(ជ២) មេរៀនទី៤៖ (មេរៀនសង្ខេប) ប្រទេសប្រ៊ុយណេ

ជំពូកទី២   ប្រទេសមួយចំនួននៃអាស៊ី

មេរៀនទី៤ ប្រទេសព្រុយណេ

ពាក្យគន្លឹះ

- GDP: ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ ។

- APEC: “សហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក” ។

- ដង់ស៊ីតេប្រជាជន: ចំនួនមធ្យមនៃប្រជាជនក្នុងមួយ គ.ម^២ ។

- ស៊ុលតង់: គោរមងាររបស់ស្តេចនៅប្រទេសដែលកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម។

- ស៊ុលតាណា: ប្រទេសដែលគ្រប់គ្រងដោយព្រះចៅស៊ុលតង់ ឬរាជ្យរបស់ព្រះចៅស៊ុលតង់ ។

សេចក្ដីផ្ដើម

            ប្រទេសព្រុយណេ មានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងជើងនៃកោះប័រនេអូ ក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ចន្លោះខ្សែស្របទី 4^o ដល់ទី 5^o03’ 

នៃរយៈទទឹងខាងជើង និងចន្លោះខ្សែបណ្តោយទី 114^o06’ ដល់ទី 115^o24’ នៃរយៈបណ្តោយខាងកើត ដាច់ចេញជាពីរផ្នែកដោយផ្ទាំងដី

ដែលជាជ្រលងទន្លេលីមប៉ាង ទឹកដីរបស់រដ្ឋសារ៉ាវ៉ាក់(ម៉ាឡេស៊ី)។ ប្រទេសព្រុយណេមានផ្ទៃដីសរុប 5 770km² និងមានប្រជាជន 0.388លាន

នាក់(2009)។ 

សង្កេតរូបភាព៖ ផែនទី និងទង់ជាតិប្រទេសព្រុយណេ

១. ស្ថានភាពប្រជាជន

ប្រជាជនព្រុយណេចម្រុះដោយជនជាតិច្រើន មានម៉ាឡេ 66.3% ចិន 11.2% អ្នកស្រុកអាយ ឬជនជាតិដើមម្ចាស់ស្រុក 3.4% និងផ្សេងៗទៀត 19.1% ឆ្នាំ 2004 ។  ចំណែកសាសនិកជនវិញ ក៏មានដូចជា ពួកឥស្លាម 67% ពុទ្ធសាសនិក 13%  គ្រិស្តសាសនិក 10% ផ្សេងៗទៀត(រួមទាំងជំនឿម្ចាស់ស្រុកដើម)10% ។ ភាសាប្រើប្រាស់ផ្លូវការគឺភាសាបាហាសាម៉ាឡេ ។ ភាសាដទៃទៀតមានអង់គ្លេស ចិន...។

១.១ របាយប្រជាជន

 ប្រទេសព្រុយណេ ជាប្រទេសមួយដែលមានប្រជាជនតិចជាងគេបំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនមាន 67 នាក់/km² ជាមធ្យម ។ រាជធានីបង់ដាសិរីបេកាវ៉ាន់ មានប្រជាជនរស់នៅប្រហែល 130 000នាក់។ ភាគច្រើននៃប្រជាជនព្រុយណេតាំងទីរស់នៅតាមទំនាបឆ្នេរ។

១.២ ទម្រង់ប្រជាជន

ទម្រង់តាមអាយុរបស់ប្រជាជនព្រុយណេមានដូចខាងក្រោម ៖

- ក្រុមអាយុ 0-14ឆ្នាំ មាន 27.2% (បុរសមាន 53 400 នាក់ ស្ត្រីមាន 50 333 នាក់)ឆ្នាំ 2008 ។

- ក្រុមអាយុ 15-64ឆ្នាំមាន 69.6% (បុរសមាន 132 895 នាក់ ស្ត្រីមាន 132 391 នាក់) ។

- ក្រុមអាយុចាប់ពី 65ឆ្នាំឡើងមាន 3.2% (បុរសមាន 5 927 នាក់ ស្ត្រីមាន 6 428 នាក់) ។

តាមរយៈតួលេខខាងលើនេះ ឃើញថាប្រជាជនព្រុយណេស្ថិតក្នុងទម្រង់ក្មេងនៅឡើយ ហើយទម្រង់តាមភេទក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា ចំនួនបុរសមានច្រើនជាងស្ត្រី ។

តាមសូចនាករ គេអាចសន្និដ្ឋានបានថា សង្គមសេដ្ឋកិច្ចព្រុយណេមានកម្រិតអភិវឌ្ឍន៍ខ្ពស់ជាមួយនឹង GDP សម្រាប់ម្នាក់ៗ
51 000 ដុល្លារ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ 2 នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍បន្ទាប់ពីសិង្ហបុរី ។

 សង្កេតរូបភាព៖ របាយប្រជាជន និងទម្រង់ប្រជាជនព្រុយណេ

២. ប្រព័ន្ធនយោបាយ

២.១ របៀបរៀបចំផ្នែករដ្ឋបាល

ក្រោយពេលទទួលបានឯករាជ្យពីអង់គ្លេសកាលពីថ្ងៃទី 01 មករា 1984 មក ប្រទេសនេះមាននាមជាផ្លូវការថា "ព្រុយណេដារូស្សាឡាំ
” មានន័យថា “ព្រុយណេលំនៅឋានសន្តិភាព” មានទីក្រុងបង់ដាសិរីបេកាវ៉ាន់ជារាជធានី។ ព្រះរាជាណាចក្រដ៏តូចនេះចែកចេញជា 4មណ្ឌល
គឺបេឡាយត៍(Belait) ព្រុយណេ និងមូអារ៉ា (Brunei and Muara) តឹមប៊ូរ៉ុង (Temburong) និងទូតុង (Tutong) ។

២.២ របៀបរៀបចំផ្នែកនយោបាយ

“ព្រុយណេដារូស្សាឡាំ” ប្រកាន់យករបបប្រជាធិបតេយ្យផ្ដាច់ការ ព្រោះថាគណបក្សនយោបាយសឹងតែគ្មានសោះ។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ស្ថិតក្នុងព្រះហស្ថព្រះចៅស៊ុលតង់ ហើយព្រះអង្គជាប្រមុខរដ្ឋផង ជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលផង ជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិផង និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុផង ។ គេសង្កេតឃើញថា គ្មានការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រដូចនៅម៉ាឡេស៊ីទេ ព្រោះការឡើងសោយរាជសម្បត្តិប្រព្រឹត្តទៅតាមតំណរាជវង្ស ។  អំណាចនីតិប្បញ្ញត្តិ ជារបស់ក្រុមប្រឹក្សាតាក់តែងច្បាប់ដែលមានព្រះមហាក្សត្រជាអ្នកតែងតាំង និងដឹកនាំ
កិច្ចប្រជុំ។  អំណាចតុលាការមានតុលាការជាន់ខ្ពស់ដែលមានប្រធានតុលាការ និងចៅក្រម។

និយាយរួម ក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រទេស ព្រះចៅស៊ុលតង់មានតួនាទីធំធេងណាស់ អ្វីៗសព្វបែបយ៉ាងសុទ្ធតែសម្រេច  និងតែងតាំងដោយព្រះអង្គ គ្មានការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងប្រជាធិបតេយ្យសោះឡើយ។

 សង្កេតរូបភាព៖ ស្ដេចស៊ុលតង់

៣. សេដ្ឋកិច្ចព្រុយណេ

          ភាពសម្បូរភោគទ្រព្យធម្មជាតិ ពិសេសរ៉ែប្រេងកាត និងឧស្ម័នធម្មជាតិ ជាកត្តាផ្តល់ភាពងាយស្រួលដល់ប្រទេសព្រុយណេ ក្នុងកិច្ចអភិវឌ្ឍសង្គមសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ។

៣.១ វិស័យកសិកម្ម

វិស័យកសិកម្ម ទោះបីផ្ទៃដីដាំដុះមានទំហំតូច តែគេឃើញមានដំណាំស្បៀងយ៉ាងធំទូលាយ ។ ដំណាំទាំងនោះមានស្រូវ បន្លែ ផ្លែឈើ និងមានការចិញ្ចឹមមាន់ ក្របី គោ ពពែ ស៊ុត... ។ នៅខែ សីហា ឆ្នាំ 2009 រាជវង្សានុវង្សព្រុយណេ បានប្រមូលផលស្រូវយ៉ាងច្រើន។

៣.២ វិស័យឧស្សាហកម្ម

          វិស័យឧស្សាហកម្ម ក៏មានប្រភពធនធានថាមពលមួយភាគធំ មាននៅតាមបាតសមុទ្រ ហើយភាគច្រើនលើសលប់នៃផលិតផលទាំងនោះត្រូវបាននាំចេញទៅលក់នៅក្រៅប្រទេស និងមួយភាគទៀតសម្រាប់ចម្រាញ់នៅក្នុងស្រុកថែមទៀត ។ ឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗមានប្រេង និងឧស្ម័ន ចម្រាញ់ប្រេង ឧស្ម័នរាវសំណល់ ។ វិស័យឧស្សាហកម្មព្រុយណេ​ស្រូបទាញកម្លាំងពលកម្មបានដល់ទៅ 61.1% ស្មើនឹង 71.6% នៃGDP។

៣.៣ វិស័យសេវាកម្ម

វិស័យនេះប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មអស់ 36% ស្មើនឹង 27.5% នៃ GDP ឆ្នាំ 2005។

ក. ពាណិជ្ជកម្ម

ប្រទេសព្រុយណេ ទំនិញនាំចេញមាន ប្រេងកាត  ឧស្ម័នធម្មជាតិ ផលិតផលចម្រាញ់រួច សម្លៀកបំពាក់ទៅកាន់ប្រទេសជប៉ុន
ឥណ្ឌូណេស៊ី កូរ៉េខាងត្បូង អូស្ត្រាលី សហរដ្ឋអាមេរិក ។ ទំនិញនាំចូលមានគ្រឿងម៉ាស៊ីន និងគ្រឿងបរិក្ខារសម្រាប់ដឹកជញ្ជូនផលិតផលឧស្សាហកម្ម ផលិតផលអាហារ ផលិតផលគីមី មកពីរាជាណាចក្ររួម សិង្ហបុរី ម៉ាឡេស៊ី...។

ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មព្រុយណេស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរដោយទទួលបានផលចំណេញច្រើន។ នេះជាផ្នែកមួយយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជួយពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ច និងលើកស្ទួយជីវភាពប្រជារាស្រ្តរបស់ប្រទេសនេះ។

ខ. គមនាគមន៍ និងការដឹកជញ្ជូន

          ប្រទេសព្រុយណេមានអាកាសយានដ្ឋាន 2 កន្លែង ទីមួយមានផ្លូវសម្រាប់ចុះឡើងប្រវែង 3047m ទីពីរមានផ្លូវប្រវែង 1523m។ ផ្លូវថ្នល់មានប្រវែងសរុប 3650km ដែលក្នុងនោះ 2819km ក្រាលថ្ម 831km មិនទាន់ក្រាលថ្ម។ ផ្លូវទឹកមានប្រវែង 209km និងកងនាវាសមុទ្រមានកប៉ាល់ចំនួន 8 និងនាវាបរទេសមួយរបស់រាណាចក្ររួម។ កំពង់ផែបីគឺ លុយមុត មូអារ៉ា និងសិរិអា។ បំពង់បង្ហូរឧស្ម័នមានប្រវែង 672km និងបំពង់បង្ហូរប្រេង 463km(ឆ្នាំ2007)។  

ព្រះរាជាណាចក្រដ៏តូចមួយនេះអនុគ្រោះច្រើនដល់ការដឹកជញ្ជូនទាំងតាមផ្លូវអាកាស ផ្លូវសមុទ្រ និងផ្លូវថ្នល់។ អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិព្រុយណេជាផ្លូវចូលដ៏សំខាន់ទៅកាន់ប្រទេសនេះ។

គ. វិស័យទេសចរណ៍

          វិស័យទេសចរណ៍របស់ប្រទេសព្រុយណេក៏មានសារៈសំខាន់ណាស់ដែរ ដោយបានផ្ដល់ប្រាក់ចំណូលក្រាស់ក្រែលបង្គួរ។

៣.៤ របៀបរៀបចំសេដ្ឋកិច្ច

សេដ្ឋកិច្ចស្ដុកស្ដម្ភនៃស៊ុលតាណាដ៏តូចមួយមានលក្ខណៈចម្រុះសហគ្រាសក្នុងស្រុក និងបរទេសត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់រដ្ឋ សម្របសម្រួលតាមទំនៀមទម្លាប់ និងគិតគូរដល់សុខុមាលភាពប្រជារាស្ត្រ។ ផលិតកម្មប្រេងឆៅ និងឧស្ម័នធម្មជាតិស្មើនឹងជិតពាក់កណ្ដាលនៃ GDP របស់ជាតិ។ ចំណូលដែលបានមកពីវិនិយោគនៅឯនាយសមុទ្រ ត្រូវបានបន្ថែមលើចំណូលដែលបានមកពីផលិតកម្មក្នុងស្រុក។

សង្កេតរូបភាព៖ វិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងទេសចរណ៍