(ជ១) មេរៀនទី៣៖ (មេរៀនសង្ខេប) សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា

ជំពូកទី១   ប្រទេសកម្ពុជា

មេរៀនទី៣      សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា

ពាក្យគន្លឹះ

- វិនិយោគ : ការបណ្តាក់ទុនរកស៊ី ការប្រើប្រាស់មូលធន (ប្រាក់កាស) សំដៅបង្កើនផលិតកម្មក្នុងសហគ្រាស មួយ ឬសំដៅធ្វើ

ឱ្យទិន្នផលកាន់តែល្អប្រសើរឡើង ។

- សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី : សេដ្ឋកិច្ចសេរី សេដ្ឋកិច្ចមូលធនដែលផ្អែកលើគោលការណ៍សហគ្រាសសេរី ប្រកួតប្រជែង សេរីកម្មសិទ្ធ

ឯកជននៃមធ្យោបាយផលិតកម្ម ។

- ឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ : ឧស្សាហកម្មដែលបង្កើនផលិតផលមិនទាន់សម្រេច សម្រាប់ប្រើក្នុងឧស្សាហកម្មផ្សេងទៀត ។

- អាហរ័ណនីហរ័ណ : ការនាំចូល ការនាំចេញ ។

- កសិ-ឧស្សាហកម្ម : ការធ្វើកសិកម្មអតិផល ដោយឈរលើមូលដ្ឋានយន្តូបនីយកម្ម ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វ ល្អិត និងជីគីមី

ការកែលម្អដី ការកែច្នៃផលិតផលសត្វ ឬរុក្ខជាតិ ដោយឆ្លងកាត់រោងចក្រផលិត ។

សេចក្ដីផ្ដើម

          មកទល់បច្ចុប្បន្ននេះ សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអន់ថយនៅឡើយ ដោយផ្អែកលើកិច្ចការ កសិកម្មជាធំ។ ចំណែក

ឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ដែលជាគ្រឹះនៃសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿន ប្រទេសយើងមិនទាន់មានទេ មានតែឧស្សាហកម្មធន់ស្រាលប្រកបដោយកំណើន

ផលិតកម្មមិនទៀងទាត់ ។ រីឯពាណិជ្ជកម្មទៀតសោត ក៏មានកំណើនមិនថេរដែរ ។ ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មក៏មិនទាន់មានតុល្យភាពនៅឡើយ ។

១. កសិកម្មកម្ពុជា

កសិកម្មកម្ពុជា បានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវភាពសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ បច្ចុប្បន្នសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអន់ថយនៅឡើយ ដោយផ្អែកលើកសិកម្មជាធំ ព្រោះប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន 80.5% ជាកសិករ ។

១.១ ដំណាំ

ដំណាំនៅប្រទេសកម្ពុជាយើងមានច្រើនមុខ គេចែកចេញជាពីរក្រុមធំៗគឺ ដំណាំអាហារ និងដំណាំឧស្សាហកម្ម ។

ក. ដំណាំអាហារ

- ដំណាំស្រូវ : ដំណាំអាហារសំខាន់ជាងគេគឺដំណាំស្រូវ ហើយមជ្ឈមណ្ឌលផលិតស្រូវសំខាន់ជាងគេ គឺទំនាបកណ្តាល។ គេចែកដំណាំស្រូវ

ជា ស្រូវវស្សានិងស្រូវប្រាំង ។ ពូជស្រូវដែលដាក់ឱ្យប្រជាកសិករប្រើប្រាស់ដោយវិទ្យាស្ថានកាឌី សុទ្ធតែជាពូជស្រូវដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ។

បច្ចុប្បន្នកសិករយើងមួយចំនួនបានប្រើប្រាស់គ្រឿងយន្តកសិកម្មដែលអាចជួយសម្រាលដល់ការងារកសិករ ។

- ដំណាំពោត : ជាអាហារសំខាន់ទីពីរបន្ទាប់ពីស្រូវ ពោតមានពីរប្រភេទ គឺពោតក្រហម និងពោតស។ គេដាំពោតភាគច្រើននៅតាមដងទន្លេ

មេគង្គ ខេត្តបាត់ដំបង និងប៉ៃលិន ។ ផលិតផលពោតក្រហមសម្រាប់នាំចេញ ចំណែកពោតស សម្រាប់បរិភោគក្នុងស្រុក ។

- ដំណាំសណ្ដែកបាយ : មាននៅតាមបណ្តាខេត្តនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមាន សណ្ដែកផេះ និងសណ្តែកប្រេង ។

- ដំណាំម្រេច : ជាគ្រឿងទេសសំខាន់ជាងគេ ម្រេចមានបីបែប គឺម្រេចខ្មៅ ម្រេចស និងម្រេចក្រហម ដែលអាចបំពេញតម្រូវការក្នុងស្រុក និងសម្រាប់នាំចេញទៅក្រៅប្រទេស ។

- ដំណាំអាហារផ្សេងៗទៀត : មានសណ្ដែកសៀង ដំណាំផ្តល់ប្រេង(សណ្ដែកដី ល្ង...) ដំណាំផ្តល់ស្ករ(ត្នោតនិងអំពៅ) ដំណាំមើម(ដំឡូងជ្វា

ដំឡូងឈើ ត្រាវ...) ឈើហូបផ្លែ(ចេក ក្រូច ល្មុត មៀន...) បន្លែ(សាលាដ ស្ពៃ ត្រសក់ ននោង...)  កាផែ និងតែ ។

ខ. ដំណាំឧស្សាហកម្ម

- ដំណាំកៅស៊ូ : ជាដំណាំទីពីរបន្ទាប់ពីដំណាំស្រូវ និងជាដំណាំឧស្សាហកម្មសំខាន់ជាងគេនៅកម្ពុជាយើង។ គេដាំនៅតំបន់ដីក្រហម ហើយ

អាចពង្រីកថែមទៀត ពិសេសដំណាំនេះជាប្រភពចំណូលថវិកាជាតិ និងផ្តល់ការងារជូនប្រជាពលរដ្ឋ ។

- ដំណាំល្ហុងប្រេង : ជាដំណាំផ្តល់ប្រេងដ៏សំខាន់ ហើយជាដំណាំធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត ដុះលូតលាស់ល្អលើដីមិនសូវមានជីជាតិ ។ ដំណាំផ្សេង

ទៀតមាន ថ្នាំជក់ មន កប្បាស ឆ្មែ ក្រចៅ និង គ ។

សង្កេតរូបភាព៖ ដំណាំស្រូវ ម្រេច និងកៅស៊ូ

១.២ ការចិញ្ចឹមសត្វ

ជាទូទៅការចិញ្ចឹម គោ ក្របី នៅកម្ពុជាមានលក្ខណៈតូចតាច ចំណែកសត្វចិញ្ចឹមដទៃទៀតមានជ្រូក និងបក្សីស្រុក ជាមួយនេះក៏មានចិញ្ចឹមចៀម ពពែ សេះ ដំរីផងដែរ ។ ការចិញ្ចឹមសត្វជាប្រភពចំណូលថវិការបស់កសិករមួយចំនួនធំ ។ សព្វថ្ងៃយើងមានស្ថានីយចិញ្ចឹមសត្វនៅភ្នំតាម៉ៅក្នុងខេត្តតាកែវដែលមានពូជគោល្អៗជាច្រើន ។

សង្កេតរូបភាព៖ ការចិញ្ចឹមសត្វនៅកម្ពុជា

១.៣ ការនេសាទ

ការនេសាទកាលពីមុនសង្គ្រាមឆ្នាំ 1970 ប្រទេសយើងជាប្រទេសសម្បូរត្រី ។ ប៉ុន្តែ ដោយសារមានសង្គ្រាម លក្ខខណ្ឌអំណោយផលទាំងនោះត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញ។ សព្វថ្ងៃបរិមាណត្រីក្នុងបឹងមានការថយចុះ ចំណែកសមុទ្រក៏សម្បូរត្រីដែរ ព្រោះជាប្រភេទសមុទ្រស្ងប់ សម្បូរចំណីអាហារ...។ ដោយសារបរិមាណត្រីថយចុះ សព្វថ្ងៃនេះគេបែរមុខមក រកការចិញ្ចឹមត្រីវិញ ។

 សង្កេតរូបភាព៖ ការនេសាទនៅកម្ពុជា

២. ឧស្សាហកម្មកម្ពុជា

ឧស្សាហកម្ម គឺជាសំណុំសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ច ដែលផលិតគ្រឿងសម្ភារៈតាមការប្លែងភាពនិងការប្រើប្រាស់រូបធាតុដើម។ ឧស្សាហកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជាយើងមិនទាន់មានការលូតលាស់ទេ ។ ក្រោយឆ្នាំ 1993 រាជរដ្ឋាភិបាលបានខិតខំអភិវឌ្ឍវិស័យឧស្សាហកម្មតាមបែបសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារដែលគ្រប់គ្រងដោយឯកជន និងមានការប្រកួតប្រជែង ។ សព្វថ្ងៃឧស្សាហកម្មដែលមានសកម្មភាពខ្លាំងក្លា មានឧស្សាហកម្មកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់ សហគ្រាសសំណង់ រោងចក្រអាហារ  ភេសជ្ជៈ បារីជាដើម ។

 សង្កេតរូបភាព៖ រោងចក្រកាត់ដេរសម្លៀកបំពាក់ រោងចក្រសំបកកង់ឡាន និងរោងចក្រដំណាប់ស្វាយ

៣. គមនាគមន៍កម្ពុជា

គមនាគមន៍ជាសសៃឈាមនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ព្រោះថាគមនាគមន៍ជាសកម្មភាពបម្រើឱ្យគ្រប់ផ្នែកនៃសេដ្ឋកិច្ច។

គមនាគមន៍នៅប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខណៈអន់ថយនៅឡើយ ។ ប៉ុន្តែរាជរដ្ឋាភិបាលបានយកចិត្តទុកដាក់ពង្រឹងវិស័យនេះជាបណ្តើរៗ

ដោយការសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ជាច្រើនខ្សែ ស្ពានសំខាន់ៗជាច្រើនកន្លែង ។ កម្ពុជាមានផ្លូវគមនាគមន៍គ្រប់ប្រភេទ គឺផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក និងផ្លូវអាកាស

សម្រាប់ដឹកជញ្ជូនទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស ។

សង្កេតរូបភាព៖ ការសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ ស្ពាន ផ្លូវដែក និងផ្លូវទឹក

៤. ពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា

ពាណិជ្ជកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជាក៏នៅមានភាពអន់ថយដែរ ។ ប៉ុន្តែ ក្រោយការអនុវត្តរបបសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារបានផ្តល់ឱកាសឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជនចូលមកប្រកបរបរ បានធ្វើឱ្យវិស័យនេះមានសកម្មភាពកាន់តែមមាញឹក ។ ពាណិជ្ជកម្ម ឬជំនួញ គឺជាសកម្មភាពទិញ លក់ ដោះដូរទំនិញ គ្រឿងបរិភោគ ឬលក់សេវា ។ ដូចនេះ បើនិយាយពីពាណិជ្ជកម្ម គឺគេត្រូវនិយាយពីការទិញ ការលក់ ទំនិញ និងអតិថិជនអ្នកទិញដូរសម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មក្នុងស្រុក ពីការនាំចេញ ការនាំចូល ដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់ជំនួញក្រៅប្រទេស។

៤.១ ការនាំចេញ

សម្រាប់ផ្នែកនេះ ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មបានចេញអាជ្ញាប័ណ្ណឱ្យក្រុមហ៊ុនដែលមានច្បាប់ត្រឹមត្រូវ នាំចេញនូវទំនិញក្នុងស្រុកទៅកាន់បណ្តាប្រទេសមួយចំនួនក្នុងពិភពលោកដូចជា សហគមន៍អឺរ៉ុប សហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី ថៃ ចិន ... ។ ទំនិញនាំចេញសំខាន់ជាងគេ គឺសម្លៀកបំពាក់ផលិតផល កសិកម្ម (អង្ករ ពោតក្រហម សណ្តែកសៀង ជ័រកៅស៊ូ ផលនេសាទ...) ស្រាបៀអង្គរ និងថាយគ័រ ។

៤.២ ការនាំចូល

ប្រទេសកម្ពុជានាំចូលទំនិញច្រើនបែបយ៉ាងដូចជា អង្ករ ម្សៅមី ប្រេងឥន្ធនៈ ឧស្ម័ន យានយន្ត គ្រឿងយន្តកសិកម្ម គ្រឿងសំណង់ គ្រឿងអគ្គិសនី ឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិក ឧបករណ៍សម្រាប់រោងចក្រកាត់ដេរ ភេសជ្ជៈគ្រប់ប្រភេទ ជីគីមី ថ្នាំពេទ្យ បារី ស្ករស ក្រដាស បន្លែ ផ្លែឈើ...។ ទំនិញទាំងនោះនាំចូលមកពីបណ្តាប្រទេសនានានៅអាស៊ី អឺរ៉ុប និងសហរដ្ឋអាមេរិក ។

៤.៣ ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្ម

ដោយសារការនាំចូលមានច្រើនជាងការនាំចេញ ជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជាតែងមានឱនភាព ។ នៅឆ្នាំ 2009 ជំនួញក្រៅប្រទេសមានការថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ការនាំចេញចុះរហ័សជាងការនាំចូល ។ ការនាំចេញសម្លៀកបំពាក់ និងបារីថយចុះយ៉ាងច្រើន តែមុខទំនិញផ្សេងទៀតនៅរក្សាកំណើនប្រាកដប្រជា ពិសេសផលិតផលកសិកម្ម។ ឱនភាពជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្មឡើងដល់ 1.8 ពាន់លានដុល្លារ ត្រូវជា 18.1% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP = Gross Domestic Products) ។

 សង្កេតរូបភាព៖ ពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា