(ជ២) មេរៀនទី១៖ (មេរៀនសង្ខេប) ប្រទេសចិន

ជំពូកទី២   ប្រទេសមួយចំនួននៃអាស៊ី

មេរៀនទី១      ប្រទេសចិន

ពាក្យគន្លឹះ

- មហាលោតផ្លោះ : នយោបាយអភិវឌ្ឍសង្គម សេដ្ឋកិច្ចតាមបែបម៉ៅនិយម(ទ្រឹស្តីសង្គមនិយមរបស់លោក

ម៉ៅ សេងទុង មេដឹកនាំបដិវត្តន៍នៅប្រទេសចិន)។

- ប្រទេសឧស្សាហកម្មថ្មី : ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍដែលមានជោគជ័យក្នុងសេដ្ឋកិច្ចតាមរយៈឧស្សាហកម្ម។

- សង្ឃឹមរស់ : ចំនួនឆ្នាំគិតជាមធ្យមដែលមនុស្សគ្រប់រូបអាចសង្ឃឹមថាមានជីវិតរស់នៅបាន។

- ឧស្សាហកម្មធុនស្រាល : ឧស្សាហកម្មដែលបំប្លែងរូបធាតុដើម ឬផលិតផលពាក់កណ្តាលសម្រេច

ឲ្យទៅជាគ្រឿងឧបភោគបរិភោគ។

- ប៉ូលសេដ្ឋកិច្ច : តំបន់មួយដែលអាចមាន ឬមានសន្ទុះសេដ្ឋកិច្ច។

សេចក្ដីផ្ដើម

ប្រទេសចិនមានផ្ទៃដីធំជាងគេនៃទ្វីបអាស៊ី 9 596 961Km²(9.6លានkm²) មានផ្ទៃទឹក2.8%។ បើធៀបនឹងផ្ទៃដីនៅលើពិភពលោកចិនជាប់លេខ4 បន្ទាប់ពីរុស្ស៊ី កាណាដា និងអាមេរិក។ ព្រមទាំងមានប្រជាជនច្រើនជាងគេនៅក្នុងពិភពលោក តែសព្វថ្ងៃប្រទេសនេះកំពុងខិតខំអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចខ្លួនយ៉ាងខ្លាំងក្លា ហើយសម្រេចបានជោគជ័យគួរឱ្យកោត          សរសើរ។  

សង្កេតរូបភាព៖ ផែនទី និងទង់ជាតិប្រទេសចិន

១. ស្ថានភាពប្រជាជនចិន

          ១.១ ទម្រង់ប្រជាសាស្ត្រ

          បញ្ហាប្រជាសាស្រ្តចោទជាកង្វល់មួយដ៏ចម្បងចំពោះប្រទេសចិនជាយូរមកហើយ។ ប្រទេសចិនបានចូលទៅក្នុងដំណើរវិវត្តនៃអន្តរភាពប្រជាសាស្រ្តចាប់ពីឆ្នាំ1950 ហើយប្រជាជនចិនបានកើនឡើងទ្វេដងនៅចន្លោះឆ្នាំ 1953 ដល់ 1983 គឺពី 583លាន ទៅ 1000លាននាក់ ហើយបច្ចុប្បន្នបានឡើងដល់ 1 338 612លាននាក់(2009)។

១.២ នយោបាយកូនទោល

ចាប់ពីឆ្នាំ 1953 រដ្ឋាភិបាលចិនបានលើកទឹកចិត្តដល់ផែនការកំណត់កំណើតដោយអនុញ្ញាតឱ្យមានការរំលូតកូន ការពន្យារកំណើត ការធ្វើឱ្យអារ និងតម្រូវឱ្យពន្យារអាយុរៀបការ។ នៅបណ្ដាឆ្នាំ 1960 តម្រូវឱ្យគូស្រករមានកូនតែពីរនាក់ បន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ1970 ឱ្យមានកូនតែមួយប៉ុណ្ណោះ។

ទម្រង់ប្រជាជនចិនតាមអាយុ(ឆ្នាំ 2009 )មានការប្រែប្រួលច្រើន

- ក្រុមកុមារ (0-14ឆ្នាំ) មាន 19.8% បុរសមាន 140 877 745នាក់ ស្ត្រីមាន 124 290 090 នាក់ ។

- ក្រុមសកម្ម (15-64ឆ្នាំ) មាន 72.1% បុរសមាន 495 724 889 នាក់ ស្ត្រីមាន 469 182 087 នាក់ ។

- ក្រុមមនុស្សចាស់ (65ឆ្នាំឡើង) មាន 8.1% បុរសមាន 51 774 115នាក់  ស្ត្រីមាន 56 764 042 នាក់  ។

 សង្កេតរូបភាព៖ ប្រជាជនចិន និងនយោបាយកូនទោល

២. ប្រព័ន្ធនយោបាយចិន

          ក្រោយជ័យជំនះរបស់ ចាង ខាយចៀក ដឹកនាំដោយម៉ៅ សេទុង បានប្រកាសឈ្មោះប្រទេសថា “សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន” កាលពីថ្ងៃទី 1 ខែតុលា ឆ្នាំ1949 ដោយអនុវត្តលទ្ធិកុម្មុយនីស្តបែបម៉ៅនិយមតឹងរ៉ឹង។ ពីក្រោយឆ្នាំ 1978 មក តេង សៀវពីង និងមេដឹកនាំដទៃទៀតបានចាប់អារម្មណ៍មកលើការអភិវឌ្ឍ “សេដ្ឋកិច្ចបែបទីផ្សារតម្រង់ទិស” អាចហៅម្យ៉ាងទៀតថា “សេដ្ឋកិច្ចសង្គមនិយមទីផ្សារ” ដោយធ្វើការកែច្នៃយ៉ាងស៊ីជម្រៅនៃរបបសេដ្ឋកិច្ចផែនការ តែនៅប្រកាន់      ​យករបបគ្រប់គ្រងនយោបាយតាមបែបសង្គមនិយមដដែល ។

២.១ របៀបរៀបចំផ្នែករដ្ឋបាល

ប្រទេសចិនជារដ្ឋកុម្មុយនីស្ត មានទីក្រុងប៉េកាំងជារដ្ឋធានី ចែកចេញជា 23 ខេត្ត 5 តំបន់ស្វយ័ត និងមានក្រុង ​​      ស្វយ័ត 4 ។ ចិនបានចាត់ទុកកោះតៃវ៉ាន់ជាខេត្តទី23 ចំណែកក្រុងហុងកុង និងម៉ាកាវជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេស។

២.២ របៀបរៀបចំផ្នែកនយោបាយ

ការបោះឆ្នោតប្រព្រឹត្តទៅជាសកល ដោយប្រជាជនដែលមានអាយុចាប់ពី 18ឆ្នាំឡើងទៅ។ ចំណែកស្ថាប័នរដ្ឋមាន 3 គឺ ៖

+  អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ជារបស់គណៈប្រធានរដ្ឋ និងគណៈប្រធានរដ្ឋាភិបាល ។

- គណៈប្រធានរដ្ឋ មានប្រធានាធិបតីមួយរូប អនុប្រធានាធិបតីមួយរូប បោះឆ្នោតជ្រើសតាំងដោយ សមាជប្រជាជនចិនសម្រាប់អាណត្តិ 5ឆ្នាំ ។

- គណៈប្រធានរដ្ឋាភិបាល មាននាយករដ្ឋមន្ត្រី 1 រូប និងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី 4 រូប ។

នាយករដ្ឋមន្ត្រីតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតីដោយមានការយល់ពញរមពីសមាជប្រជាជនចិនផងដែរ។

+ អំណាចនីតិប្បញ្ញត្តិ ជារបស់សមាជប្រជាជនចិនតែមួយគត់ មានចំនួន 2987 អាសនៈ មានអាណត្តិ 5ឆ្នាំ ។

+ អំណាចតុលាការ ជារបស់តុលាការជាន់ខ្ពស់នៃប្រជាជនចិន មានតុលាការតំបន់ និងតុលាការពិសេសនៃប្រជាជន។

សង្កេតរូបភាព៖ ផ្នែកនយោបាយ និងផ្នែករដ្ឋបាល

៣. សេដ្ឋកិច្ចចិន

៣.១ ការជំរុញសេដ្ឋកិច្ច

ក. ពីភាពសម្បូរធនធាន ទៅកាន់ការបើកចំហទៅរកពិភពលោក

ការជំរុញសេដ្ឋកិច្ច ពីឆ្នាំ 1949 ដល់ដំណាច់ឆ្នាំ 1970 ប្រទេសចិនបានស្គាល់នូវរបបកុម្មុយនីស្តដ៏តឹងរ៉ឹងមួយ ដោយឈរលើទស្សនៈម៉ៅនិយម ដែលរុញច្រានប្រទេសឱ្យធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមមួយប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់។ ជំរុញឱ្យលោក តេង សៀវពីង លើកឡើងនូវនយោបាយ«ទំនើបកម្មបួនបែប» ឧស្សាហកម្ម កសិកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ និងការពារជាតិ ។

ការរៀបចំសេដ្ឋកិច្ចចុងក្រោយ គឺការផ្តល់សិទ្ធិឱ្យដល់សហគ្រាសឯកជនចិន និងបរទេស។ ការតម្រង់ទិសថ្មីនេះមាន ឈ្មោះថា “ភាពជាតំណាងទាំងបី” ដែលជាទ្រឹស្ដីនយោបាយថ្មីរបស់ចិនដែលបក្សកុម្មុយនីស្តចិនបានលើកឡើង មានកម្លាំងផលិតកម្មជឿនលឿនបំផុត វប្បធម៌មួយជឿនលឿនបំផុត និងផលប្រយោជន៍ធំធេងបំផុតរបស់ប្រជាជនចិន ។។

ខ. ភាពចាំបាច់ថ្មីៗក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច

មេដឹកនាំចិន បានមើលឃើញច្បាស់ណាស់ពីភាពយឺតយ៉ាវនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ ជោគជ័យនៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់កោះ    តៃវ៉ាន់ និងកូរ៉េខាងត្បូងនាំឱ្យចិនមានបំណងយ៉ាងមុតមាំក្នុងការធ្វើទំនើបកម្មសេដ្ឋកិច្ចដោយផ្តល់អាទិភាពទៅលើ :

- ការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យា និងវិទ្យាសាស្ត្រ។

- ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្នែកទូរគមនាគមន៍(បណ្ដាញព័ត៌មាន ទូរសព្ទចល័ត) ចាំបាច់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចទំនើប។

- គ្រឿងបរិក្ខារសម្រាប់បម្រើការដឹកជញ្ជូនដូចជា ផ្លូវថ្នល់ ផ្លូវដែក កំពង់ផែ និងអាកាសយានដ្ឋាន។

- ការផ្ដល់ឥណទានសម្រាប់ទ្រទ្រង់ការស្រាវជ្រាវ  និងអភិវឌ្ឍដែលបានកើតឡើងទ្វេដងក្នុងរយៈពេល​ 5ឆ្នាំ តែក្នុង1% នៃ GDP។

- ការខិតខំប្រឹងប្រែងមួយទៀត គឺការបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្ស។

៣.២ ចិនជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចថ្មីមួយ

ក. អានុភាពសេដ្ឋកិច្ចចិន

បច្ចុប្បន្ននេះ ប្រទេសចិនបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ 3 (ឆ្នាំ 2009) GDP តាមផ្នែកនីមួយៗមាន កសិកម្ម 10.9% ឧស្សាហកម្ម 48.6% និងសេវាកម្ម 40.5% ។ ចំណែកជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មចិនទទួលបានចំណេញច្រើននិងមានសមត្ថភាពវិនិយោគ ខ្លាំងក្លាថែមទៀត ។ នៅឆ្នាំ 2009 នេះចិនបានលេខ 2 ខាងការនាំចេញ និងលេខ 4 ខាងការនាំចូល ។

ខ. មហិច្ឆតាដ៏ធំមួយ

វឌ្ឍនភាពសេដ្ឋកិច្ចនឹងនាំឆ្ពោះទៅរកការបង្កើនប្រាក់បៀវត្សកម្រិតមធ្យមមួយ។ ចំណែក សហគ្រាសបរទេសដែលស្ម័គ្រចិត្តចូលទៅធ្វើវិនិយោគនៅប្រទេសចិន ក៏ដោយសារតែនៅទីនោះប្រាក់ឈ្នួលរបស់កម្មករថោក ។ អានុភាពវិស័យអវកាសរបស់ចិនមិនអាចឱ្យគេបំភ្លេចនូវការពង្រឹងអានុភាពយោធាចិនក្នុង ពេលដំណាលគ្នានេះបានទេ ។ ប្រការនេះបានធ្វើឱ្យប្រទេសជិតខាងដែលជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចនៅក្នុងសមុទ្រចិនមានក្តីបារម្ភ ។

គ. តំបន់ជំរុញសេដ្ឋកិច្ចចិន

          តំបន់ប៉េកាំង ធានជីន មានសហគ្រាសពីកូរ៉េ និងជប៉ុន ដែលមានឯកទេសខាងគ្រឿងបរិក្ខារ។ ទីក្រុងស៊ាងហៃ មានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយតៃវ៉ាន់ និងលោកខាងលិច ហើយអាចក្លាយជាទីក្រុងថ្នាក់ពិភពលោកមួយនៅក្នុងសតវត្សយើងនេះ។ តំបន់ត្រីកោណចិនភាគខាងត្បូង(តំបន់ជុំវិញក្រុងហុងកុង) មានឯកទេសខាងហិរញ្ញវត្ថុ និងកំណើនសហគ្រាសឯកជន ដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើផ្នែកមួយនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

សង្កេតរូបភាព៖ តំបន់ជំរុញសេដ្ឋកិច្ចចិន