(ជ១)មេរៀនទី១៖ (មេរៀនសង្ខេប) សង្គ្រាមលោកលើកទី១(១៩១៤-១៩១៨)

ពាក្យគន្លឹះ

·         ស្ល៊ីហ្វិន        ៖ ឈ្មោះមេទ័ពអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ។

·         ផុក            ៖ ជាឈ្មោះមេបញ្ជាការកងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ សញ្ជាតិបារាំង ។

·         ឧត្តមភាព      ៖ ភាពខ្ពង់ខ្ពស់ ភាពឧត្តុង្គឧត្តម ប្រសើរជាងគេ ។

·         រជ្ជទាយាទ     ៖ ក្សត្រដែលជ្រើសតាំងឱ្យត្រៀមឡើងសោយរាជ្យនៅពេលដែលព្រះរាជាមាន

                វ័យចាស់ជរា ឬមានជំងឺ ឬសោយទីវង្គត។

·         ឱសានវាទ     ៖ សំដី ឬការប្រកាសជាលើកចុងក្រោយបង្អស់របស់ភាគីខ្លាំង ដើម្បីលុកលុយ ឬធ្វើ

                សង្គ្រាមជាមួយប្រទេសដែលជាភាគីខ្សោយ ។

១. មូលហេតុនៃសង្រ្គាម

+ នៅដើមស.វ.ទី២០ តើប្រទេសមហាអំណាចឧស្សាហកម្មនៅអឺរ៉ុបមានបញ្ហាតានតឹងដោយសារអ្វី?   

·         នៅដើមស.វ.ទី២០ប្រទេសមហាអំណាចឧស្សាហកម្ម នៅអឺរ៉ុបមានបញ្ហាតានតឹងដោយសារ​៖

-       តម្រូវការឧស្សាហកម្ម

-       បំណែងចែកដែនដីអាណានិគមមិនស្មើគ្នា។

+ តើប្រទេសណាដែលមានដែនដីអាណានិគមច្រើនជាងគេ?  

- ប្រទេសដែលមានដែនដីអាណានិគមច្រើនជាងគេគឺប្រទេសអង់គ្លេស។

+ តើប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ជាប្រទេសអ្វីនៅសម័យនោះ? តើអាល្លឺម៉ង់មានបំណងបែបណា?

-  នៅសម័យនោះប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ជាប្រទេសចក្រពត្តិ ក្មេងខ្ចី កម្លាំងសេដ្ឋកិច្ចមានសន្ទុះរីកចម្រើនលូត

    លាស់ឆាប់រហ័ស ប៉ុន្តែមានទឹកដីអាណានិគមតិច ទើបប្រទេសអាល្លឺម៉ង់មានបំណងចង់បែងចែកពិភព    

    លោកសារជាថ្មី។

+ តើប្រទេសអង់គ្លេសស្នើសុំអ្វីតាមរយៈការគាបសង្កត់ពីប្រទេសអាល្លឺម៉ង់?    

-   ប្រទេសអង់គ្លេសស្នើសុំលុបការវិវាទចាស់ៗជាមួយប្រទេសបារាំង និងរុស្ស៊ីតាមរយៈការគាបសង្កត់ពី

    ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។

+ ហេតុអ្វីបានជាប្រទេសបារាំងមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងពីការគំរាមកំហែងរបស់អាល្លឺម៉ង់? 

- បានជាប្រទេសបារាំងមានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងពីការគំរាមកំហែងរបស់អាល្លឺម៉ង់ ព្រោះបារាំងមានទឹកដី

    អាណានិគមជាច្រើនកន្លែងបន្ទាប់ពីអង់គ្លេស។

+ តើបារាំងមានបំណងចង់ទាមទារខេត្តនិងតំបន់ណាខ្លះ?      

-  បារាំងមានបំណងចង់ទាមទារខេត្ត២របស់ខ្លួនគឺ អាល់សាស់ និងឡូរ៉ែន រួមទាំងចង់បានតំបន់សម្បូរធ្យូង

   ​ មួយទៀតគឺតំបន់សារដែលស្ថិតនៅព្រំប្រទល់ប្រទេសបារាំងនិងអាល្លឺម៉ង់។

+ ចូរប្អូនរៀបរាប់ពីក្តីបារម្ភរបស់រុស្ស៊ីចំពោះការជ្រៀតជ្រែករបស់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។       

-  ក្តីបារម្ភរបស់រុស្ស៊ីចំពោះការជ្រៀតជ្រែករបស់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដោយមានគំរោងស្ថាបនាផ្លូវរថភ្លើងមួយ

    ខ្សែ។ ប្រការនេះអាចជាការគំរាមកំហែងទៅលើតំបន់កូកាសនិងសមុទ្រខ្មៅរបស់រុស្ស៊ី។

២. បុព្វហេតុនៃសង្រ្គាមលោកលើកទី១

+ តើព្រះអង្គម្ចាស់ហ្រ្វង់ស្វ័រហ៊្វែឌីណង់ដែលជារជ្ជទាយាទនៃប្រទេសអូទ្រីស-ហុងគ្រី ត្រូវបាននរណាធ្វើគត?

   ធ្វើគតនៅឯណា?នៅថ្ងៃទី ខែ ឆ្នាំណា?     

- ព្រះអង្គម្ចាស់ហ្រ្វង់ស្វ័រហ្វ៊ែឌីណង់ដែលជារជ្ឋទាយាទនៃប្រទេសអូទ្រីស-ហុងគ្រី ត្រូវនិស្សិតសញ្ជាតិស៊ែប៊ីធ្វើគតនៅក្រុងសេរ៉ាស្សីវូ។ នៅថ្ងៃទី២៨ មិថុនា ១៩១៤។

+ តើថ្ងៃទី ខែ ឆ្នាំណាដែលប្រទេសអូទ្រីស-ហុងគ្រីប្រកាសសង្រ្គាមនឹងប្រទេសស៊ែប៊ី? ដោយយកលេសអ្វី?

-  ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩១៤ ជាថ្ងៃដែលប្រទេសអូទ្រីស-ហុងគ្រីប្រកាសសង្រ្គាមនឹងប្រទេសស៊ែប៊ី

​    ដោយ​​​​យកលេសនៃការធ្វើគតនោះឯង។

+ តើរុស្ស៊ីមានប្រតិកម្មបែបណាបន្ទាប់ពីប្រទេសអូទ្រីស-ហុងគ្រី ប្រកាសសង្រ្គាម?

-  រុស្ស៊ីមិនអាចនៅស្ងៀមក៏ប្រកាសថាខ្លួននឹងគាំទ្រប្រទេសស៊ែប៊ីដោយមិនបណ្តោយឱ្យប្រទេស

    អូទ្រីស-ហុងគ្រី សម្លាប់សម្ពន្ធ័មិត្តរបស់ខ្លួន។

+  ចូររៀបរាប់ពីការប្រកាសសង្រ្គាមរបស់អាល្លឺម៉ង់។

v  ការប្រកាសសង្រ្គាមរបស់អាល្លឺម៉ង់មានដូចតទៅ៖

·         អាល្លឺម៉ង់ប្រកាសសង្រ្គាមជាមួយរុស្ស៊ីនៅថ្ងៃទី០១ សីហា ១៩១៤

·         អាល្លឺម៉ង់ប្រកាសសង្រ្គាមជាមួយបារាំងនៅថ្ងៃទី០៣ សីហា ១៩១៤

·         អង់គ្លេសប្រកាសសង្រ្គាមជាមួយអាល្លឺម៉ង់នៅថ្ងៃទី០៤ សីហា ១៩១៤ បន្ទាប់ពីអាល្លឺម៉ង់វាយលុកឆ្លងកាត់ប្រទេសបែលហ្ស៊ិក។

៣. ប្រទេសចូលរួមក្នុងចម្បាំង

+  តើសង្រ្គាមលោកលើកទី១ចាប់ផ្តើមដំបូងមាន លក្ខណៈដូចម្តេច?

-  សង្រ្គាមលោកលើកទី១ចាប់ផ្តើមដំបូងមានលក្ខណៈជាចម្បាំងក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបតែប៉ុណ្ណោះ។ ក្រោយមកចម្បាំង

    នេះបានរីករាលដាលពេញពិភពលោក។

+  ហេតុអ្វីបានជាចម្បាំងនេះក្លាយទៅជាសង្រ្គាមលោក?       

-  ពីព្រោះចម្បាំងនេះបានរីករាលដាលពេញពិភពលោកដោយមានប្រទេសផ្សេងៗទៀតបានចូលរួមជាបន្ត

    បន្ទាប់ក្នុងប្លុកទាំងពីរជាហេតុនាំឱ្យចម្បាំងនេះប្រែក្លាយទៅជាសង្រ្គាមលោក។

+ តើគេចែកចម្បាំងនេះជាប៉ុន្មានប្លុក? ប្លុកនីមួយៗហៅអ្វីខ្លះ?

-  គេចែកចម្បាំងនេះជា ២ប្លុក៖

    • ប្លុកទី១ ហៅថាសម្ព័ន្ធត្រីភាគី

    • ប្លុកទី២ ហៅថាអនុសញ្ញាត្រីភាគី។

+ តើប្លុកនីមួយៗមានប្រទេសណាខ្លះ?

-  ប្លុកនីមួយៗមានដូចជា៖

    •  ប្លុកទី១ ហៅថាសម្ព័ន្ធត្រីភាគីមានប្រទេស

       អាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស-ហុងគ្រី ក្រោយមកមាន  តួគី ប៊ុលហ្គារី (តុលា ១៩១៥)

    • ​ ប្លុកទី២ ហៅថាអនុសញ្ញាត្រីភាគីមាន បារាំង អង់គ្លេស រុស្ស៊ី ក្រោយមកមាន ប៊ែលហ្ស៊ិក ស៊ែប៊ី

       អ៊ីតាលី ជប៉ុន ក្រិក រូម៉ានី សហរដ្ឋអាមេរិក។

៤. ការវាយប្រយុទ្ធគ្នា

+ តើគេចែកចម្បាំងជាប៉ុន្មានដំណាក់កាលសំខាន់ៗ?

-  គេចែកចម្បាំងជា៣ ដំណាក់កាលសំខាន់ៗ។

៤.១. ដំណាក់កាលទី១

+ តើការវាយលុករបស់ប្រទេសអាឡឺម៉ង់បានប្រព្រឹត្ត

   ទៅអស់រយៈពេលប៉ុន្មានខែក្នុងដំណាក់កាលទី១?

-  ការវាយលុករបស់ប្រទេសអាឡឺម៉ង់បានប្រព្រឹត្តទៅអស់រយៈពេលបួនខែក្នុងដំណាក់កាលទី១ (សីហា-វិច្ឆិកា ១៩១៤)។

+  តើប្រទេសអាល្លឺម៉ង់សង្ឃឹមថានឹងទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងឆាប់រហ័សដោយសារអ្វី?

-  ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់សង្ឃឹមថានឹងទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងឆាប់រហ័សដោយសារ អាល្លឺម៉ង់បានទុកចិត្តលើ

    ឧត្តមភាពនៃកងទ័ព គ្រឿងអាវុធយុទ្ធភណ្ឌនិងលើល្បិចកលរបស់ខ្លួន។

+ តើការប៉ាន់ស្មានរបស់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានសម្រេចដូចអ្វីដែលខ្លួនបានគ្រោងទុកដែរឬទេ? ព្រោះអ្វី?

-  ការប៉ាន់ស្មានរបស់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់មិនបានសម្រេចដូចអ្វីដែលខ្លួនបានគ្រោងទុកឡើយព្រោះកងទ័ព

     អាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានកងទ័ពបារាំងវាយបញ្ឈប់ក្នុងសមរភូមិទន្លេម៉ាន នៅថ្ងៃទី១៧  ខែវិច្ឆិកា ១៩១៤។

+  ចូររៀបរាប់លទ្ធផលទទួលបាននូវដំណាច់ឆ្នាំ១៩១៤។       

-  លទ្ធផលទទួលបាននូវដំណាច់ឆ្នាំ១៩១៤៖

    ប្រទេសអាល្លឹម៉ង់វាយយកបានប្រទេសប៊ែល ហ្ស៊ិកទាំងមូល បារាំងមួយផ្នែក ប៉ូឡូញមួយផ្នែកប្រទេសរុស្ស៊ី ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តបារាំងវាយយកបានប្រទេសអូទ្រីស និងមួយផ្នែកនៃប្រទេសព្រុស។

៤.២. ដំណាក់កាលទី២

+ តើដំណាក់កាលទី២ជាចម្បាំងបែបណា? ហើយការប្រយុទ្ធគ្នាដែលមានភាពសាហាវព្រៃផ្សៃអំឡុងឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?                    

-  ដំណាក់កាលទី២ជាចម្បាំងក្នុងលេណដ្ឋាន។ ហើយការប្រយុទ្ធគ្នាដែលមានភាពសាហាវព្រៃផ្សៃអំឡុង១៩១៥ដល់ឆ្នាំ១៩១៧។

+ តើមធ្យោបាយថ្មីៗអ្វីខ្លះដែលត្រូវបានគេយកមកប្រើអំឡុងពេលប្រយុទ្ធគ្នា?  

-  មធ្យោបាយថ្មីៗដែលត្រូវបានគេយកមកប្រើអំឡុងពេលប្រយុទ្ធគ្នាដូចជា កាំភ្លើងធំ យន្តហោះ ផ្សែងឈ្លក់

    រថក្រោះ នាវាមុជទឹក...។

+ តើការប្រយុទ្ធត្រូវបានបញ្ចប់នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩១៦ជាមួយនឹងបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃកងទ័ពរបស់

     ប្រទេសណា?     

-  ការប្រយុទ្ធត្រូវបានបញ្ចប់នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩១៦ជាមួយនឹងបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃកងទ័ពរបស់ប្រទេស

    អាល្លឺម៉ង់។

+ ក្នុងចម្បាំងដំណាក់កាលទី២ តើនេះកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ និងកងទ័ពបារាំងស្លាប់ចំនួនប៉ុន្មាននាក់?        

​-  ក្នុងចម្បាំងដំណាក់កាលទី២នេះកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ និងកងទ័ពបារាំងស្លាប់ចំនួន ៧០០ ០០០នាក់។

៤.៣. ដំណាក់កាលទី៣

+ តើកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់បានវាយទម្លុះកងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តចំនួនប៉ុន្មានលើក? នៅពេលណាខ្លះ?

v         កងទ័ពអាល្លឺម៉ង់បានវាយទម្លុះកងទ័ព សម្ព័ន្ធមិត្តចំនួនពីរលើក៖

      • លើកទី១នៅខែមីនា-ឧសភាឆ្នាំ១៩១៨

      • លើកទី២នៅថ្ងៃទី១៥-១៨ កក្កដា១៩១៨។

+  តើនរណាជាមេបញ្ជាការកងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្ត? លោកត្រូវបានតែងតាំងនៅ ថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំណា?    

-  ឧត្តមសេនីយ៍ហ្វុកជាមេបញ្ជាការកងទ័ព សម្ព័ន្ធមិត្តលោកត្រូវបានតែងតាំងនៅថ្ងៃទី ០៨ ខែសីហា

     ឆ្នាំ១៩១៨។

+ តើដំណាក់កាលទី៣នៃចម្បាំងអាល្លឺម៉ង់បានចុះហត្ថលេខាលើយុទ្ធសន្តិភាពនៅថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំណា?       

-  ដំណាក់កាលទី៣នៃចម្បាំងអាល្លឺម៉ង់បានចុះហត្ថលេខា លើយុទ្ធសន្តិភាពនៅ ថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩១៨ ហើយសង្រ្គាមលោកលើកទី១ក៏បានបញ្ចប់ផងដែរ។

៥. សន្ធិសញ្ញាបញ្ចប់សង្រ្គាម

+ តើសន្ធិសញ្ញាបញ្ចប់សង្រ្គាមធ្វើឡើងនៅទីក្រុងណាខ្លះ?

- សន្ធិសញ្ញាបញ្ចប់សង្រ្គាមធ្វើឡើងនៅទីក្រុងប៉ារីសនិងទីក្រុងវែសៃ។

+ តើសន្និសីទទីក្រុងប៉ារីសមានប៉ុន្មានប្រទេសចូលរួម? សេចក្តីសម្រេចផ្សេងៗ ធ្វើឡើងដោយក្រុមណា?

- សន្និសីទទីក្រុងប៉ារីសមាន ៣២ប្រទេសចូលរួមសេចក្តីសម្រេចផ្សេងៗធ្វើឡើងដោយ ក្រុមចតុភាគីមាន

    (សហរដ្ឋអាមេរិក អង់គ្លេស បារាំង អ៊ីតាលី)។

+ តើក្រុមប្រឹក្សានៃសន្និសីទទីក្រុងប៉ារីសផ្តោតទៅលើអ្វី?        

-  ក្រុមប្រឹក្សានេះផ្តោតទៅលើការបែងចែកផែនទីទ្វីបអឺរ៉ុប តាមឆន្ទៈប្រជាជននិងការបង្កើតសង្គមប្រជាជាតិ

    ដើម្បីរក្សាសន្តិភាព។

+ តើសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងវែសៃចុះ ហត្ថលេខាដោយប្រទេសណា? នៅថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំណា? មានប៉ុន្មានប្រទេសចូលរួម?

- សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងវែសៃចុះហត្ថលេខាដោយប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩១៩ ដែលមាន២៧ប្រទេសចូលរួម។

+  តើសន្ធិសញ្ញាទីក្រុងវែសៃចែងអំពីអ្វីខ្លះ?

v  សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងវែសៃចែងអំពី៖

       • បញ្ហាទឹកដី

       • បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច

       • បញ្ហាកងទ័ព។

៥.១. បញ្ហាទឹកដី

v    បញ្ហាទឹកដី៖

       • អាល្លឺម៉ង់ត្រូវប្រគល់ទឹកដីអាល់សាស និងឡូរ៉ែនឱ្យបារាំងវិញ

       • អាល្លឺម៉ង់ត្រូវប្រគល់ប៉ូសណានីឱ្យប៉ូឡូញហើយអាណានិគមរបស់អាល្លឺម៉ង់នៅអាហ្រ្វិក

       • ប៉ាស៊ីហ្វិកត្រូវដាក់ក្រោមអាណត្តិរបស់អង់គ្លេស

       • តំបន់សារស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់សង្គមប្រជាជាតិ

       • តំបន់ច្រាំងខាងឆ្វេងទន្លេរ៉ាំងស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់សម្ព័ន្ធមិត្តរយ:ពេល១៥ឆ្នាំ។

៥.២. បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច

+ ចូរនិយាយអំពីបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច។

- ចំពោះបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចអាល្លឺម៉ង់ត្រូវសងការខូចខាតនិងជួសជុលចំនួន ៣៣ពាន់លានដុល្លារ។

៥.៣. បញ្ហាកងទ័ព

+ តើចំនួនកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានកាត់បន្ថយមក ត្រឹមចំនួនប៉ុន្មាននាក់?     

- ចំនួនកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់ត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹមចំនួន១០ម៉ឺននាក់។

៦. ផលវិបាកនៃសង្រ្គាមលោកលើកទី១

+ តើសង្រ្គាមលោកលើកទី១ជាសង្រ្គាមដូចម្តេច?

- សង្រ្គាមលោកលើកទី១ជាសង្រ្គាមលោកមានទំហំធំដែលគេមិនដែលជួបប្រទះហើយសង្រ្គាមនេះបានអូសទាញ ប្រទេសចំនួន៣៣ដែលមានប្រជាជន១៥០០លាននាក់នៅគ្រប់ទិសទីឱ្យធ្លាក់ក្នុងគ្រោះមហន្តរាយ និងវិនាសកម្ម។

+ តើសង្រ្គាមនេះផ្ទុះឡើងបណ្តាលឱ្យខូចខាតនិងបាត់បង់អ្វីខ្លះ?        

- សង្រ្គាមនេះផ្ទុះឡើងបណ្តាលឱ្យខូចខាតសម្ភារៈ ផ្ទះសំបែង រោងចក្រ ផ្លូវគមនាគមន៍ សាលារៀននិងធ្វើឱ្យមនុស្សស្លាប់ប្រហែលជា១០លាននាក់ និងរបួសប្រហែលជា២០លាននាក់។