(ជ២) មេរៀនទី៥៖ (មេរៀនសង្ខេប) ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា

ជំពូកទី២   ប្រទេសមួយចំនួននៃអាស៊ី

មេរៀនទី៥ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា(ភូមា)

ពាក្យគន្លឹះ

- សន្តិរដ្ឋ : រដ្ឋមានសេចក្តីស្ងប់ សេចក្តីសាន្តត្រាណ ។

- វិមជ្ឈការ : ការរំលែកអំណាច ។

- នវកម្ម : ការបង្កើតថ្មី ។

- ស្វយ័ត : ដែលមានសេរីភាព ចាត់ចែងគ្រប់គ្រង ។

- អ្នកវិញ្ញាណនិយម :  អ្នកមានជំនឿថាមនុស្សស្លាប់ទៅវិញ្ញាណឬព្រលឹងវិលមកចាប់កំណើតវិញ។

សេចក្ដីផ្ដើម

          នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក មីយ៉ាន់ម៉ាជាប្រទេសមួយដែលមានផ្ទៃដីធំជាងគេ មានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសបង់ក្លាដែស ឥណ្ឌា ចិន ថៃ ស្ថិតនៅជាប់ឈូងសមុទ្របឹងហ្កាល់ និងឈូងសមុទ្រម៉ាយ៉ាតាបង់ មានជួរភ្នំជាច្រើនសណ្ដូកតាមទិសជើង-ត្បូង។ មីយ៉ាន់ម៉ា ជាប្រទេសអតីតអាណានិគមនៃរាជាណាចក្ររួម បានទទួលឯករាជ្យកាលពីថ្ងៃទី 4 មករា 1948 មកទល់បច្ចុប្បន្ន មីយ៉ាន់ម៉ានៅតែជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍនៅឡើយ ហើយសេដ្ឋកិច្ចផ្អែកលើផលិតកម្មកសិកម្មជាធំ ។

 សង្កេតរូបភាព៖ ផែនទី និងទង់ជាតិប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា

១. ស្ថានភាពប្រជាជន

នៅថ្ងៃទី 18 មិថុនា ឆ្នាំ 1989 ក្រុមប្រឹក្សារៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់ និងនីតិរដ្ឋ (SLORC) បានសម្រេចប្តូរឈ្មោះប្រទេសពីសហភាពភូមាមកជា “សហភាពមីយ៉ាន់ម៉ា” ។ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនសរុបប្រហែល 48.14 លាននាក់ នៅឆ្នាំ 2009 ដែល ចម្រុះដោយជនជាតិជាច្រើនដូចជា ភូមា (68%) សាន(9%)  ការ៉េន (7%) រ៉ាឃីន(4%) ចិន(3%) ឥណ្ឌា(2%) មន(2%) និងជនជាតិផ្សេងៗទៀត(5%)។ ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ាភាគច្រើនជាពុទ្ធសាសនិក((89%) គ្រិស្តសាសនិក(4%) ឥស្លាមសាសនិក(4%) អ្នកវិញ្ញាណនិយម(1%) និងផ្សេងៗ(2%) ។

១.១ ទម្រង់ប្រជាជន

ក. ទម្រង់តាមអាយុ

ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ាមានទម្រង់ក្មេងនៅឡើយ​​​​​​​​ ពោលគឺចំនួនកុមារមានច្រើន (25.3%) ហើយប្រជាជនសកម្មមានច្រើនទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលបង្កើតការងារឱ្យបានគ្រប់គ្រាន់ សំដៅកាត់បន្ថយអត្រាអ្នកអត់ការងារធ្វើ។

- ក្រុមអាយុ 0-14ឆ្នាំ: 25.3% (កុមារាមានចំនួន 6 193 263 នាក់ កុមារីមាន 5 990 462 នាក់) ។

- ក្រុមអាយុ 15-64ឆ្នាំ: 69% (បុរសមានចំនួន 16 510 648 នាក់ ស្ត្រី 16 828 462 នាក់) ។

- ក្រុមអាយុ 65ឆ្នាំឡើង: 5.4% (បុរសមានចំនួន 1 121 412 នាក់ ស្ត្រី 1 493 298 នាក់) ។

ខ. តម្រង់តាមភេទ

          អត្រាភេទនៃប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា បុរសមានចំនួនតិចជាងស្ត្រីប្រហាក់ប្រហែលនិងកម្ពុជាដែរ។ អត្រាភេទភេទប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ាមាន ៖

- ពេលកើតមានអត្រា 1.06 ទារក/ទារិកា មានន័យថាចំនួនទារកពេលកើតមានច្រើនជាងទារិកាគឺ 1.06 ទារកទល់នឹង 1 ទាវិកា ឬទារក 106នាក់ទល់នឹងទារិកា 100 នាក់

- ក្រោមអាយុ 15ឆ្នាំ អត្រាភេទមាន 1.03 កុមារា កុមារី  

- អាយុ 15-64ឆ្នាំ មាន 0.98 បុរសស្ត្រី  

- អាយុ 65ឡើង មាន 0.75 បុរសស្ត្រី

- អត្រាភេទទូទៅមាន 0.98 បុរសស្ត្រី ។

គ. សូចនាករផ្សេងៗទៀតមាន

តាមសូចនាករឃើញថា អត្រាជាតិប្រមាណ 1.697% អត្រាមរណប្រមាណ 0.914% អត្រាកំណើនធម្មជាតិ 0.783% និងអត្រាលទ្ធភាពបង្កកំណើត 1.89 កូនស្ត្រី ។ អត្រាអក្ខរភាព 89.9% ដែលក្នុងនោះបុរស 93.9% ស្ត្រី 86.4% ។ សង្ឃឹមរស់ពីកំណើត 63.39ឆ្នាំ ដែលក្នុងនោះបុរស 61.17ឆ្នាំ ស្ត្រី 65.74ឆ្នាំ ។

តាមសូចនាករប្រជាសាស្ត្រទាំងនេះ គេអាចសន្និដ្ឋានបានថា សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចមីយ៉ាន់ម៉ាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពអន់ថយនៅឡើយ ។

 សង្កេតរូបភាព ៖ ប្រជាជនមីយ៉ាន់ម៉ា

២. ប្រព័ន្ធនយោបាយ

ក្រោយឯករាជ្យពីឆ្នាំ 1948 ដល់ 1962 ប្រទេសភូមាជាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យមានឈ្មោះ ថា “សហភាពភូមា” ដែលមានលោក សៅ ស្វេ ថេក(Sao Shwe Thaik) ជាប្រធានាធិបតីទីមួយ និង លោក អ៊ូ នូ ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ។

២.១ របៀបរៀបចំផ្នែករដ្ឋបាល

          ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា មានផ្ទៃដីសរុប 678 578Km² មានទីក្រុងរ៉ង់ហ្គូន (យ៉ាងគូន) ជារដ្ឋធានីចែកចេញជា 7 ភូមិភាគមាន អ៊ីយ៉ាវ៉ាទី បាកូ ម៉ាកវេ ម៉ាន់ដាលេ សាកាំង គានិនថាវិ និងយ៉ាងគូន និង 7 រដ្ឋ មាន រដ្ឋឈិន កាឈិន កាយ៉ាស កាយិន មន រ៉ាឃីន និងសាន ។

២.២ របៀបរៀបចំផ្នែកនយោបាយ

          ពួកមេដឹកនាំមីយ៉ាន់ម៉ាបានបង្កើតឱ្យមានស្ថាប័នរដ្ឋចំនួនបី និងបើកឱ្យគណបក្សនយោបាយមួយចំនួនចូលរួមដូចប្រទេសជិតខាងមួយចំនួនដែរ។

ក. អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ

ដឹកនាំដោយប្រមុខរដ្ឋ និងប្រមុខរដ្ឋាភិបាល :

- ប្រមុខរដ្ឋឬប្រធានក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍ និងសន្តិរដ្ឋ SLORC លោកឧត្តមសេនីយ៍ ថាន់ស្វេ ជា ប្រធានាធិបតីតាំងពីថ្ងៃ 23 មេសា 1992 ។

- ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលឬនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកឧត្តមសេនីយ៍ ថេនសេន ឡើងកាន់អំណាចតាំងពី ថ្ងៃ 24 តុលា 2007 ។ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីត្រូវបានត្រួត ពិនិត្យពីលើដោយ SPDC ។

- របបយោធាបានឡើងកាន់កាប់អំណាចរដ្ឋតាំងពីថ្ងៃទី 18 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1988 ក្នុងនាមក្រុមប្រឹក្សា រៀបចំសណ្តាប់ធ្នាប់ និងសន្តិរដ្ឋ SLORC ។

ខ. អំណាចនីតិប្បញ្ញត្តិ

ជារបស់«សភាប្រជាជ​ន» មាន 485 អាសនៈ ជ្រើសតាំងដោយការបោះឆ្នោតជាសកលដោយប្រជាជនអាយុ 18ឆ្នាំឡើង សម្រាប់អាណត្តិ 4ឆ្នាំ។

គ. អំណាចតុលាការ

          មួយផ្នែកតូចនៃប្រព័ន្ធច្បាប់សម័យអាណានិគមអង់គ្លេសត្រូវបានយកមកប្រើប្រាស់ក្នុងតុលាការ តែមិនអាចធានាបាននូវការកាត់ក្តីប្រកបដោយយុត្តិធម៌ជូនសាធារណជនបានឡើយ ដោយហេតុថាតុលាការគ្មានឯករាជ្យក្នុងការអនុវត្តការងាររបស់ខ្លួន ។

          និយាយរួម បញ្ហាសិទ្ធិ និងប្រជាធិបតេយ្យនៅមីយ៉ាន់ម៉ានៅតែមានលក្ខណៈស្រួចស្រាល់នៅឡើយ នាំឆ្ពោះទៅរកការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចពីសំណាក់ប្រទេសមហាអំណាចប្រជាធិបតេយ្យសេរី មានសហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប ទៅលើប្រទេសអតីតអាណានិគមមួយនេះ ។

 សង្កេតរូបភាព ៖ ប្រព័ន្ធនយោបាយមីយ៉ាន់ម៉ា និងការឃោសនាបោះឆ្នោត

៣. សេដ្ឋកិច្ចមីយ៉ាន់ម៉ា

          មីយ៉ាន់ម៉ាជាប្រជាជាតិមួយដែលក្រីក្រជាងគេក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ស្ថិតក្នុងភាពមិនរីកលូតលាស់អស់ពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងមិនល្អ និងក្នុងភាពឯកោ។

៣.១ វិស័យកសិកម្ម

ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ ហើយសេដ្ឋកិច្ចផ្អែកលើកកសិកម្មជាធំ ។ ផលិតផលកសិកម្មភាគច្រើន គឺជា ដំណាំស្រូវដាំដុះលើផ្ទៃដីប្រហែល 60% នៃផ្ទៃដីដាំដុះទាំងអស់របស់ប្រទេស ហើយប្រជាជន 70% ជាកសិករ ។ ការចិញ្ចឹមសត្វ មីយ៉ាន់ម៉ាច្រើនចិញ្ចឹមសត្វពាហនៈ ។ ចំណែកការនេសាទពុំសូវមានសកម្មភាពខ្លាំងទេ។ ផលិតផលកសិកម្មសំខាន់ៗមាន ស្រូវ សណ្តែក ល្ង សណ្តែកដី នេសាទ ឈើមានតម្លៃ ។

៣.២ វិស័យឧស្សាហកម្ម

          រដ្ឋធានីរ៉ង់ហ្គូន(យ៉ាងគូន) ជាមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មធំជាងគេរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ ក្រៅពីរោងចក្រអគ្គិសនីមានរោងចក្រតម្បាញ ស៊ីម៉ងត៍ គីមី ចម្រាញ់ប្រេងកាត ក្រដាស ស្លដែក កិនស្រូវ អាឈើ ភេសជ្ជៈ បារី ត្រីខកំប៉ុង...។ កម្មកររោងចក្រ 10% ជាកម្មកររដ្ឋ ។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាមានត្បូងមានតម្លៃដូចជា កណ្តៀង គជ់ និងថ្លើមថ្ម ក្នុងនោះ គឺត្បូងទទឹមផ្ដល់ប្រាក់កម្រៃច្រើនបំផុត ។

៣.៣ វិស័យសេវាកម្ម

          វិស័យនេះប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មចំនួន 23%  ស្មើនឹង 38.7% នៃGDP ​រួមមានគមនាគមន៍ និងការដឹកជញ្ជូនទេសចរណ៍ និងពាណិជ្ជកម្ម។

ក. គមនាគមន៍និងការដឹកជញ្ជូន

          មីយ៉ាន់ម៉ាមានផ្លូវដែកប្រវែង 3 955km ជារបស់រដ្ឋភ្ជាប់រដ្ឋធានីរ៉ង់ហ្គូនទៅរដ្ឋធានីនានា ភាគច្រើនជារបស់ឯកជន។ ទំនិញភាគច្រើនដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកមានចម្ងាយ 8 000km ជាពិសេសឈើម៉ៃសាក់។  ផ្លូវទឹកដែលសំខាន់ជាងគេ គឺទន្លេអ៊ីយ៉ាវាទី ទន្លេសិងល្វិង សាល្វិង និងស្ទឹងស៊ីតុង ។ កំពង់ផែសំខាន់ៗមាន មូលម៉េន រ៉ង់ហ្គូន  ស៊ីតវេ។ ចំណែកផ្លូវអាកាស ប្រទេសនេះមានអាកាសយានដ្ឋានចំនួន 86 (ឆ្នាំ2007)។ មីយ៉ាន់ម៉ា មានបំពង់បង្ហូរឧស្ម័នប្រវែង 2  700km និងបំពង់បង្ហូរប្រេង 558km។

ខ. ទេសចរណ៍និងពាណិជ្ជកម្ម

រដ្ឋាភិបាលមីយ៉ាន់ម៉ា បានយកចិត្តទុកដាក់ជំរុញវិស័យទេសចរណ៍តាំងពីឆ្នាំ 1992 ។ ជាមួយនេះ គេឃើញមានអ្នកទេសចរចំនួនតិចជាង 75 000 នាក់បានចូលមកទស្សនាប្រទេសនេះក្នុងមួយឆ្នាំៗ ។

          បច្ចុប្បន្នរដ្ឋជាអ្នកគ្រប់គ្រងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងតឹងរឹងបំផុត ។ ផលិតផលនាំចេញសំខាន់ៗមាន ឧស្ម័នធម្មជាតិ ផលិតផលឈើ ត្បូង ស្រូវ សណ្តែក ត្រី សម្លៀកបំពាក់ ថ្លើមថ្ម ឈើម៉ៃសាក់ និងត្បូងច្នៃ ហើយនាំចូលមកវិញមាន គ្រឿងម៉ាស៊ីន កំណាត់សំពត់ ផលិតផលអាហារ ស៊ីម៉ង់ត៍ គ្រឿងសំណង់ ប្រេងឆៅ ប្រេងឆា។ ដៃគូពាណិជ្ជកម្មសំខាន់ៗមាន ប្រទេសជប៉ុន ថៃ ចិន ម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី ឥណ្ឌា... ។

          សព្វថ្ងៃ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបានចូលជាសមាជិកអាស៊ាន (23 មិថុន 1997) ក្នុងន័យចូលរួមធ្វើសមាហរណកម្មប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់។

 សង្កេតរូបភាព ៖ វិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម​​ និងទេសចរណ៍នៅមីយ៉ាន់ម៉ា