(ជ១) ​មេរៀនទី១៖ (មេរៀនសង្ខេប) ធនធានរ៉ែនៅកម្ពុជា

ជំពូកទី១   ប្រទេសកម្ពុជា

មេរៀនទី១      ធនធានរ៉ែនៅកម្ពុជា

ពាក្យគន្លឹះ

- សន្ទស្សន៍រ៉ែ : រ៉ែដែលគេដឹងថា អាចមាននៅក្នុងដី អាស្រ័យគេស្រាវជ្រាវរកឃើញសញ្ញាសម្គាល់ខ្លះៗ និងរ៉ែ

ដែលមិនទាន់បានធ្វើអាជីវកម្ម ។

- ប្រេងកាតឆៅ : ប្រេងកាតដែលគេមិនទាន់ចម្រាញ់ ។

- ក្រុមហ៊ុន : ការប្រមូលទុនរួមគ្នាដើម្បីធ្វើអាជីវកម្មអ្វីមួយ ។

- និរន្តរភាព : ភាពយូរអង្វែង ភាពជាបន្តបន្ទាប់ ។

- ទសវត្សរ៍ : មួយទសវត្សរ៍ស្មើនឹង 10ឆ្នាំ ។

សេចក្ដីផ្ដើម

          ប្រទេសកម្ពុជាយើងមានធនធានធម្មជាតិសំខាន់ៗច្រើនប្រភេទដូចជា ធនធានព្រៃឈើ ធនធានដី ធនធានទឹក ធនធានរ៉ែជាដើម។ ក្នុងមេរៀននេះ យើងនឹងលើយកធនធានរ៉ែមកធ្វើការសិក្សាតែប៉ុណ្ណោះ។

១. ប្រវត្តិនៃការស្រាវជ្រាវ

តាមប្រវត្តិធរណីវិទ្យា គេអាចសន្និដ្ឋានបានថា ប្រទេសកម្ពុជាអាចមានកំណប់រ៉ែច្រើនប្រភេទដែលជាធនធានសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវធរណីវិទ្យាប្រទេសកម្ពុជា នៅឆ្នាំ 1866-1867 ដោយជនជាតិបារាំងឈ្មោះ កញ៉េ និងស៊ូប៊ែ ។

ពីឆ្នាំ 1961 ដល់ 1970 ការិយាល័យផ្នែកស្រាវជ្រាវធរណី និងរ៉ែដែលមាននៅប្រទេសកម្ពុជាបាន ធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវរ៉ែ និងរូបធាតុក្រោមដីផ្សេងៗទៀត ព្រមទាំងគូសផែនទីធរណីពេញផ្ទៃ ប្រទេសកម្ពុជាចំនួន 17 សន្លឹកតាមមាត្រដ្ឋាន 1/200 000 ទុកប្រើការជាបណ្តោះអាសន្នពីឆ្នាំ1966 ដល់ ឆ្នាំ1970 ។ នៅចុងឆ្នាំ 1970 អគ្គស្នងការដ្ឋានទូទៅនៃការស្រាវជ្រាវរ៉ែ បានប្រមូលផ្តុំសកម្មភាពធរណី និងរ៉ែ នៃប្រទេសដោយមានជំនួយពីអ្នកបច្ចេកទេសកម្ពុជា និងបរទេសរួមគ្នា ។

  សង្កេតរូបភាព៖ ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា និងធនធានរ៉ែលោហៈ

២. មណ្ឌលរ៉ែ

នៅប្រទេសកម្ពុជាមានមណ្ឌលរ៉ែ 6 គឺ ៖

- មណ្ឌលបប៉ៃលិន មានត្បូងទទឹមកណ្តៀងនិងត្បូងមានតម្លៃផ្សេងៗទៀត។

- មណ្ឌលបកែវ មានត្បូងខ្មែរនិងមាស។

- មណ្ឌលពោធិ៍សាត់ មានរ៉ែថ្មកែវ(មានច្រើនពណ៌)។

- មណ្ឌលកំពង់ធំ មានរ៉ែដែកនិងរ៉ែមាស និងត្បូងសម្រាប់ធ្វើគ្រឿងអលង្ការ។

- មណ្ឌលកំពត មានកំណប់រ៉ែថ្មកំបោរនិងផូស្វាត។

- មណ្ឌលបាត់ដំបង មានថ្មកំបោរនិងផូស្វាត។

          មណ្ឌលរ៉ែដែលមានសកម្មភាពខ្លាំងក្លាជាងគេ គឺមណ្ឌលកំពត​ព្រោះសព្វថ្ងៃមានក្រុមហ៊ុន ចំនួន៥ ផលិតស៊ីម៉ង់ត៍ លើទឹកដីនោះ មានក្រុមហ៊ុនឧស្សាហកម្មស៊ីម៉ង់ត៍អាស៊ីចំកាត់ ក្រុមហ៊ុនថៃបំរ៉ុងចំកាត់ អង្គរមាសចំកាត់ ចក្រទីងកម្ពុជាចំ កាត់ និងក្រុមហ៊ុនស៊ីម៉ង់ត៍កំពតចំកាត់។

សង្កេតរូបភាព៖ ទីតាំងជម្រករ៉ែ និងត្បូងទទឹម

៣. សន្ទស្សន៍រ៉ែ

ប្រទេសកម្ពុជានៅមានសន្ទស្សន៍រ៉ែផ្សេងៗទៀតជាច្រើនដូចជា ធ្យូងថ្ម(នៅកោ៖កុង គីរីរម្យ ក្រុងព្រះសីហនុ ស្ទឹងត្រែង និងរតនគីរី) ទង់ដែង(នៅក្រូចឆ្មារ ស្ទឹងត្រែង រតនគីរី... ស្ពាន់ធ័រ(ក្រុងព្រះសីហនុ ក្រចេះ៖ ...) បុកស៊ីត(ឆ្លូងលើ បាត់ដំបង...) និងម៉ង់កាណែស ម៉ាញេស្យូម ក្វាត ប្រាក់(ស្ទឹងត្រែង ព្រះវិហារ ...) ។ ប្រទេសកម្ពុជាសម្បូរដោយថ្មសំណង់ដូចជា ថ្មក្រៃ ថ្មបាសាល់ ថ្មក្រានីត ថ្មបាយក្រៀម ដីឥដ្ឋ គ្រួស ខ្សាច់ ... ។ ចំណែកកំណប់រ៉ែប្រេងកាត និងឧស្ម័នធម្មជាតិមាននៅខ្ពង់រាបបាតសមុទ្រកម្ពុជា ហើយក៏អាចមានផងដែរ នៅតំបន់បឹងទន្លេសាប និងតំបន់ខ្ពង់រាបខាងកើត ។

សង្កេតរូបភាព៖ រ៉ែមាស និងរ៉ែត្បូងថ្មមានតម្លៃ

៤. ការរុករករ៉ែប្រេងកាត

ការរុករករ៉ែប្រេងកាត នៅខ្ពង់រាបបាតសមុទ្រខ្មែរបានប្រព្រឹត្តទៅក្នុងសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរម្ដងដែរ តែត្រូវអាកខានដោយសង្គ្រាម។ បន្ទាប់មកទៀតចាប់ពីឆ្នាំ 1991 ដល់ 1999 ក៏មានក្រុមហ៊ុនចិន អូស្ត្រាលី បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងធ្វើអាជីវកម្ម ក្រោយមកក៏ត្រូវបោះបង់ចោល ។ ទើបឆ្នាំ 2005 ក្រុមហ៊ុនប្រេងសឺវ្រ៉ុងប្រកាសថា បានរកឃើញកំណប់ប្រេងដ៏ធំនៅក្នុងដែនសមុទ្រកម្ពុជាដែលអាចចាប់ ផ្តើមនៅឆ្នាំ 2011 ។ រាជរដ្ឋាភិបាលមានសុទិដ្ឋិនិយមថា រ៉ែប្រេងកាតយើងអាចជាជំនួយក្នុងការលើកស្ទួយសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ។

សង្កេតរូបភាព៖ ការរុករករ៉ែប្រេងកាត និងការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែ

៥. ផលប៉ះពាល់ទៅលើបរិស្ថាន

ការធ្វើអាជីវកម្មរ៉ែនៅប៉ៃលិននាំមកនូវផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានដូចជា៖

• ការប្រើគ្រឿងចក្រ ជាហេតុនាំឲ្យធនធានរ៉ែវិនាសហិនហោច

• ការរុករករ៉ែនាំឲ្យមានការបាត់បង់ព្រៃឈើ(ឈូសឆាយ)

• បាត់បង់ដីមានជីជាតិ(ជីកកកាយដី) ការបាក់ស្រុតដី

• ដីគ្មានគម្របព្រៃឈើងាយរងសំណឹក(ខ្យល់ ទឹកភ្លៀង)បំពុលដីឫដីក្លាយជាថ្មបាយក្រៀម

• ការលាងរ៉ែនាំឲ្យទឹកល្អក់ប៉ះពាល់សុខភាពប្រជាជននិងជីវិតសត្វក្នុងទឹក(បំពុលទឹក)

• ផ្សែងគ្រឿងចក្រ ជាកត្តាបង្កើតឧស្ម័នពុលនិងបង្កើនកម្តៅផែនដី

• សូរសំឡេងគ្រឿងចក្ររំខានដល់ការរស់នៅរបស់សត្វព្រៃ(ផ្លាស់ទីរស់នៅ)

• ការបាត់បង់សោភណភាព ការចាក់សំណល់រ៉ែចោល...

• បាត់បង់ដីសម្រាប់កសិកម្ម  ព្រោះដីដែលកើតរ៉ែហើយមិនអាចដាំបានទេ

• បាត់បង់ប្រភេទជីវសាស្រ្តចម្រុះក្នុងដី។

ជាទូទៅអាជីវកម្មរ៉ែតែងតែនាំមកនូវផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន បើមិនច្រើនក៏តិចដែរ ដូចជាបរិមាណរ៉ែកាន់តែចុះថយទៅៗ រហូតដល់អស់លែងមានទៀត នេះជាផលប៉ះពាល់ទៅលើកំណប់រ៉ែ ប៉ុន្តែផលប៉ះពាល់ទៅលើបរិស្ថានមានច្រើនបែបច្រើនយ៉ាងណាស់។ ដោយសារផលប៉ះពាល់ទាំងនេះ តំបន់ប៉ៃលិនសព្វថ្ងៃបានប្រែក្លាយទៅជាទឹកដីអភិវឌ្ឍផ្នែកកសិកម្ម ហើយជាផ្នែកទីផ្សារទេសចរណ៍ផងដែរ ។

សង្កេតរូបភាព៖ ផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដោយការធ្វើអាជីកម្មរ៉ែ

៦. យុទ្ធសាសស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយនិរន្តរភាព

          ការគ្រប់គ្រងដោយនិរន្តរភាព មានន័យថាការគ្រប់គ្រងធម្មជាតិដើម្បីផ្ដល់នូវអាហារថាមពល និងវត្ថុធាតុដើមដល់មនុស្សទាំងអស់ដោយមិនធ្វើឱ្យខូចខាតផលប្រយោជន៍មនុស្សជំនាន់ក្រោយ  និងដោយគ្មានបន្សល់ទុកនូវការបំផ្លិចបំផ្លាញបរិស្ថាន។ យុទ្ធសាស្រ្តនៃការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយនិរន្តរភាព គឺជាការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិមកជំនួស និងការកែច្នៃជាថ្មី ដោយរក្សាដាច់ខាតនៅលំនឹងបរិស្ថាន និងការធ្វើឲ្យអ្នករស់នៅជុំវិញតំបន់អភិវឌ្ឍបានទទួលផលពីការអភិវឌ្ឍថែមទៀតផង។

សង្កេតរូបភាព៖ ការគ្រប់គ្រងអាជីវកម្មរ៉ែប្រកបដោយនិរន្តរភាព