវិលជុំវិញអ័ក្សប៉ូលតាមទិសដៅផ្ទុយនឹងទិសទ្រនិចនាឡិកាពីលិច ទៅកើតក្នុងល្បឿនមធ្យមប្រហែល 1600 គមក្នុងមួយម៉ោង នាំឱ្យព្រះអាទិត្យរះនៅទិសខាងកើតហើយលិចបាត់ទៅវិញនៅទិសខាងលិច។
- សមរាត្រី គឺជាថ្ងៃដែលដំណាលនៃកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ កាត់កែងនឹងផ្ទៃផែនដីនៅចំតំបន់អេក្វាទ័រ ដែលធ្វើឱ្យចំនួនម៉ោងពេលថ្ងៃ និងយប់មានរយៈពេលស្មើគ្នា ដែលកើតមានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំគឺ នៅថ្ងៃទី ២១ ខែមីនា និងថ្ងៃទី ២២ឬ២៣ ខែកញ្ញា។
ថ្ងៃ និងយប់លើផែនដី
៣. មួយឆ្នាំនៅក្នុងលំហ
ការកំណត់ឆ្នាំនៅក្នុងលំហមានបីដូចតទៅ៖
- ឆ្នាំត្រូពិច ឬឆ្នាំសុរិយគតិ គឺជាឆ្នាំដែលគេគិតទៅតាមរយៈពេលដែលផែនដីវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យ បានមួយជុំមានរយៈពេល ៣៦៥ ថ្ងៃនិង ៦ ម៉ោង។
- ឆ្នាំស៊ីវិល គឺជាឆ្នាំដែលគេប្រើនៅក្នុងការរស់នៅ ដោយគេកំណត់មួយឆ្នាំ មានរយៈពេលតែ ៣៦៥ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។
- ឆ្នាំបង្រ្គប់ គឺជាឆ្នាំដែលគេប្រើដើម្បីបង្គ្រប់ឆ្នាំស៊ីវិលទៅឱ្យឆ្នាំសុរិយគតិ ដោយគេកំណត់ឆ្នាំណាដែលមានលេខចែកដាច់នឹង ៤ ដែលក្នុងមួយឆ្នាំ មានរយៈពេល ៣៦៦ ថ្ងៃ ដោយគេបន្ថែមមួយថ្ងៃទៅឱ្យខែកុម្ភៈមានចំនួច២៩ថ្ងៃ។ ឧទាហរណ៍៖ ឆ្នាំ ២០២០។
