(ជ៤) មេរៀនទី២៖ (មេរៀនសង្ខេប) ជំងឺឆ្លង

មេរៀនសង្ខេប

សេចក្ដីផ្ដើម

         ·      តើអ្នកនិងមិត្តអ្នកប្រើកែវរួមគ្នាក្នុងការផឹកភេសជ្ជៈដែរឬទេ?

         ·       ការប្រើប្រាស់កែវ ឬចានរួមគ្នាជាវិធីមួយដែលមេរោគជាច្រើនត្រូវបានឆ្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀត។

 

 

         ·      ជំងឺឆ្លងជាជំងឺដែលឆ្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់។

         ·       ជំងឺឆ្លងបណ្ដាលមកពីភ្នាក់ងារបង្ករោគដូចជា វីរុស បាក់តេរី ផ្សិត និងប្រូទីស។

១. ជំងឺឆ្លង

១.១ រោគសញ្ញានៃជំងឺឆ្លងមួយចំនួន

      ជំងឺមួយចំនួនដែលគេប្រទះឃើញញឹកញាប់ជាងគេមាន៖

      ជំងឺកញ្ជ្រឹល

·         របៀបចម្លង ៖ ចរន្ដខ្យល់

·         រោគសញ្ញា  ៖ ក្រហមលើស្បែក ឡើងកម្ដៅ តឹងច្រមុះ និងឈឺបំពង់ក។

 

 

         ·      ជំងឺអុតស្វាយ

·         របៀបចម្លង ៖ ចរន្ដខ្យល់

·        
រោគសញ្ញា  ៖ ស្នាមកន្ទួលលើស្បែកមេរោគអាចចូលក្នុងសារពាង្គកាយបានលុះត្រាតែស្បែកមាន   របួស។

 

 

 

·   ជំងឺរលាកថ្លើម

·           របៀបចម្លង ៖ ឆ្លងតាមឈាម ចំណីអាហារ ទឹក ការរួមភេទ

·           រោគសញ្ញា   ៖ គ្រុនរងារ ក្អួតចង្អោរ ហើមថ្លើម ស្បែកលឿង និងឈឺសន្លាក់។ 

 

 

·      ជំងឺគ្រុនស្វិតដៃជើង

·         របៀបចម្លង ៖ ចំណីអាហារនិងទឹក

·         រោគសញ្ញា  ៖ ឈឺក្បាល តឹងកញ្ជឹងក និងសាច់ដុំកម្រើក លែងរួច។

 

 

·      ជំងឺផ្ដាសាយបក្សី

Ø របៀបចម្លង៖

·         ប៉ះពាល់ឬបរិភោគបក្សីឈឺឬងាប់

·         ទៅកន្លែងដែលមានបក្សីឈឺឬងាប់

·         មុជទឹកត្រពាំង ឬទឹកដែលមានបក្សីហែល លេង

Ø រោគសញ្ញា៖

·          ឈឺក្បាល  ឈឺសាច់ដុំ ថប់ដង្ហើម

·          ក្ដៅលើសពី38 C (ក្រោយពីការប៉ះពាល់បក្សីឈឺ

·          ឬងាប់រយៈពេល៧ថ្ងៃ)

 

 

១.២  វិធីការពារកុំឱ្យឆ្លងជំងឺ

      វិធីខាងក្រោមនេះជួយយើងកុំឱ្យឆ្លងមេរោគបាន៖

·      ត្រូវដុសសម្អាតធ្មេញជាមួយច្រាស់និងថ្នាំដុសធ្មេញ

·      ត្រូវលាងសម្អាតដៃជាមួយទឹកស្អាតនិងសាប៊ូ ឬផេះ

 

 

·           ត្រូវបោកសម្លៀកបំពាក់ និងសម្ភារៈដំណេក

·           ត្រូវងូតទឹកច្រើនដងជាពិសេសពេលអាកាសធាតុក្ដៅ

 

 

·      ត្រូវលាងសម្អាតមុខជានិច្ច ជាពិសេសនៅពេលយប់

·      ត្រូវទុកដាក់អាហារឆ្អិនអាហារឆៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា

·      ទឹកសម្រាប់បរិភោគត្រូវដាំឱ្យពុះ និងរក្សាទឹកទុកប្រើក្នុងពាងដែលបានលាងសម្អាត និងគ្របឱ្យបានជិតល្អ។

 

 

១.៣  ឥរិយាបថនៃការឆ្លងជំងឺ

​​​         ·      ជំងឺអុតស្វាយ ជំងឺកញ្ជ្រឹល ឆ្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតតាមការប៉ះជាមួយអ្នកជំងឺផ្ទាល់ឬ    ប្រើប្រាស់វត្ថុរួមជាមួយអ្នកជំងឺ

        មានកន្សែងជូតខ្លួន ក្រាសសិតសក់ កែវទឹក សម្លៀកបំពាក់...។

         ·      ជំងឺផ្ដាសាយ ហើមសួត របេង សុទ្ធតែឆ្លងតាមរយៈខ្យល់ដង្ហើម។ ការដកដង្ហើមនៅក្បែរអ្នកជំងឺអាចនាំយកមេរោគពីអ្នក ជំងឺជាពិសេស

       នៅពេលដែលគេក្អកឬកណ្ដាស។

         ·      ការបរិភោគអាហារព្រមទាំងភេសជ្ជៈមានផ្ទុកមេរោគនៅពេលមនុស្សក្អកឬកណ្ដាសលើវា កាន់វាដោយដៃកខ្វក់ មានរុយឬមេរោគ ឬសត្វ

       ដទៃទៀតស៊ី ឬក៏វារកាត់អាចកើតជំងឺបាន ជាពិសេសអាហារផ្អូមដែលបណ្ដាលឱ្យកើតជំងឺរាកមួល។ 

២. ជំងឺកាមរោគ

         ·      ជំងឺកាមរោគជាជំងឺដែលឆ្លងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតតាមរយៈការរួមភេទជាមួយដៃគូមានជំងឺកាមរោគ ដោយមិនបានប្រើប្រាស់មធ្យោបាយបង្ការ។

២.១ ព័ត៌មានទូទៅស្ដីពីជំងឺកាមរោគ

·      ជំងឺកាមរោគជាជំងឺដែលឆ្លងតាមការរួមភេទ ហើយកើតមានតាមផ្លូវភេទ។ ជំងឺកាមរោគមិនមែនជាជំងឺតពូជទេ។

·      ជំងឺកាមរោគ មិនមែនសុទ្ធតែជាជំងឺដែលឆ្លងតាមការរួម ភេទនោះទេ។ មានជំងឺខ្លះអាចកើតមានតាមផ្លូវភេទដែលបណ្តាលមកពីមេរោគមានស្រាប់នៅក្នុងប្រដាប់ភេទតែម្តង ហើយខ្លះទៀតឆ្លងតាមការប៉ះពាល់នឹងឈាម។

·      ជំងឺកាមរោគបណ្ដាលមកពីមេរោគច្រើនប្រភទអាចជា ពួកបាក់តេរី វីរុស បរាសិត និងពពួកផ្សិត។

·      ជំងឺកាមរោគមិនមែនជាជំងឺធ្ងន់ធ្ងរទេ ប៉ុន្ដែបើមិនព្យាបាលនោះទេ ឬព្យាបាលមិនបានត្រឹមត្រូវវានឹងបង្ក

ឱ្យមានគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរ ហើយអាចបណ្ដាលឱ្យស្លាប់បាន។

            ·      ជំងឺកាមរោគមិនមែនសុទ្ធសឹងតែជាមនុស្សរួមភេទច្រើន ពេកនោះទេ ព្រោះជំងឺកាមរោគមួយចំនួនអាចកើតឡើងដោយសារមូលហេតុ

          ផ្សេងៗក្រៅពីការរួមភេទ។

             ·      ជំងឺកាមរោគភាគច្រើនមិនបង្កឱ្យមានជារោគសញ្ញាទេ ហេតុនេះហើយទើបយើងពិបាកនឹងដឹងថា តើនរណាម្នាក់មាន ឬគ្មានជំងឺ

           កាមរោគ។

២.២ ប្រភេទផ្សេងៗនៃជំងឺកាមរោម

·   ជំងឺកាមរោគដែលប្រទះឃើញញឹកញាប់ជាងគេមាន ជំងឺប្រមេះទឹកបាយ ប្រមេះទឹកថ្លា ជំងឺសិរមាន់ ជំងឺស្វាយ ជំងឺសង់មូ ជំងឺទាមឡា។

 

 

ក. ជំងឺប្រមេះទឹកបាយ

·      បណ្ដាលមកពីបាក់តេរីមួយប្រភេទឈ្មោះ នេសេរីយ៉ា ហ្គោណូរេ (Neisseria Gonorrhoeae)។

·      ជំងឺនេះឆ្លងតាមការរួមភេទជាមួយដៃគូដែលមានផ្ទុកមេរោគនេះ និងឆ្លងពីម្ដាយទៅកូននៅក្នុងផ្ទៃ។

·      ចំពោះមនុស្សប្រុស ធ្វើឱ្យពិបាកនោម នោមឈឺ មាន ចេញខ្ទុះពណ៌ស ឬបៃតងភាវពីបង្ហួរនោម។

·      បើអ្នកជំងឺបណ្តោយខ្លួនដោយពុំការព្យាបាលទេនោះអាចបណ្តាលឱ្យរលាកក្រពេញប្រូស្តាត រលាកពងស្វាស ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យអារ(គ្មានកូន)។

·      ចំពោះមនុស្សស្រី ជំងឺនេះធ្វើឱ្យពិបាកនោម នោមឈឺ  ឈឺតាមបង្ហួរនោម ប្រដាប់បន្ដពូជ និងឈឺរន្ធគូថ។

·      បើទុកយូរទៅអាចបណ្តាលឱ្យរលាកប្រដាប់បន្តពូជហើយធ្វើឱ្យស្ត្រីនោះមិនអាចមានកូនបានឡើយ(អារ)។

·      ចំពោះទារកដែលកើតពីផ្ទៃម្ដាយដែលមានជំងឺនេះ ខ្ទុះ អាចហូរចូលភ្នែកទារកដែលធ្វើឱ្យមានការរលាកភ្នែក។

·      ប្រសិនបើគ្មានការព្យាបាលទេនោះទារកអាចខ្វាក់ភ្នែកបាន។

·      ជំងឺប្រមេះទឹកបាយ​ បណ្តាលឱ្យកើតជំងឺផ្សេងៗទៀតដូចជា ជំងឺបេះដូង ជំងឺរលាកសន្លាក់ ឬជំងឺងងឹតភ្នែក។

 

ខ. ជំងឺប្រមេះទឹកថ្លា

·        បណ្ដាលមកពីបាក់តេរីមួយប្រភេទឈ្មោះក្លាមីឌីយ៉ាត្រាកូម៉ាទីស(Chlamydia Trachomatis)

·         ជំងឺនេះឆ្លងតាមការរួមភេទជាមួយដៃគូដែលមានផ្ទុកមេរោគនេះ ។

·        ចំពោះមនុស្សប្រុស ធ្វើឱ្យឈឺចាប់ឬ​ក្រហាយនៅពេលនោម នោមញឹក មានចេញទឹករាវថ្លាពីបង្ហួរនោម ជួនកាលក៏មានហូរខ្ទុះចេញមកដែរ ពេលខ្លះជំងឺនេះមិនចេញជារោគសញ្ញាអ្វីគួរឱ្យកត់សម្គាល់ឡើយ។

·        ចំពោះមនុស្សស្រី ភាគច្រើនគ្មានរោគសញ្ញាអ្វីទាំងអស់នៅពេលដំបូង ប៉ុន្ដែទុកយូរនឹងបណ្ដាលឱ្យរលាកប្រដាប់បន្ដពូជ ហើយធ្វើឱ្យស្ដ្រីអារ។

 

 

គ. ជំងឺសិរមាន់

         ·         បណ្ដាលមកពីវីរុសមួយប្រភេទឈ្មោះ យូមេន ប៉ាពីឡូម៉ា (HUMAN PAPILLOMA) ។

         ·         ជំងឺនេះឆ្លងតាមការរួមភេទជាមួយដៃគូដែលមានផ្ទុកមេរោគនេះ ។

         ·         ចំពោះរោគសញ្ញា គេសង្កេតឃើញដុះសាច់ពកដែលមានទំហំប្រែប្រួលពីតូចប៉ុនជើងធូបរហូតដល់ប៉ុនម្រាមដៃ។ សាច់នេះមានរាងប្លែកៗ

        ខ្លះមូល ខ្លះមានរាងដូចផ្កាស្ពៃ ហើយផ្ទៃខាងលើមានរាងគគ្រាត ពកជាបន្លា ។

         ·         ជំងឺសិរមានអាចកើតនៅគ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់នៃ ប្រដាប់បន្តពូជបុរស ឬប្រដាប់បន្តពូជរបស់ស្ត្រី កន្លែង

   ដែលស្ថិតជិតប្រដាប់បន្តពូជដូចជា ស្បែកម្តុំក្រលៀន និងជុំវិញរន្ធគូថជាដើម។

         ·         បើទុកយូរទៅ ដុំពកនោះអាចរីករាលដាលកាន់តែធំឡើងៗ ហើយអាចបង្កឱ្យមានជំងឺមហារីក ជាពិសេសជំងឺមហារីកប្រដាប់បន្តពូជ។

         ·          ដូចនេះគឺត្រូវព្យាបាលជំងឺនេះ ដើម្បីកុំឱ្យចម្លងទៅមនុស្សដទៃ តាមរយៈការរួមភេទនិងចម្លងទៅទារកទើបកើតចេញពីផ្ទៃម្តាយដែលមាន

        ជំងឺនេះ។

 

 

ឃ. ជំងឺស្វាយ

         ·         បណ្ដាលមកពីបាក់តេរីមួយប្រភេទឈ្មោះ ត្រេប៉ូណេម៉ាប៉ាលីដូម (TREPONEMA  PALLIDUM)។

         ·         ជំងឺនេះឆ្លងតាមការរួមភេទ និងឆ្លងពីម្ដាយទៅកូន ។

         ·         ចំពោះរោគសញ្ញា គេសង្កេតឃើញមានដំបៅនៅលើ ប្រដាប់បន្ដពូជ និងនៅកន្លែងដទៃទៀតដូចជាដំបៅ      រលួយលើម្រាមដៃម្រាមជើង

        ឬកន្ទួលក្រហមលើដងខ្លួន និងអវយវៈទាំងមូល។

          ·         ដំបៅនេះមិនបង្កឱ្យមានការឈឺចាប់ទេ ហើយអាចជាសះស្បើយដោយឯកឯង ។

          ·         ចំពោះទារក កើតមកអាចស្លាប់ ហើយជួនកាលអាចឆែបមាត់ ក្រហតច្រមុះ ថ្លង់ ខ្វាក់ភ្នែកក៍មាន ករណីខ្លះ ទារកមានឆ្អឹងខ្នងមិនធម្មតា

         ឬធ្មេញដុះខុសធម្មតា ដល់ ដំណាក់កាលចុងក្រោយ ធ្វើឱ្យសន្លាក់មានទ្រង់ទ្រាយខុសធម្មតា សាច់ដុំស្វិតមិនអាចកម្រើកបាន ឬនាំ

         ឱ្យឆ្គួតវង្វេង។

          ·         ប្រសិនបើមិនព្យាបាលទេនឹងបណ្ដាលឱ្យខូចសរីរាង្គសំខាន់ៗ ដូចជា បេះដូង សរសៃឈាមខួរក្បាល....    

    ហើយអាចបណ្ដាលឱ្យស្លាប់ទៀតផង។

ង. ជំងឺសង់មូ

·       បណ្ដាលមកពីបាក់តេរីមួយប្រភេទឈ្មោះ អេម៉ូភីល៉ុស ឌុយក្រេ (HAEMOPHILUS DUCREY)។

·      ជំងឺនេះឆ្លងតាមការរួមភេទ ។

·      ចំពោះរោគសញ្ញា បីទៅប្រាំថ្ងៃក្រោយមេរោគជ្រៀតចូលគេសង្កេតឃើញមានពងតូចៗ ជួនមានទឹកថ្លា ជួនមានខ្ទុះនៅខាងក្នុងលេចចេញនៅត្រង់ចំណុចដែលមេរោគជ្រៀតចូលដូចជាប្រដាប់ភេទ។ ពងទឹក  តូចៗទាំងនោះបែក្នុងរយៈពេលខ្លី ហើយបង្កើតបានជាដំបៅ។

·     
ដំបៅនេះមានសភាពទន់ តែឈឺខ្លាំងណាស់និងអាចចេញឈាមយ៉ាងងាយ។ ដំបៅនេះអាចជាដោយឯកឯង ប៉ុន្តែបន្ទាប់មកលេចកូនកណ្តុរនៅត្រង់ក្រលៀនហើម ហើយដរជាអាប់សែ នៅពេលអាប់សែបែក វានឹងរីកកាន់តែធំឡើងៗ។

 

 

២.៣ ការព្យាបាលជំងឺកាមរោម

·      ជំងឺកាមរោគភាគច្រើនទាមទារការព្យាបាលធម្មតា ប្រសិនបើយើងបានទទួលការព្យាបាលតាំងពីតំបូង

          ហើយអាចជាបានយ៉ាងរហ័សដោយគ្មានបន្សល់នូវបញ្ហាអ្វីធំដុំឡើយ។

·      បើមិនទទួលការព្យាបាល វាអាចបណ្តាលឱ្យាមានកូនក្រៅស្បូន គ្មានកូន បង្ហួរនោមរួមតូច កូនស្លាប់ក្នុងពោះ ឬកើតមិនធម្មតា(ចំពោះម្តាយកំពុងកើតអុចស្វាយ) កូនកើតមកខ្វាក់ភ្នែកពីកំណើត(នៅពេល  ម្តាយមានជំងឺប្រមេះទឹកបាយ)។

·      ដើម្បីចៀសវាងនូវគ្រោះថ្នាក់ទាំងនេះ៖

·         ត្រូវរួសរាន់រកការព្យាបាលពីគ្រូពេទ្យឯកទេស

·         ត្រូវគោរពតាមការណែនាំរបស់គ្រូពេទ្យ

·         ត្រូវនាំដៃគូរួមភេទមកព្យាបាលជាមួយ

·         ត្រូវប្រើស្រោមអនាម័យពេលរួមភេទជាមួយដៃគូក្រៅ

·         មិនត្រូវស្វែងរកការព្យាបាលដោយខ្លួនឯងទេ

·         មិនត្រូវបន្ដការរួមភេទនៅមុនពេលជំងឺជាសះស្បើយ។

៣. ជំងឺអេដស៍ AIDS

         ·       ប្រទេសដែលរងគ្រោះថ្នាក់ដោយការរាលដាលខ្លាំងជាគេគឺ ប្រទេសក្រីក្រ។

         ·       ដើម្បីចូលរួមទប់ស្កាត់ការរាលដាលនៃមេរោគអេដស៍យើងត្រូវមានចំណេះដឹងមូលដ្ឋានពីមេរោគអេដស៍ និងជំងឺអេដស៍។

        ·      AIDS ជាអក្សរកាត់នៃភាសាអង់គ្លេស

·            A        : Acquired   កើតក្រោយពីការឆ្លង

·            I         : Immune    ភាពស៊ាំ

·            D        : Deficiency ចុះខ្សោយ

·            S        : Syndrome ចង្កោមរោគសញ្ញា

         ·      ជំងឺអេដស៍  ជាប្រជុំរោគសញ្ញាដែលកើតឡើងក្រោយពេលប្រព័ន្ធភាពស៊ាំចុះខ្សោយ។

៣.១ និយមន័យនៃជំងឺអេដស៍

          ·       មូលហេតុដែលបង្កឱ្យមានជំងឺអេដស៍ គឺបណ្ដាលមកពីវីរុសHIV (Human Immuno deficiency Virus)។

          ·       
 HIV ជាវីរុសដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធស៊ាំចុះខ្សោយ។

 

៣.២ ការវិវត្តរបស់ជំងឺអេដស៍

·       តើមានអ្វីកើតឡើងក្រោយពីមេរោគអេដស៍ចូលក្នុងខ្លួន?

·        មុននឹងវិវត្តទៅដល់ជំងឺអេដស៍ មានដំណាក់កាលបីគឺ៖

·        ដំណាក់កាលចំហ៖ គឺជាការឆ្លងដំបូង អ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍មួយចំនួនតូចមានរោគសញ្ញាបន្តិចបន្តួចដូចជាផ្តាសាយមិនគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ មានសុខភាពល្អជាធម្មតា ពុំមានរោគសញ្ញាអ្វីទាំងអស់។ ពេលឆ្លងមេរោគអេដស៍ភ្លាម ធ្វើតេស្តឈាមមិនអាចមើលឃើញទេ ព្រោះស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលចំហ ដោយប្រព័ន្ធស៊ាំត្រូវការ រយៈពេល​ពី ៣ទៅ៦ខែ ដើម្បីផលិតអង់ទីករប្រឆាំងនឹងមេរោគអេដស៍។

·       ដំណាក់កាលតេស្តឈាមវិជ្ជមាន៖ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ អ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍ភាគច្រើនមានសុខភាពល្អ។ គេពិនិត្យឃើញអ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍មួយចំនួនតូចមាន ចេញកូនកណ្តុរនៅក្លៀក នៅក ។ ពេលនោះការធ្វើតេស្តឈាមផ្តល់លទ្ធផលវិជ្ជមាន។

·       ដំណាក់កាលជំងឺអេដស៍៖ ភាគច្រើននៃអ្នកផ្ទុកមេរោគអេដស៍ក្នុងរយៈពេល១០ឆ្នាំ តែទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រយៈពេលអតិបរិមារបស់វានៅតែមិនច្បាស់ហើយប្រែប្រួលទៅតាមបុគ្គលម្នាក់ៗ។ ក្នុងរយៈពេលនេះ អ្នកជំងឺទទួលការរាតត្បាតបីមេរោគឱកាសនិយមដូចជា របេង រាក មហារីក ជំងឺសើស្បែក ហើយវិវត្តទៅរកសេចក្តីស្លាប់ក្នុងរយៈពេលពីរឬបីឆ្នាំបន្ទាប់។

 

 

៣.៣ បណ្ដុំរោគសញ្ញាទាក់ទងទៅនឹងដំណាក់កាលអេដស៍

         ·      ជំងឺអេដស៍លេចឡើងនៅពេលដែលប្រព័ន្ធស៊ាំត្រូវបានខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរ។

         ·      ជំងឺអេដស៍ស្ដែងឡើងដោយចង្កោមរោគសញ្ញាដែល ទាក់ទងទៅនឹងជំងឺឱកាសនិយម ជំងឺមហារីក និងចង្កោមរោគសញ្ញាផ្សេងៗ

        ទៀត(សរសៃប្រសាទនិងស្រកទម្ងន់)។ 

ក. ជំងឺឱកាសនិយម

         ·      និយមន័យ : នៅពេលដែលប្រព័ន្ធស៊ាំនៃសារពាង្គកាយចុះខ្សោយ មេរោគឆ្លៀតឱកាសជ្រៀតចូលដើម្បីបង្កជំងឺដែលគេឱ្យឈ្មោះថា ជំងឺ

        ឱកាសនិយម។ 

         ·      រោគសញ្ញា : ប្រែប្រួលទៅតាមមេរោគនិងសរីរាង្គដែលងាយប៉ះពាល់។ ក្រពះ ពោះវៀន តែងតែឈឺរ៉ាំរ៉ៃដោយគ្មានមូលហេតុ។ ខួរក្បាល

        មានជំងឺ រលាកស្រោមខួរសរសៃប្រសាទ ស្រវាំងភ្នែក រោគសើស្បែក ផ្សេងៗ។ ស្ថានភាពទូទៅ អ្នកជំងឺស្រកទម្ងន់ អស់កម្លាំងល្ហិតល្ហៃ

        ដោយអមជាមួយជំងឺផ្សេងៗ។ 

ខ. ជំងឺហាមរីកមួយចំនួន

        ·       ជំងឺមហារីកសរសៃឈាម៖ ជាជំងឺមហារីកដែលជួបញឹកញាប់បំផុតរហូតដល់ ៣៥% នៃអ្នកកើតជំងែ អេដស៍ ជំងឺនេះជាដុំពកៗ ឬក៍ជា

       បន្ទះពណ៍ខៀវ ឬពណ៌ត្នោតនីលើស្បែក។ដុំពកទាំងនេះមិនត្រឹមតែនៅលើស្បែកទេ តែមាននៅលើកូនកណ្តុរ សួត និងសរីរាង្គទាំងអស់ក្នុង

       សារពាង្គកាយ។

 

 

         ·      ជំងឺឡាំផូម៉ា (Lymphomas)៖ ឡាំផូម៉ាជាដុំពកនៅតាមកូនកណ្តុរ គ្រោះថ្នាក់នៃឡាំផូម៉ានេះមានប្រហែល ១០០ ដង នោះលើអ្នកជំងឺ

        អេដស៍ជាងនៅលើមនុស្សធម្មតា។  ​

         ·      ជំងឺផ្សេងៗទៀត៖ មេរោគហ៊ីវអាចប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់លើប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទកណ្តាលបណ្តាលឱ្យកើតជំងឺខូចខួរក្បាល។ បណ្តុំរោគ

        សញ្ញាដែលបណ្តាលឱ្យស្រកទម្ងន់ ត្រូវបានគេហៅថា ជំងឺដែលធ្វើឱ្យស្រកទម្ងន់។

៣.៤ សភាពអ្នកជំងឺអេដស៍

         ·      អ្នកជំងឺឧស្សាហ៍ឈឺ គម្តងឈឺនេះ ម្ដងឈឺនោះ ហើយក្នុងចន្លោះពេលឈឺ អ្នកជំងឺអាចងាយស្រួលខ្លួនធម្មតាឬ ជួនកាលក៏មិនសូវស្រួល

        ខ្លួនដែរ។

         ·      កើតជំងឺឱកាសនិយម : ជំងឺឱកាសនិយមខ្លះអាចព្យាបាលបាន ប៉ុន្ដែដោយសាររាងកាយចុះខ្សោយជំងឺឱកាសនេះនិយមនេះកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ

        ហើយមិនអាចព្យាបាលបានឡើយ។

         ·      ករណីជំងឺមហារីក : ព្យាបាលហើយអាចជាក្នុងរយៈពេលខ្លីប៉ុណ្ណោះ។

         ·       អ្នកជំងឺអេដស៍ភាគច្រើន : បាត់បង់ការចងចាំ ការមិនស៊ីចង្វាក់គ្នានៃចលនា ការនិយាយមិនច្បាស់ការថយចុះនៃគំហើញ និងអាកប្ប

        កិរិយាប្លែកៗមិនធម្មតា។

៣.៥ របៀបឆ្លងនិងរបៀបមិនឆ្លងនៃមេរោគអដស៍

ក. របៀបឆ្លង

·       មេរោគអេដស៍ឆ្លងតាមរបៀបបីសំខាន់គឺ៖

·      តាមរយៈការរួមភេទ : ពេលរួមភេទវីរុសអាចឆ្លងតាមទឹកកាមរបស់បុរស ឬទឹករំអិលនៃប្រដាប់បន្ដពូជស្ដ្រី។

·      ឆ្លងតាមការប៉ះពាល់ឈាម: ធាតុរាវនៃសារពាង្គកាយដូចជាឈាម និងទឹករងៃគឺងាយក្នុងការឆ្លង។

·      ប្រើម្ជុលឬសឺរ៉ាំងរួមគ្នា :ការសាក់ស្បែក ចោះត្រចៀក ការប្រើច្រាស់ដុសធ្មេញ ការមុត ឬរបួសស្បែកផ្សេងៗ។ របញ្ចូលឈាមអ្នកជំងឺអេដស៍ចូលក្នុងខ្លួនយើង។

·      ឆ្លងពីម្ដាយទៅទារក : អាចឆ្លងពេលនៅក្នុងផ្ទៃ នៅពេលសម្រាល និងនៅពេលបំបៅដោះ។

ក. របៀបមិនឆ្លង

 

·      មេរោគអេដស៍មិនអាចឆ្លងតាមរយៈខ្យល់ អាហារ ឬទឹកហើយក៏មិនអាចរស់នៅក្រៅខ្លួនបានយូរឡើយ។

·      សារធាតុដែលមានកំហាប់មេរោគខ្ពស់នោះមាន​ឈាមទឹកកាមបុរស ទឹករំអិលនៃប្រដាប់បន្តពូជនារីទឹក  រងៃ។

·      ទំនាក់ទំនងនិងការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាសាធារណៈនៅក្នុង ការរៀនសូត្រ បំពេញការងារ នៅតាមគ្រួសារ និងសង្គមទាំងអស់ដូចជា ក្អក កណ្តាស់ ចាប់ដៃ លេងជាមួយគ្នា បរិភោគបាយរួមគ្នា ប្រើបង្គន់រួមគ្នា ការថែទាំអ្នកជំងឺ គឺមិននាំឱ្យមានការចម្លងមេរោគអេដស៍ទេ។

·      មូសនិងសត្វដែលចិញ្ចឹមក្នុងផ្ទះ គឺមិនអាចចម្លងមេរោគអេដស៍បានឡើយ។

៣.៦ ការបង្ការមេរោគអដស៍និងកាមរោគ

·      មធ្យោបាយសំខាន់ៗដើម្បីបង្ការមេរោគអេដស៍និងកាមរោគគឺ៖

·      យុវវ័យកុំឆាប់ប្រឡូកក្នុងការរួមភេទ

·      ស្មោះមួយទល់នឹងមួយ

·      ប្រើស្រោមអនាម័យឱ្យបានត្រឹមត្រូវគ្រប់ពេលជាមួយដៃគូរួមភេទក្រៅ

·      ចៀសវាងប្រើម្ជុល ឬសឺរ៉ាំងនិងសម្ភារៈទម្លុះស្បែកផ្សេងទៀតរួមគ្នា។

៣.៧ ផលប៉ះពាល់នៃជំងឺអេដស៍

·      ជំងឺអេដស៍ផ្ដល់ផលប៉ះពាល់ជាប្រព័ន្ធទៅលើបុគ្គល គ្រួសារនិងសង្គមជាតិទាំងមូលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដូចជា៖

            ·         អេដស៍នាំមកនូវជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ ដែលទាមទារថវិកាព្យាបាលច្រើន។

            ·         អេដស៍នាំមកនូវការស្លាប់ប្ដី ប្រពន្ធ ហើយបន្សល់ទុកនូវក្មេងកំព្រាដែលជាបន្ទុកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សង្គម។

            ·         អេដស៍បំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិ គ្រួសារហិនហោចនិងជំពាក់បំណុលគេទៀតផង។

            ·         ទទួលរងនូវការរើសអើងពីសហគមន៍និងខ្វះការគាំទ្រផ្លូវចិត្ត។

            ·         អេដស៍គ្មានថ្នាំព្យាបាលទេមានតែសេចក្ដីស្លាប់។