១. ហេតុអ្វីបានជាប្រទេសកម្ពុជាធ្លាក់ចុះខ្សោយកាន់តែខ្លាំងនៅសម័យឧដុង្គ?
ចំ. បានជាប្រទេសកម្ពុជាធ្លាក់ចុះខ្សោយកាន់តែខ្លាំងនៅសម័យឧដុង្គបណ្តាលមកពី៖
◼️ វិបត្តិផ្ទៃក្នុង
◼️ ជម្លោះដណ្តើមរាជសម្បត្តិក្នុងរាជវង្ស
◼️ ការអន្តរាគមន៍ពីសំណាក់ប្រទេសជិតខាង
◼️ ការឈ្លានពានពីប្រទេសជិតខាង...។
២. តើព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ជាបុត្ររបស់ស្តេចអង្គណា? សោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា? មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គ? ព្រះនាមអ្វីខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទបរមរាជាទី៤ សោយរាជ្យពីឆ្នាំ (១៦០៣-១៦១៨) មានបុត្រ២អង្គគឺ ៖
◼️ ព្រះបាទជ័យចេស្តាឬជ័យជេដ្ឋាទី២
◼️ ព្រះបាទឧទ័យរាជា។
៣. តើព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ធ្វើពិធីអភិសេកឡើងសោយរាជ្យនៅឯណា? ឆ្នាំណា? មាននាមសម្រាប់រាជ្យដូចម្តេច? នៅព្រះជន្មប៉ុន្មាន?
ចំ. ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ធ្វើពិធីអភិសេកឡើងសោយរាជ្យនៅកោះស្លាកែតក្នុងឆ្នាំ ១៦០៣ ហើយមាននាមសម្រាប់រាជ្យថា «ព្រះបាទសម្តេចព្រះរាជ ឱង្ការព្រះស្រីសុរិយោពណ៌» នៅក្នុងព្រះជន្ម៤៦ព្រះ វស្សា។
៤. តើនៅឆ្នាំ១៦០៤ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌បានផ្លាស់រាជធានីទៅឯណា? តើព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យឱ្យព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ក្នុងឆ្នាំណា?
ចំ. នៅឆ្នាំ១៦០៤ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌បានផ្លាស់រាជធានីមកល្វាឯមដែលស្ថិតនៅពីមុខទីក្រុងចតុមុខ។ ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យឱ្យព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ក្នុងឆ្នាំ ១៦១៨។
៥. ហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌ប្តូរទំនាក់ទំនងពីការចងសម្ព័ន្ធជាមួយសៀមមកចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយយួនវិញ?
ចំ. បានជាព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌បានប្តូរទំនាក់ទំនងពីការចងសម្ព័ន្ធជាមួយសៀមមកចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយយួនដោយព្រះអង្គគិតថា៖
◼️ ឈប់យកសួយសារអាករទៅថ្វាយសៀមដូចសព្វមួយដង
◼️ ធ្វើឱ្យប្រទេសខ្មែរលែងបាត់បង់ទឺកដីតទៅទៀត
◼️ ខ្មែរលែងជារដ្ឋចំណុះរបស់សៀមតទៅទៀត
◼️ យកយួនជាខ្នងបង្អែកដើម្បីការពារទឹកដីខ្មែរ។
៦. តើព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌បានរឹតចំណងមេត្រីភាពជាមួយយួននៅក្នុងឆ្នាំណា? ដោយវីធីអ្វី?
ចំ. ព្រះបាទស្រីសុរិយោពណ៌បានរឹតចំណងមេត្រីភាពជាមួយយួននៅក្នុងឆ្នាំ ១៦២០ ដោយស្តីដណ្តឹងបុត្រីស្តេចយួននាមក្សត្រីអង្គចូវ(ង៉ុកវ៉ាន់)ជាមហេសីឱ្យព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២។
៧. បន្ទាប់មកព្រះអង្គឱ្យគេសង់ព្រះរាជវាំងមួយនៅខាងជើងស្រះកែវបង្កើតទីក្រុងថ្មីឈ្មោះ............................។
ចំ. បន្ទាប់មកព្រះអង្គឱ្យគេសង់ព្រះរាជវាំងមួយនៅខាងជើងស្រះកែវបង្កើតទីក្រុងថ្មីឈ្មោះ« រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ »។
៨. តើកត្តាអ្វីខ្លះដែលនាំឱ្យមានសម្ពន្ធ័មេត្រីខ្មែរ-យួននៅដើមស.វ.ទី១៧?
ចំ. កត្តាដែលនាំឱ្យមានសម្ពន្ធ័មេត្រីខ្មែរ-យួននៅដើមស.វ.ទី១៧៖
◼️ តាំងពីចុងស.វ.ទី១៤មកសៀមវាយខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ ហើយយកបានរាជធានីខ្មែរ។
◼️ នៅពាក់កណ្តាលស.វ.ទី១៤ និងដើមស.វ.ទី១៥ សៀមវាយយកក្រុងអង្គរ(១៤៣១)។
◼️ នៅខែមេសា ១៥៩៤ សៀមវាយយកបានក្រុងលង្វែកទៀត។
◼️ ក្រោយមកព្រះស្រីសុរិយោពណ៌បានធ្វើដន្លងជាមួយយួនទៀត។
◼️ ការចងសម្ពន្ធ័មេត្រីជាមួយយួននេះគឺដើម្បីយកកម្លាំងយួនជាដៃគូក្នុងការវាយទប់ទល់ពីការវាយលុករបស់សៀម។
៨. តើយួនបានខ្ចីទឹកដីកម្ពុជាក្រោមដើម្បីអ្វី? ក្នុងឆ្នាំណា? ក្នុងរាជ្យស្តេចអង្គណា?
ចំ. យួនបានខ្ចីទឹកដីកម្ពុជាក្រោមដើម្បី ដាក់ទ័ពយួនត្រៀមវាយចិន(កំពង់ក្របី-ព្រៃនគរ) និងកាន់កាប់កំពង់ផែព្រៃនគររយៈពេល៥ឆ្នាំ(ជាកំពង់ផែមានសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មមមាញឹកបំផុតទៅឱ្យយួន) ក្នុងឆ្នាំ ១៦២៣ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ ហើយត្រូវយួនស៊ីដាច់ចាប់ពីពេលនោះមក។
៩.តើសម័យឧដុង្គចាប់ផ្តើមក្នុងរជ្ជកាលក្សត្រអង្គណា? មានព្រឹតិ្តការណ៍សំខាន់អ្វីខ្លះ? ហើយចប់ក្នុងរជ្ជកាលក្សត្រអង្គណា?
ចំ. សម័យឧដុង្គចាប់ផ្តើមក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ បានមកតាំងរាជធានីឧដុង្គមានព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ពីរគឺ៖
◼️ ការជ្រៀតជ្រែករបស់យួនមកលើប្រទេសខ្មែរពីឆ្នាំ១៦២០-១៧៧៤។
◼️ យួននិងសៀមចាប់ផ្តើមតម្លើងអំណាចរបស់ខ្លួនមកលើប្រទេសខ្មែរពី១៧៧៥-១៨៦០។
◼️ សម័យឧដុង្គត្រូវបានបញ្ចប់ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទនរោត្តមឆ្នាំ១៨៦៣ ដែលគេឱ្យឈ្មោះថា«សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង»។
១០. តើព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២មានស្នាព្រះហស្តអ្វីខ្លះ?
ចំ. ស្នាព្រះហស្តរបស់ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២មាន៖
◼️ ការពារពីការឈ្លានពានរបស់សៀម
◼️ រៀបចំប្រទេសឱ្យមានការអភិវឌ្ឈ
◼️ បានកែប្រែច្បាប់សង្គមដោយរៀបចំច្បាប់ឡើងវិញបាន២៤ក្រម
◼️ ព្រះអង្គចូលទិវង្គតក្នុងឆ្នាំ១៦២៨ ក្នុងព្រះជន្ម៥២ព្រះវស្សា។
១១. តើព្រះបាទស្រីធម្មរាជាទី២ ឬព្រះរាជសម្ភារចៅពញាតូ ជាស្តេចដូចម្តេច?
ចំ. ព្រះបាទស្រីធម្មរាជាទី២ ឬព្រះរាជសម្ភារចៅពញាតូគឺជាស្តេចដែលមានសេចក្តីជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា និងជាអ្នកចេះដឹងខាងអក្សរសាស្រ្ត។
១២. ហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទពញាចន្ទធ្វើគត់ព្រះឧទ័យ?
ចំ. បានជាព្រះបាទពញាចន្ទធ្វើគត់ព្រះឧទ័យព្រោះ ព្រះអង្គខឹង មិនបានសោយរាជ្យ។ខ្លឹមសារទី២ វិបត្តិរាជវង្សខ្មែរ និងអន្តរាគមន៍របស់យួន។
១. តើព្រះបាទរាមាធិបតីឬពញាចន្ទជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា? ឡើងសោយរាជ្យដូចម្តេច? ក្នុងព្រះជន្មប៉ុន្មាន?
ចំ. ព្រះបាទរាមាធិបតី ឬពញាចន្ទជាបុត្ររបស់ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២ហើយឡើងសោយរាជ្យដោយធ្វើគត់ព្រះឧទ័យជាព្រះបិតុលា។ សោយរាជ្យក្នុងព្រះជន្ម២៣វស្សា។
២. តើព្រះបាទពញាចន្ទយកប្រពន្ធសាសន៍អ្វី? ឈ្មោះអ្វី? នៅឯណា? ហើយប្រជាជនបានហៅព្រះអង្គដូចម្តេច?
ចំ. ព្រះបាទពញាចន្ទយកប្រពន្ធជនជាតិចាមឈ្មោះហ្វាទីម៉ា នៅភូមិឃ្លាំងស្បែកចំងាយ១០គីឡូម៉ែត្រខាងត្បូងកំពង់ហ្លួង។ ព្រះអង្គបាននាំប្រទេសកាន់សាសនាអ៊ីស្លាមរហូតប្រជារាស្រ្តនាំគ្នាហៅថា «ព្រះរាមចូលសាសន៍»។
៣. ហេតុអ្វីបានជាទ័ពយួនសុខចិត្តនាំទ័ពដើម្បីជួយច្បាំង អង្គសូរ?
ចំ. បានជាទ័ពយួនសុខចិត្តនាំទ័ព ដើម្បីជួយច្បាំង អង្គសូរព្រោះ៖
◼️ យួនមានបំណងលេបយកទឹកដីខ្មែរ។ នៅក្រោយពេលដែលធ្វើឱ្យទ័ពព្រះរាមបរាជ័យ ពួកយួនយក ក្រុងឧដុង្គទៀត។
◼️ ដោយមានការប្រុងបៀបជាមុនទ័ពខ្មែរបានវាយបំបាក់ទ័ពយួនឱ្យបរាជ័យ។
៤. ដោយដឹងពីល្បិចរបស់យួនចង់កាន់កាប់ក្រុងឧដុង្គ ស្តេចអង្គ.........និង...........បានប្រញាប់ប្រញាល់ដកទ័ពពីព្រែកតាទែនដើម្បី..............។ ពីរបីថ្ងៃក្រោយមកទ័ពយួនដែលបោះជំរំនៅ................ក៏លើកទៅវាយក្រុងឧដុង្គ។ដោយមានការប្រុងប្រយ័ត្នជាមុន.............................។
ចំ. ដោយដឹងពីល្បិចរបស់យួនចង់កាន់កាប់ក្រុងឧដុង្គស្តេចអង្គ សួរ និងអង្គតន់ បានប្រញាប់ប្រញាល់ដកទ័ពពីព្រែកតាទែនដើម្បី ការពារក្រុងឧដុង្គ ។ ពីរបីថ្ងៃក្រោយមកទ័ពយួនដែលបោះជំរំនៅ កំពង់ហ្លួង ក៏លើកទៅវាយក្រុងឧដុង្គ។ដោយមានការប្រុងប្រយ័ត្នជាមុន ទ័ពខ្មែរបានវាយបំបាក់ទ័ពយួនឱ្យបរាជ័យ ។
៥. តើព្រះបាទអង្គសូរសោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា? ជាបុត្ររបស់ស្តេចអង្គណា?
ចំ. ព្រះបាទអង្គសូរសោយរាជ្យពីឆ្នាំ(១៦៥៩-១៦៧២) ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទឧទ័យរាជា។
៦. តើសង្រ្គាមនាំឱ្យប្រទេសកម្ពុជាបាត់បង់អ្វីខ្លះ?
ចំ. សង្រ្គាមនាំឱ្យប្រទេសកម្ពុជាបាត់បង់ដូចជា៖
◼️ ត្រូវបាត់បង់ផលប្រយោជន៍
◼️ សេដ្ឋកិច្ចជាមួយបរទេស
◼️ ជាពិសេសជាមួយក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌាខាង កើតរបស់អង់គ្លេស។
៧. តើការវិលត្រឡប់ពីប្រទេសយួនរបស់ក្សត្រអង្គតន់ និងអង្គនន់ទី២ ធ្វើឱ្យមានព្រឹត្តិការណ៍អ្វីកើតឡើង?
ចំ. ការវិលត្រឡប់ពីប្រទេសយួនរបស់ក្សត្រអង្គតន់ និងអង្គនន់ទី២ ធ្វើឱ្យមានព្រឹត្តិការណ៍កើតឡើងគឺ ធ្វើឱ្យព្រះអង្គជី គិតស្មានថា ក្សត្រទាំងពីរអង្គនាំទ័ពយួនមកដណ្តើមរាជ្យសម្បត្តិក៏លើកទ័ពចេញទៅច្បាំងនៅបន្ទាយភ្នំពេញ។ ពេលនោះសង្រ្គាមបានចាប់ផ្តើមយ៉ាងសាហាវឃោរឃៅដោយមិនឈ្នះមិនចាញ់។ ប្រជារាស្រ្តជាច្រើនបានស្លាប់ ខូចខាតទ្រព្យសម្បត្តិ សត្រូវមើលងាយ។
១. ហេតុអ្វីបានជាព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៣ឬអង្គសូរ ឬចៅពញាសូរសោយរាជ្យរហូតដល់៥លើក?
ចំ. បានជាព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៣ឬអង្គសូរឬចៅពញាសូរសោយរាជ្យរហូតដល់៥លើកដោយសារក្សត្រដែលព្រះអង្គលើកឱ្យសោយរាជ្យទាំងនោះមានព្រះជន្មក្មេងពេកហើយពេលខ្លះពុំមានសមត្ថភាពទៀតផង។
២.តើព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៣អង្គស៊ូជាបុត្ររបស់ស្តេចអង្គណា?ទ្រង់ឡើងសោយរាជ្យប៉ុន្មានលើក?ក្នុងរជ្ជកាលនីមួយៗមានព្រឹត្តិការណ៍អ្វីខ្លះកើតឡើង ?
ចំ. ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី៣អង្គស៊ូជាបុត្ររបស់ព្រះបាទអង្គសូរទ្រង់ឡើងសោយរាជ្យប្រាំលើកក្នុងរជ្ជកាលនីមួយៗមានព្រឹត្តិការណ៍ដូចជា៖
◼️ រជ្ជកាលទី១ (១៦៧៥-១៦៨៨) មានជនជាតិចិនឈ្មោះម៉ាកគីវបានភៀសខ្លួនពីខេត្តក្វាងទុងមកនៅស្រុកខ្មែរក្រោយមកត្រូវតែងតាំងជាមន្រី្ត ។
◼️ រជ្ជកាលទី២ (១៦៨៨-១៦៩៥) ប្រគល់រាជសម្បត្តិឱ្យព្រះឧទ័យរាជា(អង្គយ៉ង)
◼️ រជ្ជកាលទី៣ (១៦៩៦-១៦៩៩) ផ្ទេររាជ្យឱ្យកែវហ៊្វាអង្គអិមម្តងទៀតដោយយល់ថាបិតាក្មេកជាអ្នកមានគុណលើករាជ្យសម្បត្តិឱ្យបិតាក្មេកវិញ ។
◼️ រជ្ជកាលទី៤ (១៧០០-១៧០២) និងទី៥ (១៧០៣-១៧០៦) ក្រុមលាវដែលច្បាំងចាញ់គ្នាឯងបានមកសុំចុះចូលជាមួយខ្មែរចំនួន៥០០០នាក់ឱ្យនៅក្នុងខេត្តបាទី។
៣. តើព្រះបាទធម្មរាជាទី៣ ឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំណា ? មានបុត្រប៉ុន្មានអង្គ? តើមានព្រឹត្តិការណ៍អ្វីកើតឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គ?
ចំ. ព្រះបាទធម្មរាជាទី៣ឡើងសោយរាជ្យនៅឧដុង្គក្នុងឆ្នាំ១៧០៦មានបុត្រ៤អង្គគឺ៖
◼️ អង្គអឹម
◼️ អង្គសូរ ឬបទុមរាជា
◼️ អង្គចន្ទបទុមរាជា
◼️ និងអង្គស្ងួន។
ព្រឹត្តិការណ៍កើតឡើងក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គធម្មរាជាទី៣ គឺនៅឆ្នាំ១៧០៧ខេត្តពាមត្រូវធ្លាក់ក្នុងការត្រួតត្រារបស់យួនទាំងស្រុងនិងមានការបះបោររបស់លាវ។
៤. តើព្រះបាទស្រីជ័យជេដ្ឋាអង្គស្ងួនសោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?ជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា?សោយរាជ្យនៅឯណា?ព្រះអង្គបានធ្វើអ្វីខ្លះ?
ចំ. ព្រះបាទស្រីជ័យជេដ្ឋាអង្គស្ងួនសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ(១៧៤៩-១៧៥៥) ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទធម្មរាជាទី៣ព្រះអង្គ បានសោយរាជ្យនៅឧដុង្គ ហើយបានបណ្តេញពួកយួនឱ្យចេញពីទឹកដីខ្មែរ។
៥. តើមានព្រឹតិការណ៍អ្វីខ្លះកើតឡើង នៅក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទរាមាធិបតីទី៣អង្គទង?
ចំ. ព្រឹតិការណ៍ដែលកើតឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទរាមាធិបតីទី៣អង្គទងមាន៖
◼️ ភាពមិនចុះសម្រុងគ្នារវាងអង្គទង និងអង្គហ៊ីងជាឧបរាជ។
◼️ អង្គទងពឹងយួននាំទ័ពធ្វើគត់អង្គហ៊ីង និងអង្គឌួងជាអនុជ ។
◼️ ១៧៥៧ ព្រះអង្គទងបានប្រគល់ខេត្តផ្សារដែក និងមាត់ជ្រូកព្រមទាំងស្រុកពីរទៀតនៃខេត្តលង់ហោរឱ្យទៅយួន ។
៦. តើព្រះបាទនរាយណ៍រាជាទី២អង្គតន់បានធ្វើអ្វីជាប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រទេសជាតិដែរឬទេ ?
ចំ. ព្រះបាទនរាយណ៍រាជាទី២អង្គតន់ទ្រង់មិនបានធ្វើអ្វីជាប្រយោជន៍ជាតិទេនៅឆ្នាំ១៧៥៨ ព្រះអង្គថែមទាំងបានកាត់ខេត្តព្រះត្រពាំង និងខេត្តឃ្លាំងឱ្យទៅយួនទុកជាការសងគុណដែលយួនបានជួយខ្មែរ។
៧. តើព្រះបាទអង្គនន់បានឡើងសោយរាជ្យនៅឯណា? មាននាមសម្រាប់រាជ្យដូចម្តេច? តើព្រះអង្គជាស្តេចដូចម្តេចចំពោះប្រទេសជាតិ?
ចំ. ព្រះបាទអង្គនន់បានឡើងសោយរាជ្យនៅរាជធានីឧដុង្គ ដោយមាននាមសម្រាប់រាជ្យថា «ព្រះបរមរាជាធិបតី» លុះឡើងសោយរាជ្យព្រះអង្គបានតាំងព្រះទ័យមិនព្រមចំណុះយួន ទ្រង់ក៏បានបញ្ជាឱ្យគេធ្វើកាំភ្លើង និងគ្រាប់រំសេវព្រមទាំងពង្រីកបន្ទាយនៅភ្នំពេញ និងមុខ កំពូលដើម្បីទប់ទល់និងការប៉ុនប៉ងវាយលុកលុយពីទ័ពយួន។
៨. តើមូលហេតុអ្វីដែលធ្វើឱ្យស្តេចយួនសុំជំនួយពីខ្មែរ?
ចំ. មូលហេតុដែលធ្វើឱ្យស្តេចយួនសុំជំនួយពីខ្មែរគឺ
នៅឯទឹកដីកូសំាងស៊ីនឯណោះ កើតមានចលនាបះបោរ ឈ្មោះថាចលនាតៃសឺនដែលប្រឆំាងនិងស្តេចយួនដែលមានមូលដ្ឋាននៅព្រៃនគរ។
៩. តើព្រះបាទអង្គនន់សុគតនៅក្នុងឆ្នាំណា? ដោយសារមូលហេតុអ្វី?
ចំ. ព្រះអង្គនន់សុគតនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៧៩ ដោយសារពួកមន្ត្រីដែលមានស្វាមីភក្កិនឹងស្តេចមុនគឺមន្ត្រីពាង និងមន្ត្រីទែនបានធ្វើឃាតព្រះអង្គនន់បានសម្រេច។
១. តើព្រះអង្គអេងឡើងសោយរាជ្យនៅព្រះជន្មប៉ុន្មាន?ដោយសារអ្នកណា?ក្នុងឆ្នាំណា?ព្រះអង្គសុគតនៅថ្ងៃខែឆ្នាំណា?ក្នុងព្រះជន្មប៉ុន្មានព្រះវស្សា?
ចំ. ព្រះអង្គអេងគឺ៖
◼️ ឡើងសោយរាជ្យនៅព្រះជន្ម៧ ព្រះវស្សា
◼️ ដោយសារមន្រ្តីដែលកាន់អំណាចពិសេសចៅហ៊្វាមូ
◼️ សោយរាជ្យក្នុងឆ្នាំ១៧៧៩
◼️ សុគតក្នុងថ្ងៃទី៨ ខែ វិច្ចិកា ឆ្នាំ ១៧៩៦
◼️ ក្នុងព្រះជន្ម២៤ព្រះវស្សា។
២. តើស្តេចសៀមបានប្រទានអ្វីខ្លះឱ្យមន្រ្តីបែន?
ចំ. ស្តេចសៀមបានប្រទានឱ្យមន្រ្តីបែនគឺឡើងជាចៅ ពញាអភ័យធិបេសវិសេសសង្រ្គាមប្រទានលើកមន្រ្តីបែនជាចៅហ្វាយខេត្តបាត់ដំបងនិងមហានគរដែលកាត់ផ្តាច់ចេញពីទឹកដីខ្មែរ ។
៣. តើព្រះបាទអង្គអេងមានបុត្រប៉ុន្មានអង្គ?ព្រះនាមអ្វីខ្លះ?
ចំ. ព្រះអង្គអេងមានបុត្រ៥អង្គគឺ៖
◼️ អង្គចន្ទ
◼️ អង្គស្ងួន
◼️ អង្គភឹម
◼️ អង្គអឹម
◼️ អង្គដួង។
៤. ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឧទ័យរាជាអង្គចន្ទ តើយួនតម្រូវឱ្យខ្មែរធ្វើអ្វីខ្លះ?
ចំ. ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទឧទ័យរាជាអង្គចន្ទ យួនតម្រូវឱ្យខ្មែរ៖
◼️ ខ្មែរនាំសួយសារអាករថ្វាយស្តេចយួនចំនួនបីឆ្នាំជាប់ៗគ្នា ។
◼️ ឆ្នាំ១៨១៥បានកេណ្ឌប្រជាជនខ្មែរចំនួន៥០០០នាក់ជីកព្រែកវិញតេ ឬព្រែកយួន នៅលើទឹកដីខេត្តមាត់ជ្រូកមានបណ្តោយ៥៣គ.ម ទទឹង៣៣ម៉ែត្រជម្រៅ២.៥ម៉ែត្រភ្ជាប់ពីមាត់ជ្រូកទៅសមុទ្រត្រង់ពាម(ហាទៀង) ព្រែកវិញអានមានបណ្តោយ១៤គ.មភ្ជាប់ពីទន្លេធំទៅទន្លេតូច(ទន្លេបាសាក់)។
៥. តើក្នុងការជីកព្រែកជីកវិញតេ និងព្រែកជីកវិញអានយួនបានធ្វើបាបរាស្រ្តខ្មែរដូចម្តេចខ្លះ?
ចំ. ក្នុងការជីកព្រែកជីកវិញតេ និងវិញអានយួនបានធ្វើបាបរាស្រ្តដូចជា៖
◼️ ឱ្យរាស្រ្តខ្មែរធ្វើការទាំងថ្ងៃទាំងយប់គ្មានពេលសម្រាក
◼️ ឱ្យហូបអាហារមានក្លិនស្អុយនាំឱ្យឈឺ ហើយចោទថាខ្មែរធ្វើពុត រួចធ្វើបាប
◼️ ឱ្យដេកហាលមូស ហាលភ្លៀងមានជំងឺ
◼️ យករាស្រ្តខ្មែរទឹមជំនួសសត្វដើម្បីអូសឈើចេញពីព្រៃ
◼️ បើកទឹកបង្ហូរចូលព្រែកបណ្តាលឱ្យរាស្ត្រខ្មែរស្លាប់អណ្តែតតាមទឹកជាច្រើននាក់
◼️ កាត់ក្បាលខ្មែរដាំតែអុង
◼️ ទង្វើររបស់ពួកយួនអង្គចន្ទមិនអើពើហើយនាំប្រទេសខ្មែរធ្លាក់ក្រោមចំណុះយួន។
៦. តើយួនបានរៀបចំប្រពន្ធ័រដ្ឋបាលដូចម្តេចក្នុងរជ្ជកាល ក្សត្រីអង្គម៉ី?
ចំ. យួនបានរៀបចំប្រពន្ធ័រដ្ឋបាលដូចជា៖
◼️ ផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះប្រទេស និងបែងចែកជាខេត្ត ក្រុងជាតំបន់រដ្ឋបាលដែលមាន៣២ខេត្ត ប្តូរមកឈ្មោះយួនទាំងអស់ដូចជាខេត្តសំរោងទង យួនហៅថាឡុងទោន។ បន្ទាយមាសហៅថាសាយម៉ាត ក្រុងឧដុង្គហៅថាបាក់កូណាម។
◼️ មានការរុះរើកុដ និងព្រះវិហារ និងកម្ទេចព្រះពុទ្ធរូបចោល។
៧. តើព្រះបាទអង្គដួងជាបុត្ររបស់ព្រះរាជាអង្គណា?សោយរាជ្យពីឆ្នាំណាដល់ឆ្នាំណា?
ចំ. ព្រះបាទអង្គដួងជាបុត្ររបស់ព្រះបាទអង្គអេងសោយរាជ្យពីឆ្នាំ(១៨៤០-១៨៦០)។
៨. ចូរបង្ហាញពីស្នាព្រះហស្តព្រះបាទហិរក្សរាមាធិបតីអង្គដួង។
ចំ. ស្នាព្រះហស្តព្រះបាទហិរក្សរាមាធិបតីអង្គដួង មាន៖
◼️ មានព្រះទ័យស្នេហាជាតិ ជ្រះថ្លាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា (កសាងវត្តអារាម...)
◼️ មានស្នាដៃខាងអក្សរសាស្រ្ត
◼️ កំណែទម្រង់ផ្នែករដ្ឋ បង្កើតច្បាប់ថ្មី
◼️ កសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មី មានផ្លូវពីឧដុង្គទៅកំពតភ្ជាប់ដល់កំពង់ផែកំពត
◼️ កំណែទម្រង់ហិរញ្ញវត្ថុ កំណែទម្រង់រដ្ឋបាល កសាងទំនប់ ផ្លូវ ព្រះអង្គទ្រទ្រង់ព្រះពុទ្ធសាសនា និងអក្សរសាស្រ្ត (ព្រះអង្គបាននិពន្ធរឿងកាកី «១៨១៥» ច្បាប់ស្រី «១៨៣៧» ចំប៉ាថោង «១៨១០») ។
◼️ ព្រះបាទអង្គដួងបានផ្តើមទំនាក់ទំនងជាមួយបារាំងនៅឆ្នាំ១៨៥៣ ដើម្បីសុំឱ្យមហាអំណាចបារាំងជួយការពារប្រទេសកម្ពុជាពីការឈ្លានពានរបស់យួននិងសៀម។...