(ជ៤) មេរៀនទី១៖ (មេរៀនសង្ខេប) ភ្នាក់ងារបង្ករោគ

មេរៀនសង្ខេប

សេចក្ដីផ្ដើម

·      តើភ្នាក់ងារបង្ករោគជាអ្វី? ហើយមានអ្វីខ្លះ?​ស្ថិតនៅកន្លែងណា?

·      
ភ្នាក់ងារបង្ករោគជាសារពាង្គកាយតូចល្អិតដែលឃើញមិនអាចមើលឃើញនឹងភ្នែកបានទេ វាបណ្ដាលឱ្យយើងមានជំងឺ។ វាស្ថិតនៅគ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់នៅក្នុងធម្មជាតិ។

·         មានវីរុសទាំងអស់

·         បាក់តេរី

·         ផ្សិត

·         ប្រូទីសមួយចំនួន។

·      សារពាង្គកាយតូចល្អិតភាគច្រើនបណ្តាលឱ្យមានជំងឺ ដែលយើងអាចមើលឃើញវាបានដោយ            មីក្រូទស្សន៍ ដែលត្រូវបានគេហៅថា មីក្រូសារពាង្គកាយ ។

·       ប្រសិនបើវាជ្រៀតចូលទៅក្នុងខ្លួនយើង ហើយបន្តពូជ វានិងធ្វើឱ្យយើងមានជំងឺ។

១. វីរុស (Virus)

            ·      វីរុសជាភាគល្អិតតូចបំផុត ដែលគេមិនអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេបានទេ ឬ

          ដោយមីក្រូទស្សន៍   ធម្មតាបានឡើយគឺអាចមើលឃើញតាមរយៈមីក្រូទស្សន៍អេឡិចត្រូនិច។

           ·      វីរុសមានទំហំ 100ដង តូចជាងបាក់តេរីភាគច្រើន។ក្រៅពីសារពាង្គកាយធ្មួល វាមិនអាចរស់នៅបានទេ។

           ·      ហើយវីរុសទាំងឡាយសុទ្ធតែជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺកាចសាហាវជាច្រើន។ សព្វថ្ងៃគេបានបម្រែបម្រួល   លក្ខណៈចង្រៃរបស់វាដើម្បីឱ្យវាចុះ

          ខ្សោយ ហើយយកវាទៅប្រើប្រាស់ដោយធ្វើជាវ៉ាក់សាំងសម្រាប់បង្ការជំងឺផ្សេងៗ។

           ·      វីរុសអាចរស់បានលុះត្រាតែវាជាបរាសិតក្នុងសារពាង្គកាយសត្វឬរុក្ខជាតិប៉ុណ្ណោះ ដោយវាបំផ្លាញ  កោសិការបស់សារពាង្គកាយធ្មួល

          នោះ។

            ·       វីរុសមិនមែនជាកោសិកាព្រោះវាមិនមានធាតុកោសិកាសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិតនិងលូតលាស់។ វាអាចបន្ដពូជបានដោយវាប្រើប្រាស់

          កោសិការស់ដើម្បីបង្កើតវីរុសដ៏ច្រើនថែមទៀត។

            ·        បើវីរុសទៅបង្កជំងឺលើកោសិកាច្រមុះ មាត់ បំពង់ក អាចឱ្យយើងមានជំងឺផ្ដាសាយ។

            ·       បើវីរុសនោះទៅបំផ្លាញកោសិកាសួត ដែលធ្វើឱ្យយើងពិបាកដកដង្ហើម ក្អក ឈឺក្បាល ឈឺតាមសាច់ដុំ... នោះយើងនឹងមាន

          ជំងឺកូវីដ19 ។

            ·      ជំងឺដែលបង្កឡើងដោយវីរុសគ្មានថ្នាំព្យាបាលទេ ប៉ុន្តែគេអាចបង្ការជំងឺនេះបានដោយសារ ការចាក់វ៉ាក់សាំង ។

            ·      វីរុស ជាភាគល្អិតតូចបំផុតដែលស្ថិតនៅចន្លោះភាវៈមានជីវិត និងភាវៈគ្មានជីវិត ។

            ·      វីរុសមិនមែនជាកោសិកាឬភាវៈរស់ទេ ព្រោះវាពុំមានធាតុកោសិកាសម្រាប់ការចិញ្ចឹមជីវិត និងការលូតលាស់ធំធាត់។

            ·      តែវីរុសមានលក្ខណៈដូចទៅនឹងសារពាង្គកាយត្រង់ថា វីរុសអាចបន្តពូជបានតែនៅក្នុងកោសិការស់ដែលជាធ្មួលត្រូវនឹងវាប៉ុណ្ណោះ។

១.១ រូបផ្គុំ

·      វីរុសមានទំហំតូចជាងកោសិកា។

·      វាមានរូបរាងនិងទំហំខុសៗគ្នា។

·      ទោះបីវាមានរូបរាងខុសៗគ្នាក្តី ប៉ុន្តែគ្រប់វីរុសទាំងអស់

មានរូបផ្គុំប្រហាក់ប្រហែលគ្នា គឺស្នូលជាសម្ភារៈតំណពូជ

សម្រាប់បង្កើតវីរុសថ្មីៗ និងសំបកប្រូតេអ៊ីនរុំព័ទ្ធពីក្រៅសម្រាប់ការពារ។

 

        

១.២ ការបន្ដពូជ

១.កាលណាបាក់តេរីយ៉ូផាសជួបប្រទះបាក់តេរីដែលត្រូវនឹងវា។   ភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងភ្នាសកោសិការបស់បាក់តេរី។

២.វីរុសបញ្ចូលសម្ភារៈតំណពូជរបស់វាចូលក្នុងកោសិកាបាក់តេរី ហើយសំបកប្រូតេអ៊ីនទុកនៅខាងក្រៅ។

៣.សម្ភារៈតំណពូជនិងប្រូតេអ៊ីនរបស់វីរុសចាប់ផ្ដើមសំយោគ ដើម្បីបង្កើតវីរុសថ្មីៗ។

៤. វីរុសថ្មីនោះមានសម្ភារៈតំណពូជ និងសំបកប្រូតេអ៊ីនដូចៗគ្នាហើយដូចទៅនឹងវីរុសមេ។

៥. កោសិកាបាក់តេរីត្រូវបានបំផ្លាញអស់ ហើយបញ្ចេញវីរុសដែលឆ្លងទៅបំផ្លាញកោសិកាបាក់តេរីផ្សេងទៀត។

 

          ·      វីរុសអាចបន្តពូជបានតែក្នុងកោសិការស់ដែលជាធ្មួលត្រូវនឹងវា។ ដំបូងវីរុសភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងភ្នាសកោសិកាធ្មួលរបស់វាហើយ

       បញ្ចេញអង់ស៊ីមរំលាយភ្នាសនោះ ដើម្បីបញ្ចូលសម្ភារតំណពូជដោយទុកសំបកប្រូតេអ៊ីននៅខាងក្រៅ។លុះវាបញ្ចូលហើយសម្ភារ

       តំណពូជនិងប្រូតេអ៊ីនវីរុសថ្មីៗត្រូវបានសំយោគហើយផ្តុំបានជាវីរុសថ្មីៗជាច្រើនពេញក្នុងកោសិកាធ្មួលហើយផ្ទុះបែកហើយ

       វីរុសខ្លះឆ្លងទៅបន្តពូជលើកោសិកាធ្មួលផ្សេងទៀត។

១.៣  វីរុសនិងជំងឺ

           ·       វីរុសទាំងអស់សុទ្ធតែបង្កជំងឺ។  វីរុសខ្លះបង្កជំងឺរយៈពេលខ្លី ដូចជា ជំងឺគ្រុនផ្ដាសាយ។

             តើវីរុសផ្តាសាយបង្កជំងឺយ៉ាងដូចម្តេច?

 

          ·      នៅពេលមនុស្សម្នាក់មានជំងឺផ្តាសាយ ហើយកណ្តាស់ ឬក្អកលើមនុស្សម្នាក់ទៀត ឬចាប់ដៃ វីរុសអាចឆ្លងពីអ្នកជំងឺទៅមនុស្សជាបាន 

        ដោយចូលតាមមាត់ឬច្រមុះ។

          ·      វីរុសផ្តាសាយចូលទៅរាតត្បាតកោសិកាបំពង់ក​ ឬវាធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ផ្លូវដង្ហើម។

          ·      វីរុសដែលបានទៅដល់កោសិកាណាមួយ វានឹងចូលទៅក្នុងកោសិកានោះ ហើយចាប់ផ្តើមបន្តពូជកើតជាវីរុសថ្មីៗជាច្រើន។

          ·      វីរុសច្រើនប្រភេទ ដែលបំផ្លាញកោសិកានៃផ្នែកផ្សេងៗរបស់ខ្លួនមនុស្សគឺបង្កជំងឺផ្សេងៗដែរ។

          ·      វីរុសមួយចំនួនទៀតបង្កជំងឺធ្ងន់ធ្ងរដូចជាជំងឺអេដស៍។

           ·      វីរុសគ្រុនស្វិតដៃជើង បានបំផ្លាញខួរឆ្អឹងខ្នងនិងប្រព័ន្ធប្រសាទខួរក្បាល។ វាបន្ដពូជដោយបំផ្លាញ  កោសិកាប្រសាទដែលធ្វើឱ្យសាច់ដុំពុំ

          អាចទទួលបញ្ជាពីខួរក្បាលបាន។ ដូចនេះសាច់ដុំនោះមិនអាចកម្រើកបាន ហើយមិនអាចធ្វើចលនាបាន។

          ·      
វីរុសសលាទែន(Mumps, français : Oreillons ))បំផ្លាញក្រពេញទឹកមាត់ ដែលបង្កឱ្យគ្រុន។

 

 

 

 

·      វីរុសបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ និងសត្វចិញ្ចឹម មានឆ្កែនិងឆ្មា។

·         ឆ្កែនិងឆ្មាអាចងាប់ដោយសារជំងឺដែលបណ្តាលមកពីវីរុសដូចជា ជំងឺឆ្កែឆ្កួត។

·       ដើមប៉ោមរាតត្បាតដោយវីរុស ម៉ូសាអិច ដែលធ្វើឱ្យមានផ្លែតិច។

 

២.  បាក់តេរី

·        បាក់តេរីជាពពួកមីក្រូសារពាង្គកាយឯកកោសិកាប្រូការីយ៉ូត (គ្មានណ្វៃយ៉ូពិតប្រាកដ)។​​​​ 

·        
វាមាននៅគ្រប់ទីកន្លែងទាំងអស់

·       ក្នុងអាហារ ក្នុងទឹក ក្នុងខ្យល់...។

·       ក្នុងដីមួយប៉ែលមានផ្ទុកបាក់តេរីរាប់ពាន់លាន។

·       បាក់តេរីពីរាប់រយទៅរាប់ពាន់រស់នៅលើនិងក្នុងសារពាង្គកាយ។

·       បាក់តេរីភាគច្រើនមានប្រយោជន៍ចំពោះមនុស្ស។

·       ប៉ុន្ដែក៏មានបាក់តេរីជាច្រើនជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ ចំពោះមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ។

·       បាក់តេរីមានទំហំតូចពី 0.001mm ដល់ 0.005mm ។

·        បាក់តេរីច្រើនរស់ជាសេរីក្នុងបរិស្ថាន ជុំវិញខ្លួនយើង(ខ្យល់ ទឹក ដី) និងក្នុងសារពាង្គកាយមនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ។

·       បាក់តេរីភាគច្រើនអាចផ្លាស់ទី វារឬលូន ធ្វើចលនាដោយរំកិលខ្លួន និងប្រើប្រាស់ផ្លាសែលក្នុងការធ្វើចលនា។

២.១ រូបផ្គុំ

·       បាក់តេរីមានស៊ីតូប្លាសដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយភ្នាសស៊ីតូប្លាស​ និងភ្នាសគ្រោង។

·       សម្ភារៈតំណពូជមានសមាសភាពជាខ្សែនៅចំកណ្តាលស៊ីតូប្លាស។

 

 

 

·      ផ្អែកតាមរូបរាងបាក់តេរី គេចែកបាក់តេរីជាបីប្រភេទគឺ៖

·         បាក់តេរីមានរាងដំបង ហៅថា បាស៊ី

·         បាក់តេរីមានរាងស្វ៊ែ ហៅថា កុកស៊ី

·        បាក់តេរីមានរាងស្ពៀ ហៅថា ស្ពៀរីឡូម។

២.២ បាក់តេរី និងជំងឺ

ក. របៀបចម្លង

`         ·     ​បាក់តេរី ដែលបង្កជំងឺឆ្លងមានរបៀបចម្លងច្រើនបែបដូចជាការ រួមភេទ ចរន្តខ្យល់ ទឹកឬភេសជ្ជៈ ការប៉ះពាល់ផ្ទាល់ (ការចាប់ដៃ ឬការ

          ប្រើប្រាស់សម្ភារៈរួមជាមួយអ្នកជំងឺ)។

 

            ·      ជំងឺកាមរោគ ជាជំងឺដែលបង្កដោយបាក់តេរី។ វាចម្លងតាម ការរួមភេទ ដូចជាជំងឺស្វាយ ជំងឺប្រមេះទឹកបាយ ជំងឺប្រមេះទឹកថ្លា ជំងឺ

          សិរមាន់ ជំងឺសង់មូ...។

 

​​​​​            ​​·      ជំងឺរបេង ចម្លងតាម ចរន្ដខ្យល់ក្រោមទម្រង់ជាតំណក់តូចៗនិង ចំណីអាហារ ដែលកើតឡើងពីការក្អក ឬកណ្តាស់។

              ជំងឺខាន់ស្លាក់ ចម្លងតាមការប៉ះពាល់អ្នកជំងឺ ចំណីអាហារ។

 

 

 

 

ខ. របៀបបង្ករោគ

·      បាក់តេរីឱ្យទោស ជាបាក់តេរីដែលបង្កជំងឺឆ្លងដល់មនុស្ស សត្វ និងរុក្ខជាតិ។ បាក់តេរីទាំងនេះបង្ករោគតាមរបៀបពីរបែបគឺ៖

·      វាបំផ្លាញសរីរាង្គណាមួយនៃសារពាង្គកាយ

·      វាផលិតជាតិពុល

·      វាបំផ្លាញសរីរាង្គណាមួយនៃសារពាង្គកាយ។ ឧទាហរណ៍ ជំងឺ របេងដែលបង្កឡើងដោយបាក់តេរីបំផ្លាញកោសិកាសួត។

·      វាផលិតជាតិពុល ហៅថា តុកស៊ីន ដែលធ្វើឱ្យអាហារមានរសជាតិជូរ ហៅថា ផ្អូម ហើយបង្កទុក្ខទោសនៅពេលបរិភោគ។

·      ឧទាហរណ៍៖ បាក់តេរីមួយប្រភេទឈ្មោះ ក្លូទ្រីឌីយ៉ូមទុយលីនូមជាបាក់តេរីដែលផលិតជាតិពុល (កុកស៊ីន)យ៉ាងសាហាវដល់ចំណីគ្រប់ប្រភេទ វាអាចលូតលាស់ក្នុងម្ហូបអាហារដែលគេពុំបានកម្តៅឱ្យឆ្អិនល្អនៅពេលគេបញ្ចូលក្នងកំប៉ុង។

 

 

·      វិធីមួយចំនួនដែលជួយបន្ថយល្បឿនអាហារកុំឱ្យឆាប់ផ្អូមគឺ៖

·         ដាក់អាហារក្នុងទូរទឹកកឬ ក្លាសេ

·         កម្ដៅម្ហូប និងហាលសម្ងួត

២.៣ ការបន្ដពូជ

·      ពេលបាក់តេរីមានអាហារគ្រប់គ្រាន់ក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រឹមត្រូវ និងលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗទៀតសមស្រប វាធំធាត់ និងបន្តពូជយ៉ាងរហ័ស។ ក្នុងលក្ខខណ្ឌអំណោយផលបាក់តេរីអាចបន្តពូជរៀងរាល់ ២០នាទីម្ដង។

·      បាក់តេរីភាគច្រើនបន្តពូជដោយឥតភេទ ឬចែកខ្លួនជាពីរ។ មុនដំបូងណ្វៃយ៉ូចែកខ្លួនជាពីរ បន្ទាប់មក   ស៊ីតូប្លាសក៏ចែកខ្លួនជាពីរដែរ ហើយទីបញ្ចប់បង្កើតបានជាកោសិកាថ្មីពីរដែលកោសិកានីមួយៗបានចម្លងសម្ភារៈតំណពូជយ៉ាងត្រឹមត្រូវពីកោសិកាមេមានន័យថាកោសិកាកូនទាំងពីរមានរូបផ្គុំដូចគ្នាហើយ ដូចទៅនឹងកោសិកាមេ ។

·      ការបន្ដពូជដោយការចែកខ្លួនជាពីររបស់បាក់តេរី

 

·      បាក់តេរីខ្លះបន្តពូជដោយភេទដែរ។ ក្នុងករណីនេះ បាក់តេរីពីរបានផ្លាស់ប្តូរសម្ភារៈតំណពូជគ្នាទៅវិញទៅមក បន្ទាប់មកកោសិកានីមួយៗមានសម្ភារៈតំណពូជថ្មីមួយ។

·      ការបន្ដពូជដោយភេទ

·      បាក់តេរីអាចបន្ដពូជដោយ៖

ដោយឥតភេទគឺការចែកខ្លួនជាពីរនៅរៀងរាល់២០នាទីម្ដង (អាហារគ្រប់គ្រាន់ សីតុណ្ហភាពត្រឹមត្រូវ លក្ខខណ្ឌសម ស្រប)។

·      ដោយភេទ គឺការផ្លាស់ប្ដូរសម្ភារៈតំណពូជគ្នាទៅវិញទៅមក។

 

 

៣. ប្រូតូសូអ៊ែ (ប្រូទីស)

·      ប្រូតូសូអ៊ែជាសារពាង្គកាយឯកកោសិកាបរជីពអឺការីយ៉ូត។

·      
 វារស់នៅក្នុងទឹកសាប ទឹកប្រៃ ក្នុងដី ឬក្នុងសារពាង្គកាយផ្សេងទៀត។

·      ប្រូតូសូអ៊ែរមួយចំនួនជាភ្នាក់ងារបង្ករោគដូចជា៖

·         ប្រូតូសូអ៊ែ ផ្លាស់ទីដោយជើងបញ្ឆោត ៖ អាមីប

·         ប្រូតូសូអ៊ែ ផ្លាស់ទីដោយផ្លាសែល ៖ សាឌីយ៉ា

·         ប្រូតូសូអ៊ែបន្ដពូជតាមរយៈស្ប៉ ៖ ស្ប៉រ៉ូសូអ៊ែ

៣.១ ប្រូតូសូអ៊ែ ផ្លាស់ទីដោយជើងបញ្ឆោត : អាមីប

·      អាមីបជាសារពាង្គកាយឯកកោសិកាដែលមានរូបរាងមិនកំណត់ ហើយរស់នៅកន្លែងមិនស្អាតដូចជា ភក់ ទឹកកខ្វក់ជាដើម។

·       អាមីបប្រើជើងបញ្ឆោតសម្រាប់ផ្លាស់ទីនិងចាប់យកអាហារ។

·       វាបន្ដពូជដោយឥតភេទដោយការចែកខ្លួនជាពីរ ដែលបង្កើតបានអាមីបថ្មីពីរ។

·      អាមីបអាចរស់នៅជាបរាសិតក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហើយបង្ករោគរាគមួល។ អាមីបរស់នៅក្នុងទម្រង់ជាគីស ដែលធន់ទៅនឹងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ មជ្ឈដ្ឋានអាស៊ីត បាស... ហើយអាចផ្អាកសកម្មភាព   របស់វាក្នុង     រយៈពេលយូរ។

·      គីស ត្រូវបានបញ្ចេញមកក្រៅសារពាង្គកាយតាមលាមក។

·      មនុស្សឆ្លងជំងឺនេះកាលណាគេបរិភោគអាហារ ឬផឹកទឹកដែលមានគីសរបស់អាមីប។

៣.២ ប្រូតូសូអ៊ែ ផ្លាស់ទីដោយផ្លាសែ : សាឌីយ៉ា (Giardia)

·      ប្រូតូសូអ៊ែប្រភេទនេះមានផ្លាសែលមួយឬផ្លាសែលច្រើន។

·       វាប្រើផ្លាសែលសម្រាប់ធ្វើចលនា។

·       ប្រូតូសូអ៊ែរខ្លះមានប្រយោជន៍ ខ្លះទៀតចង្រៃ។

·      សាឌីយ៉ារស់នៅក្នុងទឹកសាប ដូចជា ទឹកជ្រោះ ទន្លេ បឹងបួ។

·       នៅពេលបរិភោគទឹកមិនស្អាតវាចូលទៅក្នុងសារពាង្គកាយដោយ ភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងពោះវៀន ហើយចិញ្ចឹមជីវិតនិងបន្តពូជនៅទីនោះ។

·      សាឌីយ៉ា បង្កឱ្យកើតជំងឺសាឌីយ៉ូស ដែលធ្វើឱ្យការរំលាយអាហារនិងថ្លើមមានដំណើរការមិនល្អ។

 

៣.៣ ប្រូតូសូអ៊ែបន្ដពូជតាមរយៈស្ប៉ : ស្ប៉រ៉ូសូអ៊ែ

·        ស្ប៉រ៉ូសូអ៊ែជាប្រភេទប្លាយនៃប្រូតូសូអ៊ែ ដែលរស់នៅជាបរាសិត លើមនុស្សនិងសត្វ។

             ·      ការបន្ដពូជរបស់វាធ្វើឡើងតាមរយៈស្ប៉។

             ·      ឧទាហរណ៍៖ ប្លាស្មូដ្យូមជាស្ប៉រ៉ូសូអ៊ែមួយប្រភេទដែលបង្កជំងឺគ្រុនចាញ់ដល់មនុស្ស វាបរាសិតក្នុងមូសដែកគោលញីជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ

            គ្រុនចាញ់។

             ·      វដ្ដជីវិតរបស់ប្លាស្មូដ្យូមពឹងផ្អែកលើមជ្ឈដ្ឋានពីរគឺ ក្នុងសារពាង្គកាយមូសដែកគោលញី និងក្នុងសារពាង្គកាយមនុស្ស។

ក. ក្នុងសារពាង្គកាយមូសដែកគោលញី

             ·      មូសដែកគោលញីខាំមនុស្សដែលមានជំងឺគ្រុនចាញ់ គឺវាចុចទំលុះស្បែកដើម្បីបឺតយកឈាមដែលមានកាម៉ែតរបស់ ប្លាស្មូដ្យូម។

             ·      ក្នុងបំពង់អាហាររបស់មូស កាម៉ែតរបស់ប្លាស្មូដ្យូមបង្កកំណើតក្លាយទៅជាស៊ុតបង្កកំណើត(ឬស៊ីកូត)។

             ·      ស៊ីកូតក្លាយទៅជាគីស ដែលក្នុងនោះស្ប៉ធ្វើដំណើរទៅកាន់ក្រពេញទឹកមាត់មូសដែកគោលញី។

ខ. ក្នុងសារពាង្គកាយមនុស្ស

      1.    មូសដែកគោលញីដែលមានផ្ទុកស្ប៉ប្លាស្មូដ្យូមបានខាំមនុស្សណាម្នាក់វាចម្លងស្ប៉នោះទៅមនុស្សនោះ។ ស្ប៉ធ្វើដំណើរតាមចរន្ដឈាមទៅកាន់ថ្លើមហើយបន្ដពូជដោយឥតភេទបង្កើតបានស្ប៉ជាច្រើន។

      2.    បន្ទាប់មកស្ប៉ផ្លាស់ទីចូលទៅក្នុងកោសិកាឈាមក្រហមរបស់ជនរងគ្រោះ ហើយបន្តពូជនៅទីនោះ ដែលធ្វើឱ្យគោលិកាក្រហមផ្ទុះបែកក្នុងចន្លោះពេលពី ៤៨ ទៅ៧២ម៉ោង យ៉ាងទៀងទាត់។

      3.    3.4 គោលិកាក្រហមផ្ទុះបែកហើយបញ្ចេញជាតិពុលនិងមេរោគដែលធ្វើឱ្យជនរងគ្រោះមានរោគសញ្ញាគ្រុនចាញ់ដូចជា ឡើងកម្ដៅគ្រុនរងា។ គោលិកាក្រហមផ្ទុះបញ្ចេញស្ប៉មកក្រៅ ហើយស្ប៉បន្ដទៅបំផ្លាញ  គោលិកាក្រហមផ្សេងទៀត។

      4.    5.6 ចំណែកស្ប៉មួយចំនួនចាប់ផ្ដើមវដ្ដថ្មីក្នុងសារពាង្គកាយមូសដែកគោលញីនៅពេលដែលបានខាំអ្នកជំងឺគ្រុនចាញ់។

 

·      ជំងឺគ្រុនចាញ់ជាជំងឺដ៏កាចសាហាវមួយដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ស្លាប់ប្រសិនបើព្យាបាលមិនទាន់ពេលវេលា។

·      គេអាចព្យាបាលជំងឺនេះដោយប្រើថ្នាំពេទ្យ ប៉ុន្ដែប្រការដែលសំខាន់ជាងគេ គឺត្រូវបំផ្លាញជម្រកមូលដែកគោលនិងគេងក្នុងមុងជានិច្ច។

៤. ផ្សិត

·      ផ្សិតមួយចំនួនបង្កជំងឺដល់មនុស្សដូចជា ស្រែង រមាស់ ទឹកស៊ីជើង ជ្រាំងមាត់ ពោះវៀនដុះផ្សិត...

·      ជំងឺដែលបង្កដោយផ្សិតអាចព្យាបាលជាមួយថ្នាំប្រភេទអង់ទីផ្សិត

·   ជំងឺផ្សិតកើតមាននៅត្រង់ចន្លោះម្រាមជើង វាមានលក្ខណៈសើម បណ្តាលឱ្យរមាស់ និងកន្ទួលក្រហល់ក្រហាយ ហៅថាជំងឺ 

ទឹកស៊ីជើង ។

 

·   ជំងឺស្រែងនិងជំងឺផ្សិតផ្សេងទៀតបណ្តាលឱ្យរមាស់និងកន្ទួលនៅលើស្បែក ព្រោះផ្សិតដែលបង្កជំងឺនេះ ផលិតស្ប៉ចំកន្លែងរបួស ឬដំបៅ។

·   ជំងឺនេះអាចឆ្លងរាលដាលយ៉ាងរហ័ស ពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀត។

 

·   ជំងឺពោះវៀនដុះផ្សិតឈ្មោះ កង់ឌីដា(CANDIDA) បណ្តាលឱ្យឆឺរ៉ាំរ៉ៃគ្មានមូលហេតុ។

 

               ·      ផ្សិតមួយចំនួនជាបរាសិតដែលបង្កជំងឺធ្ងន់ធ្ងរចំពោះរុក្ខជាតិ ដែលធ្វើឱ្យកសិផល ដូចជា ស្រូវ កប្បាស សណ្ដែកសៀង មាន

             ការខូចខាត។