(ជ៤)មេរៀនទី២៖ (មេរៀនសង្ខេប) ការរំលាយអាហារ

ជំពូក៤ អាហារនិងការរំលាយអាហាររបស់មនុស្ស

មេរៀនទី២  ការរំលាយអាហារ

១. ដំណាក់ដំបូងនៃការរំលាយអាហារ

ការរំលាយអាហារជាលំនាំនៃការបំបែកម៉ូលេគុល អាហារធំៗឱ្យទៅជាម៉ូលេគុលតូចៗដែលកោសិកាងាយ ស្រូបបាន។ ប្រដាប់រំលាយអាហារមាន មុខងារបីយ៉ាងសំខាន់ៗគឺ៖

·       បំបែកម៉ូលេគុលធំឱ្យទៅជាម៉ូលេគុលតូចៗ

·       សម្រូបម៉ូលេគុលតូចៗទៅក្នុងឈាម

·       ការបំបាត់កាកសំណល់និងជាតិពុលចេញពីសារពាង្គកាយ។

ប្រដាប់រំលាយអាហារមានបំពង់រំលាយអាហារ( មាត់ ដើមក បំពង់អាហារ ពោះវៀនតូច ពោះវៀនធំ និងទ្វារធំ) និងក្រពេញរំលាយអាហារ(ក្រពេញទឹកមាត់ ថ្លើម លំពែង និងពោះវៀនតូច) សម្រាប់បញ្ចេញរសរំលាយអាហារ។

១.១. មាត់

ជាសរីរាង្គទី១ដែលចាប់ផ្តើមការរំលាយអាហារបំបែកអាហារតាមបែបមេកានិច និងបែបគីមី។

ក. ការបំបែកអាហារតាមបែបមេកានិច

អណ្តាតជាសរីរាង្គវិញ្ញាណសម្រាប់ដឹងរសជាតិអាហារ និងប្រមូលអាហារឱ្យចូលទៅកន្លែងខាំ ឬទំពារ។ ធ្មេញបំបែកអាហារជាដុំតូចៗ។ ធ្មេញរបស់មនុស្សពេញវ័យចែកជា4ក្រុម(32 ធ្មេញ) ដែលមានរូបមន្ត ៖

·       ធ្មេញមុខ៖  \( 2/2 \)(សម្រាប់ខាំ)

·       ចង្កូម ៖​\( 1/1 \)  (សម្រាប់ហែក)

·       ថ្គាមតូច៖ \( 2/2 \)  (សម្រាប់ទំពារអាហារ)

ថ្គាមធំ៖ \( 3/3 \)  (សម្រាប់ទំពារអាហារ)

ខ. ការបំបែកអាហារតាមបែបគីមី

ទឹកមាត់មាននាទី ៣យ៉ាងគឺ៖

·       ផ្សំជាមួយជាតិរំអិលដើម្បីឱ្យអាហាររអិលឆ្លងកាត់បំពង់អាហារបានលឿន

·       សម្លាប់មីក្រូសារពាង្គកាយដែលចូលតាមអាហារ

រំលាយអាហារខ្លះៗ(អង់ស៊ីមអាមីឡាសបំបែកអាមីដុងឱ្យទៅជាម៉ាល់តូស)។

១.២ ដើមក

ស្ថិតនៅចន្លោះមាត់ និងបំពង់អាហារ(ផ្លូវរួមរវាងផ្លូវអាហារ និងផ្លូវខ្យល់)។ ផ្នែកខាងលើ មានសន្ទះឆ្អឹងខ្ចីមួយហៅថា សន្ទះខ្យល់ (epiglottis) សម្រាប់បិទបំពង់ខ្យល់នៅពេលលេបអាហារ។

១.៣ បំពង់អាហារ

មានប្រវែង 25cmតពីដើមកដល់ក្រពះ អាហារឆ្លងកាត់បំពង់នេះរយៈពេល១០វិនាទី ផ្ទៃបំពង់ជាសាច់ដុំរលីងហើយផ្នែកខាងក្នុង ជាស្រទាប់ជាតិរំអិលគ្មានការបំបែកអាហារទេ ហើយដុំអាហារអាចធ្លាក់ចុះក្រោមបានដោយសារចលនាប៉េរីស្តាល់ស៊ីស។

១. ៤ ក្រពះ

ជាសរីរាង្គប្រហោងក្នុង រាងជាអក្សរ J ស្ថិតនៅខាងឆ្វេងនៃផ្នែកពោះជាប់ផ្នែកខាងក្រោមសន្ទះទ្រូង។ ជាស្រទាប់សាច់ដុំរលីងក្រាស់ មាំ ហើយយឺត អាហារដែលកិនក្នុងក្រពះ ហៅថា ស៊ីម (Chyme) ដោយចំណាយពេលពី២ទៅ ៦ម៉ោង។

ក. ការបំបែកអាហារតាមបែបមេកានិច

ក្រពះកិនច្របាច់អាហារដោយការកន្ត្រាក់ អង្រួន ច្របល់ជាមួយរសក្រពះ។

ខ. ការបំបែកអាហារតាមបែបគីមី

ក្រពះមានក្រពេញញ ៣ប្រភេទ៖

·       ក្រពេញទី១៖ បញ្ចេញអាស៊ីតក្លរីឌ្រិច(HCI) ប្រហែល២លីត្រក្នុង១ថ្ងៃ។

·       ក្រពេញទី២៖ បញ្ចេញអង់ស៊ីមស៊ុបស៊ីន។(បំបែកប្រូតេអ៊ុនឱ្យទៅជាប៉ូលីប៉ិបទីត)។

·       ក្រពេញទី៣៖ បញ្ចេញជាតិរំអិល សម្រាប់ការពារផ្ទៃសាច់ដុំក្រពះពីអំពើរបស់អាស៊ីតក្រពះ។

ប៊ីកាបីណាត ដែលផលិតដោយកោសិកាខ្លះរបស់ក្រពះក៏ជួយការពារក្រពះ ដោយបន្សាបជាតិអាស៊ីតក្នុងក្រពះផងដែរ។ អាស៊ីតក្លរីឌ្រិចមាននាទី៖

·       បញ្ឈប់សកម្មភាពអង់ស៊ីមអាមីឡាស។

·       បំបែកអាហារ និងសម្លាប់បាក់តេរីក្នុងអាហារ។

ធ្វើឱ្យអង់ស៊ីម ប៉ិបស៊ីនមានសកម្មភាពឡើង។

២ ២. ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការរំលាយអាហារ និងសម្រូបអាហារ

២ ២. ១ ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការរំលាយអាហារ

ប្រ  ព្រឹត្តទៅនៅក្នុងពោះវៀនតូច អង្កត់ផ្ចិត 2-3 m និងបណ្តោយប្រវែង ប្រហែល 7m គ្មានការបំបែកតាមបែបមេកានិចគឺ បំបែកតាមបែបគីមី រយៈពេលប្រហែល 3 ទៅ 6ម៉ោង។ អាហារ (ស៊ីម) ធ្លាក់ពីក្រពះមកដល់គល់ពោះវៀនតូចត្រូវបានលាយជាមួយសារធាតុជាបាសដែលបញ្ចេញដោយថ្លើមលំពែង និងពោះវៀន។ សារធាតុទាំងនោះជួយបន្សាបជាតិ អាស៊ីតក្នុងអាហារ និងជួយរំលាយអាហារ។

      ក. ថ្លើម

   ទឹកប្រមាត់ជាមជ្ឈដ្ឋានបាសដែលផ្ទុកទឹក សារធាតុអំបិលខនិជ កូឡេស្តេរ៉ុល អំបិលប្រមាត់(ជាតិពណ៌)។ ទឹកប្រមាត់ត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុងគល់ពោះវៀនតូចដើម្បីជួយបំបែកខ្លាញ់ឱ្យទៅជាតំណក់តូចៗ (អេម៉ុល ស្យុងខ្លាញ់)។

ខ   ខ. លំពែង

លលំពែងជាសរីរាង្គត្រីកោណ ស្ថិតនៅក្រោមក្រពះមានក្រពេញដែលបញ្ចេញរសលំពែងតាមកូនបំពង់ចូលទៅក្នុងគល់ពោះវៀនតូចរសលំពែងមានអង់ស៊ីមច្រើនដូចជា៖ អាមីឡាសបំបែកភ្លុយស៊ីត ប្រូតេអាសបំបែកប្រូតេអ៊ុន លីប៉ាសបំបែកខ្លាញ់។ លំពែងក៏មាននាទីផលិតអរម៉ូនអាំងស៊ុយលីនដែលមាននាទីតម្រូវជាតិស្ករក្នុងឈាម។ រសលំពែងមានផ្ទុកសូដ្យូមប៊ីកាបូណាត (Na₂CO₂) សម្រាប់ បន្សាបជាតិអាស៊ីតក្លរីឌ្រីច ដែលមានក្នុងអាហារនៅពេលវា ធ្លាក់ទៅក្នុងគល់ពោះវៀន។

គ   គ. ពោះវៀនតូច

     ពោះវៀនតូច ជាសរីរាង្គចុងក្រោយនៃការបំបែកអាហារតាមបែបគីមីក្រោមអំពើរបស់អង់ស៊ីម។ ស្រទាប់ក្នុងនៃផ្ទៃពោះវៀនតូចមានក្រពេញដែលបញ្ចេញរសពោះវៀន (អង់ស៊ីម) សម្រាប់រំលាយអាហារ។

ការបំបែកគ្លុយស៊ីត

ការបំបែកខ្លាញ់

     ការបំបែកប្រូតេអ៊ីន

     សារធាតុមិនអាចស្រូបត្រូវបញ្ជូនទៅពោះវៀនធំដោយឆ្លងកាត់ផ្នែកមួយនៃចុងពោះរៀនតូចហៅថាខ្នែងពោះវៀន។ មនុស្សមានខ្នែងពោះវៀនខ្លីនិងគ្មានមុខងារទេ។

     ឃ. ពោះវៀនធំ

ជាសរីរាង្គចុងក្រោយនៃប្រដាប់រំលាយអាហារ។ អាហារឆ្លងកាត់ពោះវៀនធំ មានរយៈពេល១២ ទៅ២០ម៉ោង។ មានប្រវែង 1.5m អង្កត់ផ្ចិតប្រហែល 6cm -7cm គ្មានការបំបែកអាហារទេ។ សារធាតុដែលឆ្លងកាត់ពោះ

វៀនធំមានដូចជា ទឹក ស្លេស្ម អំបិលប្រមាត់ បាក់តេរី ផ្សិត និងអាហារមិនរលាយ។ បាក់តេរីរស់នៅក្នុងពោះវៀនធំមិនបង្កជំងឺទេ គឺវាជួយបង្កើតវីតាមីនខ្លះៗ

      ដូចជា វីតាមីន K និងវីតាមីន B ជាដើមដែលត្រូវបានស្រូបដោយភ្នាសពោះវៀនធំចូលទៅក្នុងឈាមវិញ។ បាក់តេរីជួយធ្វើឱ្យសារធាតុមិនរលាយទៅជារឹងក្លាយជាលាមកដែលផ្តុំគ្នានៅចុងពោះវៀនធំ និងត្រូវបានបញ្ចេញមកក្រៅតាមទ្វារធំនៅពេលចុងពោះវៀនធំកន្ត្រាក់។

       ២.២ សម្រូបអាហារ

សម្រូបអាហារ ជាលំនាំមួយដែលសារធាតុចិញ្ចឹម(បានមកពីការបំបែកអាហារ) សាយឆ្លងកាត់ភ្នាសកោសិកាពោះវៀនតូចចូលទៅក្នុងឈាម។ សម្រូបអារហារចែកចេញជាបីរដំណាក់កាល។

ក. សម្រូបអាហារនៅក្នុងពោះវៀនតូច

ជ្រាំងពោះវៀន ស្ថិតនៅផ្ទៃខាងក្នុងនៃពោះវៀនតូចមានភាពរដិបរដុបដូចម្រាមដៃដែលលក្ខណៈនេះជួយបង្កើនផ្ទៃសម្រូបអាហារបានធំ។

ផលនៃការរំលាយអាហារមានដូចជាគ្លុយកូស អាមីណូអាស៊ីត អំបិលខនិជ វីតាមីន គ្លីសេរ៉ុលរលាយក្នុងទឹក អាស៊ីតខ្លាញ់ ដែលបានជ្រាបចូលសរសៃឈាមដោយឆ្លងកាត់ជាលិកាអេពីតេល្យូមនៃជ្រាំងពោះវៀន។

        ខ. សម្រូបអាហារនៅក្នុងពោះវៀនធំ

         មុខងាររបស់ពោះវៀនធំគឺ សម្រូបទឹក អំបិលខនិជ និងការបញ្ចេញចោលនូវកាកសំណល់។ នៅពេលខ្លះមុខងាររបស់ពោះវៀនធំត្រូវបានរំខាន គឺមិនអាចស្រូបទឹកបាន ជាហេតុធ្វើឱ្យមានទឹកជាច្រើនត្រូវបានបញ្ចេញមកជាមួយលាមកហៅថា ជំងឺរាក។