(ជ១) មេរៀនទី៣៖ (មេរៀនសង្ខេប) ដង្ហើមរុក្ខជាតិ

មេរៀនសង្ខេប

សេចក្ដីផ្ដើម

គ្រប់សរីរាង្គរបស់រុក្ខជាតិ (ឫស ដើម ស្លឹក ផ្កា ផ្លែ គ្រាប់)

ចូលរួមក្នុងដដ្ហើមនិងបណ្ដូរឧស្ម័នដោយផ្ទាល់

ជាមួយមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ។

ដើម្បីជួយបង្កើនដំណើរខ្យល់(បរិមាណអុកស៊ីសែននៅក្នុងដី)

ដែលអាចជួយឱ្យរុក្ខជាតិដកដង្ហើមបានងាយស្រួលយើងត្រូវ៖

​​​​           ·         ការស្រោចទឹក(បង្កើនសំណើមនៅលើដីស្រទាប់លើ)

           ·         ការកាប់គាស់ ឬភ្ជួរ(ធ្វើឱ្យស្រទាប់លើផុស)

           ·         ការបាចអង្កាម កំទេចថ្ម ឬធ្យូង (ជួយឱ្យដីផុសផងដែរ)។

      ·      តើរុក្ខជាតិដកដង្ហើមយ៉ាងដូចម្ដេច?

១. ដង្ហើមរុក្ខជាតិ

        ·      ដង្ហើមរុក្ខជាតិគឺជាដំណើរការមួយដែលរុក្ខជាតិបៃតងទទួលបានថាមពលពីម៉ូលេគុលគ្លុយកូស។

        ·      ក្នុងដំណើរដង្ហើមរុក្ខជាតិបានគ្លុយកូសបានមកពីដំណើររស្មីសំយោគហើយគ្លុយកូសស្តុកទុកក្នុងឬស មើម ជាទម្រង់អាមីដុង។

·      រូបធាតុដើមដែលចាំបាច់សម្រាប់ដំណើរដង្ហើមរុក្ខជាតិ៖

            ·       គ្លុយកូស និង ឧស្ម័នអុកស៊ីសែន

·      ផលិតផលដែលទទួលបានពីដំណើរដង្ហើមរុក្ខជាតិគឺ៖

·       ឧស្ម័នកាបូនិច

·       ទឹក

·       ថាមពល

·       ដង្ហើមប្រព្រឹត្តទៅក្នុងគ្រប់កោសិការបស់ភាវៈរស់។ ក្នុងដំណើរដង្ហើម រុក្ខជាតិបំបែកអាហារ(ដូចជា  គ្លុយកូស) ហើយបញ្ចេញថាមពលដែលស្តុកទុកក្នុងម៉ូលេគុលអាហារនោះ។

·      តើក្នុងដំណើរដង្ហើម រុក្ខជាតិបានគ្លុយកូសមកពីណា?

·       ក្នុងដំណើររស្មីសំយោគ រុក្ខជាតិបៃតងចាប់យកថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ហើយរក្សាថាមពលនោះទុកក្រោមទម្រង់ជាគ្លុយកូស រួមមានស្ករនិងអាមីដុង។ ពេលណារុក្ខជាតិត្រូវការថាមពលវាទាញយកថាមពលដែលស្តុកទុកនោះមកប្រើប្រាស់តាមរយៈការបំបែកគ្លុយកូសក្នុងដំណើរដង្ហើម។

១.១ ដំណាក់កាលទាំងពីរនៃដង្ហើមរុក្ខជាតិ

        ·      ដំណាក់កាលទី១ : ប្រព្រឹត្តទៅនៅក្នុងស៊ីតូប្លាសនៃកោសិកា។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះគ្លុយកូស ត្រូវបានបំបែកតែបន្តិចបន្តួចដោយពុំទាន់បានប្រើប្រាស់អុកស៊ីសែនទេ ហើយបញ្ចេញថាមពលតែបន្តិចបន្តួចតែប៉ុណ្ណោះ។

        ·      ដំណាក់កាលទី២ : ប្រព្រឹត្តទៅនៅក្នុងធាតុកោសិកាឈ្មោះមីតូកុងឌ្រី។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះគ្លុយកូស ត្រូវបានបំបែកបន្តទៀតដោយប្រើប្រាស់អុកស៊ីសែនហើយបញ្ចេញថាមពលយ៉ាងច្រើន។ ផលិតផលនៃដង្ហើមរបស់រុក្ខជាតិបៃតងគឺឧស្ម័នកាបូនិច និងទឹក ដែលត្រូវបញ្ចេញទៅមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ។

        ·      ដង្ហើមរុក្ខជាតិត្រូវការរូបធាតុដើម ដូចជា៖គ្លុយកូស(ស្ករ) និងអុកស៊ីសែន។

        ·      ដំណើរដង្ហើមរុក្ខជាតិផលិតបានឧស្ម័នកាបូនិច ទឹក និងថាមពល សម្រាប់កោសិកាប្រើប្រាស់។

១.២ កត្តាខាងក្រៅដែលជះឥទ្ធិពលទៅលើដំណើរដង្ហើមរុក្ខជាតិ

        ·      សីតុណ្ហភាព

              ·     សីតុណ្ហភាពសមស្របដល់ដំណើរដង្ហើមរុក្ខជាតិគឺចន្លោះពី 25\( ℃ \)-35\( ℃ \)។

              ·         បរិមាណអុកស៊ីសែន \( (O_2) \) និងឧស្ម័នកាបូនិច \( (CO_2) \) ក្នុងបរិយាកាសក៏ជះឥទ្ធិពលដល់ដំណើរដង្ហើមរុក្ខជាតិដែរ។

      បានជាគេត្រូវឧស្សាហ៍ជ្រោយដីឱ្យដំណាំព្រោះឬសរុក្ខជាតិ(ដំណាំ)ជាសរីរាង្គនៅក្នុងដីដែលត្រូវការ ឧស្ម័ន \( O_2 \) ជាចាំបាច់ដើម្បីឱ្យមានដំណើរការដង្ហើម។

      នៅពេលបរិមាណឧស្ម័ន \( CO_2 \) កើនឡើងក្នុងបរិយាកាសធ្វើឱ្យជះឥទ្ធិពលនៃដំណើរការដង្ហើមថយចុះ ជាពិសេសនៅពេលយប់។

២ ទំនាក់ទំនងថាមពល

·   ដំណើររស្មីសំយោគនិងដំណើរដង្ហើមរុក្ខជាតិជាលំនាំពីរផ្ទុយគ្នាតែវាអាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមក។

·   ក្នុងដំណើររស្មីសំយោគ ឧស្ម័នកាបូនិច \( (CO_2) \) និងទឹក \( (H_2O) \) ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីផលិតស្ករ \( (C_6 H_12 O_6) \) និងអុកស៊ីសែន\( (O_2) \)។

      ក្នុងដំណើរដង្ហើមស្ករ \( (C_6 H_12 O_6) \) និងអុកស៊ីសែន \( (O_2) \) ត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ផលិតឧស្ម័នកាបូនិច \( (CO_2) \) និងទឹក \( (H_2O) \) ។

        ·      សង្កេតរូបភាព

       ·      
ក្នុងដំណើររស្មីសំយោគ ថាមពលព្រះអាទិត្យប្លែងទៅជាថាមពលគីមី ហើយគ្លុយកូសត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងរុក្ខជាតិផ្ទាល់ ឬផ្ទេរទៅភាវៈរស់ផ្សេងៗទៀតតាមរយៈខ្សែអាហារ។

        ·       
ក្នុងសារពាង្គកាយរុក្ខជាតិ គ្លុយកូសត្រូវបានបំបែកដោយដង្ហើមដើម្បីបញ្ចេញថាមពល។ ផលិតផលដែលទទួលបានពីដង្ហើមគឺ ឧស្ម័នកាបូនិច ទឹក និងថាមពល ហើយយកទៅប្រើប្រាស់សារជាថ្មី ដើម្បីបង្កើតគ្លុយកូសតាមដំណើររស្មីសំយោគ។

៣. ការផ្ទេរថាមពល

        ·      នៅពេលធ្វើរស្មីសំយោគ រុក្ខជាតិបៃតងបំប្លែងថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យទៅជាថាមពលគីមីស្ដុកទុកក្នុងអាហារដែលវាផលិតបាន។ កាលណាសត្វផ្សេងៗទៀតស៊ីរុក្ខជាតិបៃតង វាទទួលបានថាមពលមកពីអាហារទាំងនោះ ដូចនេះសត្វទាំងអស់ស៊ីរុក្ខជាតិជាអាហារ។

         ·      បើគ្មានរុក្ខជាតិ ជីវិតកគ្មាននៅលើផែនដីដែរ។

         ·      គេអាចនិយាយថា គ្រប់ភាវៈរស់អាស្រ័យថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ដើម្បីផលិតអាហារដោយហេតុថារុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ដើម្បីបង្កើតអាហាររបស់វា។

      ·    ឧទាហរណ៍៖ នៅក្នុងចំការដំណាំហូបផ្លែមួយ សត្វដង្កូវបានស៊ីបំផ្លាញស្លឹកដំណាំជាច្រើន។ បន្ទាប់មកទៀតបក្សីមកចឹកស៊ីដង្កូវទាំងនោះ។ ទាំងសត្វដង្កូវ ទាំងសត្វបក្សីត្រូវការចិញ្ចឹមជីវិតដូចគ្នា។