(ជ៣)មេរៀនទី៣៖ (មេរៀនសង្ខេប) ប្រទេសថៃ

ពាក្យគន្លឹះ

·         រាជបល្ល័ង្ក          ៖ ទីអាសនៈរបស់ស្តេចគង់ ។

·         អភ័យឯកសិទ្ធិ     ៖ ជាសិទ្ធិពិសេសឥតភ័យព្រួយ ការលើកលែងទោស ឬការទទួលសិទ្ធិផ្តាច់មុខ ។

·         សោកនាដកម្ម     ៖ សេចក្តីស្តាយស្រណោះ ឬអំពើដែលគួរឱ្យស្តាយស្រណោះ ។

·         រដ្ឋប្រហារ           ៖ ការផ្តួលរំលំអ្នកគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដើម្បីកាន់​កាប់អំណាចខ្លួនឯង។

·         បេតិកភណ្ឌ          ៖ កេរ្តិ៍មរតក, ទ្រព្យដ៏មានតម្លៃ។

·         ពហិកា                ៖ បដិសេធ, ជំទាស់ ។

·         រដ្ឋធម្មនុញ្ញ           ៖ ច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេសនីមួយៗ ។

+ តាមប្រវត្តិសាស្រ្ត តើប្រទេសសៀមចែកជាប៉ុន្មានសម័យកាល?       

- តាមប្រវត្តិសាស្រ្តប្រទេសសៀមចែកជាបួនសម័យកាល។

+ តើសម័យកាលនីមួយៗមានឈ្មោះអ្វីខ្លះ? ពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?

v  សម័យកាលនីមួយៗមានឈ្មោះដូចជា៖   

  §  សម័យសុខោទ័យ (១២៣៨-១៣៥០)

  §  សម័យអយុធ្យា (១៣៥០-១៧៦៧)

  §  សម័យធនបុរី (១៧៦៧-១៨០០)

§  សម័យក្រុងបាងកក(១៨០០ដល់សព្វថ្ងៃ)។

+ តើសៀមបានវាយដណ្ដើមយកខេត្តសុខោទ័យពីខ្មែរ និងបង្កើតរដ្ឋសៀមដោយស្ដេចឈ្មោះអ្វី?

- សៀមបានវាយដណ្ដើមយកខេត្តសុខោទ័យពីខ្មែរ និងបង្កើតរដ្ឋសៀមដោយស្ដេចឈ្មោះ រាមាកំហែង។

+ តើនៅឆ្នាំណាដែលស្ដេចភូមាបាយិនណោងវាយក្រុងអយុធ្យា?        

- នៅឆ្នាំ១៧៦៧ស្ដេចភូមា បាយិនណោងវាយក្រុង អយុធ្យា។

+ តើព្រះចៅព្រះនាមអ្វីដែលបានរំដោះក្រុងអយុធ្យាពីភូមា? រួចតាំងរាជធានីនៅឯណា?

- ព្រះចៅព្រះនាម តាក់ ស៊ីន បានរំដោះក្រុងអយុធ្យាពីភូមា រួចតាំងរាជធានីនៅធនបុរី ។

+ តើព្រះចៅនាមអ្វីដែលឡើងសោយរាជ្យនៅប្រទេសសៀមរហូតដល់សព្វថ្ងៃ? 

- ព្រះចៅរាមាទី១ នៃរាជ្យវង្សចក្រី បានឡើងសោរាជ្យនៅប្រទេសសៀមរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ។

១. រដ្ឋប្រហារ និងការប្ដូរឈ្មោះពីសៀមទៅថៃឡងដ៏ឆ្នាំ ១៩៣២

+ តើនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះចៅប្រាយ៉ាហិប៉ុកប្រទេសជាតិមានវិបត្តិអ្វីខ្លះ? នៅឆ្នាំណា ?

- នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះចៅប្រាយ៉ាហិប៉ុក ប្រទេសជាតិមានវិបត្តិ ៖

·         ·  ហិរញ្ញវត្ថុ

·         ·  វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច   និងរាជបល្ល័ង្ក នៅឆ្នាំ១៩៣០ ។

+ តើថវិកាចំណូលរបស់ជាតិមានការខ្វះខាតនៅឆ្នាំណា?       

- ថវិកាចំណួលរបស់ជាតិមានការខ្វះខាតនៅឆ្នាំ ១៩៣០។

+ តើរដ្ឋប្រហារយោធាដំបូងកើតនៅពេលណា? តើព្រះចៅប្រាយ៉ាហិប៉ុកបានបង្ខំចិត្តទទួលយកអ្វីខ្លះ?  

- រដ្ឋប្រហារយោធាដំបូងកើតនៅថ្ងៃ ២៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៣២ ។ ព្រះចៅប្រាយ៉ាហិប៉ុកបានបង្ខំចិត្តទទួលយករដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី និងបានប្តូរឈ្មោះប្រទេសជារាជាណាចក្រថៃឡងដ៍ ។

+ ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារគេបានកែលម្អរលើផ្នែកអ្វីខ្លះ?

- ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារគេបានកែលម្អរលើ៖

·         ·  ផ្នែក រចនា សម្ព័ន្ធសង្គមស៊ីវិល

·         ·  យោធាដោយទទួលយកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ

·         ·  និងជ្រើសរើសសមាជិកសភាថ្មី។

+ តើបន្ទាប់ពីព្រះចៅប្រាយ៉ាហិប៉ុក មានស្ដេចព្រះនាមអ្វីឡើងសោយរាជ្យបន្ត? ពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?

- បន្ទាប់ពីព្រះចៅប្រាយ៉ាហិប៉ុក មានស្ដេចព្រះនាមអាណាន់ដា(រាមាទី៧) ជាអ្នកឡើងសោយរាជ្យបន្តពីឆ្នាំ

  (១៩៣៥-១៩៤៥)។

 + តើនៅឆ្នាំណាដែលព្រះចៅអាណាន់ដាសោយទីវង្គត?       

- នៅឆ្នាំ ១៩៤៦ ព្រះចៅអាណាន់ដាបានសោយទីវង្គត។

+ តើស្ដេចថៃអង្គណាដែលបានឡើងសោយរាជ្យបន្ត? ហើយមាននាយករដ្ឋមន្រ្តីឈ្មោះអ្វី?      

- ស្ដេចថៃដែលបានឡើងសោយរាជ្យបន្តគឺ ភូមិពលអតល្យតេជ។ ហើយមាននាយករដ្ឋមន្រ្តីឈ្មោះ វិបុលសង្គ្រាម។

២. រដ្ឋប្រហារយោធាផ្ដាច់ការឆ្នាំ១៩៩២

+ ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៣២ តើប្រទេសថៃមានរដ្ឋប្រហារនៅឆ្នាំណាខ្លះ?

- ប្រទេសថៃក្រោយពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៣២ មានរដ្ឋប្រហារនៅឆ្នាំ៖

  §  លើកទី១នៅឆ្នាំ ១៩៨១

  §  លើកទី២នៅឆ្នាំ ១៩៨៥

  §  លើកទី៣នៅឆ្នាំ ១៩៩១

  §  លើកទី៤នៅឆ្នាំ ១៩៩២។

+ ក្នុងអំឡុងឧត្តមសេនីយ៍ ប្រេមទីនស៊ូឡាណុនដាឡើងកាន់អំណាច តើពួកយោធាធ្វើរដ្ឋប្រហារផ្តួលរំលំ

  លោកប៉ុន្មានលើក? ឆ្នាំណាខ្លះ?     

- ក្នុងអំឡុងឧត្តមសេនីយ៍ ប្រេមទីនស៊ូឡាណុនដា ឡើងកាន់អំណាចពួកយោធាធ្វើរដ្ឋប្រហារផ្ដួលរំលំលោក២លើក៖

  §  លើកទី១    ឆ្នាំ១៩៨១

  §  លើកទី២   ឆ្នាំ ១៩៨៥ ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេច។

+ តើនៅឆ្នាំណាដែលប្រជាជនថៃបោះឆ្នោតជ្រើសរើសនាយករដ្ឋមន្រ្តី? 

- នៅឆ្នាំ១៩៨៨ ប្រជាជនថៃបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសនាយករដ្ឋមន្រ្តី។

+ តើនៅពេលនោះប្រជាជនថៃជ្រើសរើសលោកឈ្មោះអ្វីមកធ្វើជានាយករដ្ឋមន្រ្តី?       

- នៅពេលនោះប្រជាជនថៃបានជ្រើសរើសលោកឆាត ឆៃឈុនហាវ៉ាន់ជានាយករដ្ឋមន្រ្តី។

+ តើមូលហេតុអ្វីបានជាប្រជាជនថៃជ្រើសរើសលោកឆាត ឆៃឈុនហាវ៉ាន់ជានាយករដ្ឋមន្រ្តី?   

- បានជាប្រជាជនថៃជ្រើសរើសលោកឆាត ឆៃឈុនហាវ៉ាន់ជានាយករដ្ឋមន្រ្តីព្រោះ៖លោកជាមេដឹកនាំ

បង្រួបបង្រួមជាតិបានលើកឡើងនូវនយោបាយស៊ីវិលម្យ៉ាងទៀតផ្ដល់ផលប្រយោជន៍ក្នុងការធ្វើជំនួញ។

+ តើនៅឆ្នាំណាដែលប្រជាពលរដ្ឋថៃ ធ្វើរដ្ឋប្រហារផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលឆាត ឆៃឈុនហាវ៉ាន់?    

- នៅឆ្នាំ ១៩៩១ប្រជាពលរដ្ឋថៃ ធ្វើរដ្ឋប្រហាផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលឆាត ឆៃឈុនហាវ៉ាន់។

+ តើក្រុមរដ្ឋប្រហារនៅឆ្នាំ១៩៩១ បានប្រកាសថាឈ្មោះអ្វី? មានតួនាទីអ្វីខ្លះ ? តើរដ្ឋាភិបាលស្តីទីថ្មី

   បានបង្កើតឡើងដោយនរណា ?

 - ក្រុមរដ្ឋប្រហារនៅឆ្នាំ១៩៩១ បានប្រកាសថាឈ្មោះ ក្រុមប្រឹក្សារក្សាសន្តិភាពជាតិ

 - មានតួនាទីរៀបចំវិធីសាស្រ្តថ្មី

 - ក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រទេសជាតិ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ

 - រដ្ឋាភិបាលស្តីទីថ្មី បានបង្កើតឡើងដោយលោក អាណាន់ ប៉ាន់យ៉ាជន ជានាយករដ្ឋមន្រ្តីស្តីទី ។

+ តើរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៩២ ដឹកនាំដោយនរណា? ធ្វើឱ្យបាតុករស្លាប់ និងរបួសប៉ុន្មាននាក់?     

- រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៩២ ដឹកនាំដោយឧត្តមសនីយ៍ សុចិន្តា។

- រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៩២ ធ្វើឱ្យបាតុករស្លាប់៥០នាក់ និងរបួស៣០០នាក់។

+ តើស្ដេចថៃភូមិពលអតល្យតេជ បានធ្វើដូចម្ដេច?    

- ស្ដេចថៃភូមិពលអតល្យតេជ បានប្រកាសឱ្យបញ្ឈប់សង្គ្រាមភ្លាម ព្រមទាំងដកឧត្តមសនីយ៍ សុចិន្តាចេញពីអំណាច និងតែងតាំងឧត្តមសនីយ៍អាណាន់ជានាយករដ្ឋមន្រ្តី ហើយរៀបចំរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី។

៣. វិបត្តិនយោបាយឆ្នាំ២០០៦-២០១០        

+ តើនៅឆ្នាំ២០០៦នាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ តាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត់ត្រាត្រូវបានចោទពីបទល្មើសអ្វី?      

- នៅឆ្នាំ២០០៦នាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ តាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត់ត្រា ត្រូវបានគេចោទពីបទអំពើពុករលួយ ជាមួយប្រទេស

  ជិតខាងដូចជា កម្ពុជា ភូមា សិង្ហបុរី...។

+តើនៅថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០០៦ជាថ្ងៃអ្វីរបស់លោកតាក់ស៊ីនស៊ីណាវ៉ាត់ត្រា?     

- នៅថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា ឆ្នាំ២០០៦លោកឧត្តមសេនីយ៍សុនធី ប៊ុនយ៉ារ៉ាត់គ្លីនបានដឹកនាំរដ្ឋប្រហារយោធាមួយគ្មានការបង្ហូរឈាម ទម្លាក់លោកតាក់ស៊ីន ពីនាយករដ្ឋមន្រ្តី និងនិរទេសខ្លួនលោកទៅបរទេស។

+ ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារតើគេតែងតាំងលោកណាជានាយករដ្ឋមន្រ្តីស្តីទី? 

- ក្រោយពីរដ្ឋប្រហារគេបានតែងតាំងលោកសារាយុទ្ធ ជូឡាណុនជានាយករដ្ឋមន្រ្តីស្តីទី។

+ តើការបោះឆ្នោតខែមករា ឆ្នាំ២០០៨ គណបក្សណាទទួលបានជ័យជំនះ? អ្នកណាដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលថៃ? តើសភាថៃទទួលស្គាល់ដែរឬទេ?

- ការបោះឆ្នោតខែមករា ឆ្នាំ២០០៨ គណបក្សដែលទទួលបានជ័យជំនះគឺគណបក្សអំណាចប្រជាជន ដឹកនាំឡើង ដោយលោក សាម៉ាក់ ស៊ុនដារ៉ាវ៉េជ។   

- សភាថៃមិនព្រមទទួលស្គាល់ទេ។

+ តើនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ប្រទេសថៃបានប្រឈមមុខនិងវិបត្តិអ្វីខ្លះ?     

- នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ប្រទេសថៃបានប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិដូចជា៖

  §  វិបត្តិនយោបាយ

  §  ទំនាស់ជាច្រើនដូចជា រំជើបរំជួលនៅខេត្តភាគខាងត្បូងមាន ណារ៉ាត់ធីវ៉ាត់ ប៉ាត់ថានី យ៉ាឡា សុងខ្លា...

  §  ទំនាស់ជាមួយប្រទេសជិតខាង ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា  ម៉ាឡេស៊ី និងកម្ពុជា។

+ តើប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំណា?

   នៅឯណា?          

- ប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានដាក់បញ្ជូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅថ្ងៃទី ៧ កក្កដា ឆ្នាំ២០០៨

 នៅទីក្រុងកេបិច ប្រទេសកាណាដា។

+ ចូរប្រាប់ពីការចូលឈ្លានពានរបស់ពួកទាហានឈុតខ្មៅថៃក្រោយពេលប្រាសាទព្រះវិហារបាន 

   ដាក់់បញ្ចូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកមក?

- ទាហានឈុតខ្មៅថៃបានចូលឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជាជាច្រើនលើកច្រើនសាដែលក្នុងនោះមានការប៉ះទង្គិចដោយអាវុធទ្រង់ទ្រាយធំ៣លើក៖

  §  លើកទី១ ថ្ងៃ១៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៨

  §  លើកទី២ ថ្ងៃ១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០០៨

  §  លើកទី៣ ថ្ងៃ៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០០៩

   (ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៨រហូតដល់២០១២) ។

+ ហេតុអ្វីបានជាថៃឈ្លានពានប្រទេសជិតខាង ជាពិសេសកម្ពុជា?

v        បានជាថៃឈ្លានពានប្រទេសជិតខាង ជាពិសេសកម្ពុជាដោយសារ ៖

• អម្បូរថៃគឺសៀមមកពីណានឆាវ (ចិនភាគខាងត្បូង) គ្មានទឹកដីពិតប្រាកដ
• មានមហិច្ឆតាចង់ពង្រីកទឹកដីខ្លួន(តាមបន្ទាត់ព្រំដែនខ្មែរ-សៀម) ក្នុងបំណងយកប្រាសាទតាមាន់ តាក្របីព្រះវិហារ ដោយកម្លាំងយោធាទាំងកំរោល
• គឺជាមហិច្ឆតារបស់អតីតចោរប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែលចង់បានរបស់គេដោយមិនអៀនខ្មាស ។ ល្បិចនេះសៀម ធ្លាប់ប្រើកន្លងមក ។